Uchylenie uniewinnienia za znęcanie się nad żoną zostaje, SN oddalił skargę obrońcy

Sąd Rejonowy w Kozienicach, wyrokiem z dnia 29 stycznia 2025 r., sygn. akt

II K 433/21, uniewinnił G.H. od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 207 § 1 k.k.,

polegającego na tym, że w okresie od marca 2017 r., daty bliżej nieustalonej do dnia

15 grudnia 2019 r. w J. gm. K., znęcał się psychicznie nad swoją żoną M.H. w ten

II KS 26/26

2

sposób, że wszczynał awantury w domu, w trakcie których znieważał ją słowami

powszechnie uznanymi za obelżywe, ośmieszał, krytykował, poniżał, niepokoił i

wypędzał z domu oraz uniemożliwiał korzystanie z zasobów pieniężnych.

Powyższy wyrok zaskarżony został w całości, na niekorzyść oskarżonego

apelacją prokuratora, który zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za

podstawę orzeczenia, który mógł mieć wpływ na jego treść wyrażający się w błędnej

i dowolnej ocenie materiału dowodowego, czego konsekwencją było uniewinnienie

oskarżonego G.H. od popełnienia zarzucanego mu czynu, podczas gdy prawidłowa

ocena całokształtu materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż oskarżony swoim

zachowaniem wyczerpał dyspozycję art. 207 § 1 k.k.

Stawiając ten zarzut prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Sąd Okręgowy w Radomiu, wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2026 r., sygn. akt V

Ka 258/26, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę oskarżonego przekazał Sądowi

Rejonowemu w Kozienicach do ponownego rozpoznania.

Skargę na wyrok Sądu odwoławczego wniósł obrońca oskarżonego,

zarzucając obrazę art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. w zw. z art. 454 k.p.k. w zw. z art. 438 pkt

3 k.p.k. poprzez błędne przyjęcie, że zachodzi potrzeba uchylenia wyroku

uniewinniającego oskarżonego od zarzutu znęcania się nad żoną (art. 207 § 1 k.k.)

z uwagi na brak uzasadnienia tego orzeczenia, co w ocenie Sądu Okręgowego w

Radomiu, uniemożliwia kontrolę instancyjną, zaś ustalenia Sądu Okręgowego

wskazują na konieczność skazania oskarżonego za czyn tylko na podstawie

przyjęcia, iż na etapie dochodzenia oskarżony przyznał się do winy, zaś

pokrzywdzona podtrzymywała swoje stanowisko dotyczące przypisania winy

oskarżonego za znęcanie się nad nią, co w ocenie Sądu odwoławczego miało istotny

wpływ na treść orzeczenia, determinując jego treść i wobec powyższego wymaga

przeprowadzenia przewodu na nowo w całości, podczas gdy wystarczające będzie

uzupełnienie materiału dowodowego przez Sąd odwoławczy i wydanie przezeń

orzeczenia merytorycznego.

Mając na względzie powyższe obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.

II KS 26/26

3

Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.

Skarga nie jest zasadna. Wbrew twierdzeniom skarżącego, Sąd odwoławczy,

uchylając wyrok Sądu pierwszej instancji i przekazując sprawę do ponownego

rozpoznania, nie dopuścił się obrazy art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k.

Prawdą jest, że w obowiązującym obecnie modelu postępowania

odwoławczego zasadą jest merytoryczne orzekanie w postępowaniu apelacyjnym,

które doznaje ograniczenia w ściśle określonych wypadkach wskazanych w art. 437

§ 2 k.p.k. Jednym z tych wypadków jest zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k. W

przypadku wyroku uniewinniającego, co do którego zakaz ten wyklucza odmienne

orzekanie co do istoty przez sąd drugiej instancji, możliwość wydania orzeczenia

kasatoryjnego zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy - w wyniku usunięcia

stwierdzonych uchybień stanowiących jedną z podstaw odwoławczych określonych

w art. 438 pkt 1-3 k.p.k. (czyli np. po uzupełnieniu postępowania dowodowego) -

stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego czemu stoi na

przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k. Patrząc z tej perspektywy na

rozstrzygnięcie kasatoryjne Sądu odwoławczego, stwierdzić trzeba, że Sąd

Okręgowy spełnił ciążące na nim obowiązki.

Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku – które choć jest

lakoniczne, to odpowiada na pytanie czym kierował się Sąd odwoławczy uznając

zarzut apelacji za zasadny – tym co zdecydowało o wydaniu przez Sąd odwoławczy

orzeczenia kasatoryjnego było uwzględnienie przez Sąd odwoławczy zarzutu

apelacji prokuratora, który dotyczył możliwości przypisania oskarżonemu w oparciu

o zgromadzony materiał dowodowy popełnienia zarzucanego czynu. O tym, że Sąd

odwoławczy wykazał, iż w rozpoznawanej sprawie zaistniała przyczyna uchylenia

orzeczenia określona w art. 454 § 1 k.p.k. świadczy przedstawiona w formie

skomprymowanej, ale jednoznaczna w swej wymowie argumentacja Sądu

odwoławczego. W wywodzie przedstawionym w sekcji 3 uzasadnienia zaskarżonego

wyroku, zawierającym własną ocenę materiału dowodowego Sądu odwoławczego

wskazano powody, które w przekonaniu Sądu odwoławczego przemawiają za

przyjęciem, że oskarżony dopuścił się zarzucanego mu czynu. Na obecnym etapie

postępowania nie jest rzeczą Sądu Najwyższego ocenianie słuszności tego

stanowiska.

II KS 26/26

4

Odnosząc się zatem do obszernej argumentacji ujętej zawartej w

uzasadnieniu skargi kwestionującej merytoryczną trafność stanowiska Sądu

odwoławczego co do możliwości przypisania oskarżonemu odpowiedzialności karnej

z art. 207 § 1 k.k. stwierdzić trzeba, iż pozostaje ona bez znaczenia dla wyniku

postępowania skargowego. Dotyczy bowiem problematyki, która nie jest właściwa

postępowaniu prowadzonemu w oparciu o przepisy rozdziału 55a Kodeksu

postępowania karnego. Sąd Najwyższy w tym postępowaniu nie jest uprawniony do

badania i merytorycznej oceny słuszności stanowiska Sądu odwoławczego w

przedmiocie odpowiedzialność oskarżonego i do jego kompetencji nie należy

orzekanie co do istoty sprawy. Stąd też Sąd Najwyższy w postępowaniu skargowym

nie jest uprawniony, aby rozstrzygać o tym, czy dokonana przez Sąd pierwszej

instancji ocena materiału dowodowego była prawidłowa, a dokonane przez ten Sąd

ustalenia faktyczne trafne czy też w tej kwestii rację należy przyznać Sądowi

odwoławczemu. Nie może też rozstrzygać o trafności subsumcji dokonanych przez

te sądy ustaleń faktycznych i wskazywać kierunku merytorycznego rozstrzygnięcia

sprawy.

Zakres kontroli dokonywanej przez Sąd Najwyższy po wniesieniu skargi na

wyrok sądu odwoławczego, o którym mowa w art. 539a § 1 k.p.k., ogranicza się do

zbadania, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy uchybienie daje podstawę do

wydania orzeczenia kasatoryjnego. W przypadku powołania się przez sąd

odwoławczy na regułę ne peius z art. 454 § 1 k.p.k., kontrola skargowa obejmuje

ocenę prawidłowości wykazania przez sąd drugiej instancji, że wyniki

przeprowadzonej przez niego kontroli instancyjnej dają podstawy do wydania wyroku

skazującego, co jednak nie jest dopuszczalne w instancji odwoławczej z uwagi na

zakaz zawarty w wymienionym wyżej przepisie.

Zaskarżony wyrok nie może być oceniany jako przedwczesny z tej racji, iż

został oparty na niepełnym materiale dowodowym. W toku postępowania

odwoławczego strony nie wnosiły o jego uzupełnienie, a skarżący podnosząc w

zarzucie skargi możliwość uzupełnienia materiału dowodowego przez Sąd

odwoławczy, nie wskazał w jakim zakresie miałoby to nastąpić.

Odnosząc się na koniec do kwestii niesporządzenia przez Sąd pierwszej

instancji pisemnego uzasadniania wyroku, podnoszonej zarówno w apelacji

prokuratora, jak i uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, stwierdzić trzeba, iż wbrew

II KS 26/26

5

twierdzeniom skargi, sam ten brak nie stanowił podstawy uchylenia wyroku Sądu

pierwszej instancji, co wynika z treści przywołanego wcześniej wywodu zawartego w

uzasadnieniu wyroku Sądu odwoławczego.

Nie ulega jednak wątpliwości, że w realiach niniejszej sprawy niesporządzenie

pisemnego uzasadnienia zaskarżonego apelacją wyroku stanowi istotny brak

postępowania pierwszoninstancyjnego, który nie pozostaje bez wpływu na wynik

postępowania odwoławczego, rzutując również na treść uzasadnienia wyroku Sądu

drugiej instancji. W sytuacji gdy nie zarejestrowano przedstawienia ustnych motywów

wyroku nie ma on przecież możliwości odniesienia się do powodów rozstrzygnięcia

Sądu pierwszej instancji i dokonania oceny prawidłowości toku rozumowania tego

Sądu.

Nie bez znaczenia jest tu również specyfika sprawy, w której ze względu na

rodzaj czynu zarzucanego oskarżonemu, w tym ujęty w jego opisie sposób znęcania,

a także charakter materiału dowodowego, bazującego na osobowych źródłach

dowodowych, nie sposób przeprowadzić prawidłowej oceny zebranych dowodów bez

bezpośredniego zetknięcia się z nimi. W tym zakresie Sąd odwoławczy nie może

przejmować roli Sądu pierwszej instancji, co w istocie oznaczałoby prowadzenie na

nowo przewodu w całości.

Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy postanowił, jak w sentencji.

[WB]

[r.g.]