Sąd Najwyższy utrzymał uchylenie umorzenia nękania, sprawa wraca do Radomia

Sąd Rejonowy w Radomiu wyrokiem z dnia 27 maja 2025 r., wydanym w

sprawie o sygn. akt II K 2184/23, na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 1

§ 2 k.k. umorzył postępowanie karne przeciwko P.F. Oskarżony stał pod zarzutem

tego, że w okresie od bliżej nieokreślonego dnia stycznia 2022 r. do 19 sierpnia 2022

r. w R., poprzez wielokrotne wydzwanianie, wysyłanie wiadomości tekstowych

zawierających wulgarne treści słowne oraz śledzenie pokrzywdzonej, uporczywie

nękał M.S., które to nękanie w sposób istotny naruszyło prywatność pokrzywdzonej

oraz wzbudziło u niej uzasadnione okolicznościami poczucie udręczenia, tj. o czyn z

II KS 24/26

2

art. 190a § 1 k.k. Sąd pierwszej instancji przyjął, że stopień społecznej szkodliwości

czynu zarzucanego oskarżonemu jest znikomy, co uzasadniało umorzenie

postępowania.

Powyższy wyrok został zaskarżony w całości na niekorzyść oskarżonego

apelacją pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej M.S. W środku odwoławczym

skarżąca podniosła zarzuty obrazy przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.k. (a także

art. 4 k.p.k. i art. 410 k.p.k.), kwestionując ocenę zeznań pokrzywdzonej oraz świadka

A.S., a także przyjęcie, że zachowania oskarżonego wynikały ze stanu

emocjonalnego po rozstaniu i częściowo miały charakter przypadkowy. Podniosła

również zarzut błędu w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu społecznej

szkodliwości czynu za znikomą z uchybieniem kryteriom z art. 115 § 2 k.k. W

konkluzji pełnomocnik wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie

sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy w Radomiu wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2026 r. w sprawie o

sygn. akt V Ka 813/25, na skutek wniesionej apelacji, uchylił zaskarżony wyrok i

sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Radomiu. W

uzasadnieniu sąd odwoławczy wskazał, iż nie podziela dokonanej przez sąd a quo

oceny stopnia społecznej szkodliwości czynu oskarżonego. Sąd Okręgowy przyjął,

że zachowanie oskarżonego polegające na wielokrotnym wydzwanianiu, kierowaniu

słów obelżywych, śledzeniu pokrzywdzonej i ingerowaniu w jej życie prywatne

cechowało się stopniem społecznej szkodliwości wyższym niż znikomy. Wskazał

przy tym, że Sąd pierwszej instancji wadliwie skoncentrował się na sferze

motywacyjnej i stanie emocjonalnym sprawcy, z pominięciem przedmiotowych

elementów z art. 115 § 2 k.k. Z uwagi na treść art. 454 § 1 k.p.k. (reguła ne peius),

uniemożliwiającą skazanie oskarżonego po raz pierwszy w instancji odwoławczej,

Sąd Okręgowy uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Od powyższego wyroku sądu odwoławczego skargę do Sądu Najwyższego

wniósł obrońca oskarżonego. Zaskarżył wyrok sądu odwoławczego w całości na

korzyść oskarżonego, zarzucając mu naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. poprzez wydanie

orzeczenia o charakterze kasatoryjnym w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie to nie było

konieczne, albowiem Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił, że ujemna zawartość

społeczna czynu oskarżonego była znikoma. Podniósł, że sąd odwoławczy nie

uwzględnił tła konfliktu dotyczącego realizacji kontaktów z małoletnią córką stron

II KS 24/26

3

oraz faktu inicjowania kontaktów przez samą pokrzywdzoną. Powołał się również na

fakt cofnięcia apelacji przez oskarżyciela publicznego. W związku z tym wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w

Radomiu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga nie okazała się zasadna.

Sąd Najwyższy w pełni podziela stanowisko wyrażone w uchwale składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2018 r. (sygn. akt I KZP

10/18). Zgodnie z tym poglądem, uchylenie wyroku uniewinniającego, umarzającego

lub warunkowo umarzającego postępowanie karne i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania – co jest ściśle związane z regułą ne peius z art. 454 § 1

k.p.k. (odpowiednio art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k.) – jest dopuszczalne jedynie

wówczas, gdy sąd odwoławczy po usunięciu stwierdzonych uchybień stwierdzi

istnienie podstaw do wydania wyroku skazującego, a jednocześnie przeszkodą do

merytorycznego orzekania na etapie apelacji jest ustawowy zakaz wydania wyroku

skazującego przez sąd drugiej instancji. Sama tylko hipotetyczna możliwość wydania

takiego orzeczenia w ponownym postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie

jest wystarczająca do zastosowania tej reguły. W praktyce oznacza to, że sąd

odwoławczy ma obowiązek albo samodzielnie uzupełnić postępowanie dowodowe,

aby bezsprzecznie stwierdzić bezzasadność rozstrzygnięcia znoszącego

odpowiedzialność karną, albo przedstawić szczegółową, merytoryczną

argumentację wskazującą na konieczność skazania oskarżonego w oparciu o

prawidłowo zgromadzony i oceniony materiał dowodowy.

Skarżący błędnie wywodzi, że art. 454 § 1 k.p.k. nie znajdował zastosowania

z uwagi na poprawność ocen Sądu Rejonowego w zakresie stopnia społecznej

szkodliwości czynu. Zakaz wyrażony w art. 454 § 1 k.p.k. obejmuje sytuacje, w

których w pierwszej instancji umorzono postępowanie. Skoro Sąd Rejonowy w

Radomiu wyrokiem z dnia 27 maja 2025 r. umorzył postępowanie karne wobec P.F.

na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k., orzeczenie to objęte było

zakazem wydania wyroku skazującego w instancji odwoławczej. Podnoszone w

skardze argumenty zmierzające do podważenia ocen Sądu Odwoławczego w

II KS 24/26

4

zakresie oceny stopnia społecznej szkodliwości czynu i zmierzające do wykazywania

znikomości tego stopnia wykraczają poza zakres kontroli dopuszczalnej w

postępowaniu skargowym wyznaczonym treścią art. 539a k.p.k.

W przedmiotowej sprawie, z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w

Radomiu wynika, że Sąd ten, uwzględniając apelację pełnomocnika oskarżycielki

posiłkowej, ocenił ocenę prawną stopnia społecznej szkodliwości czynu dokonaną

przez Sąd pierwszej instancji jako wadliwą. Sąd odwoławczy umotywował, z jakich

przyczyn uznaje, że zachowanie oskarżonego wyczerpywało znamiona

przestępstwa z art. 190a § 1 k.k. oraz z jakich powodów jego stopień społecznej

szkodliwości przewyższał próg znikomości. Wskazał w szczególności, że Sąd

Rejonowy przy ocenie z art. 115 § 2 k.k. pominął istotne elementy przedmiotowe,

skupiając się na osobie sprawcy i jego emocjach. Sąd odwoławczy zaakcentował, iż

pobudki emocjonalne nie znoszą naganności zachowań polegających na używaniu

słów obelżywych, śledzeniu pokrzywdzonej i pojawianiu się w miejscach jej

przebywania. Wskazał ponadto, że kontakty inicjowane przez pokrzywdzoną

dotyczyły spraw związanych ze wspólnym dzieckiem i nie stwarzały podstaw do

przekraczania granic jej prywatności przez oskarżonego.

Powyższa analiza doprowadziła Sąd Okręgowy do wniosku, że oskarżony

dopuścił się czynu o stopniu społecznej szkodliwości wyższym niż znikomy, co

uzasadniało przypisanie mu odpowiedzialności karnej. Jednakże, z uwagi na barierę

procesową wynikającą z art. 454 § 1 k.p.k., Sąd odwoławczy nie mógł wydać

orzeczenia skazującego. Skoro stan sprawy uzasadniał skazanie oskarżonego, a

Sąd drugiej instancji nie miał uprawnienia do wydania orzeczenia reformatoryjnego

po uprzednim umorzeniu postępowania przez sąd meriti, konieczne stało się

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w

Radomiu do ponownego rozpoznania.

[WB]

[a.ł]