Sąd Najwyższy oddalił skargę spółki i utrzymał 18 125 zł odszkodowania dla zwolnionego pracownika

Sąd Rejonowy dla Miasta Stołecznego w Warszawie, wyrokiem z 21 grudnia

2023 r., zasądził od M. w W. na rzecz powoda R.J. kwotę 18.125,10 zł tytułem

II PSKP 126/26

2

odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę (pkt I), a w

pozostałym zakresie powództwo oddalił (pkt II).

W sprawie ustalono, że w dniu 6 czerwca 2022 r. pozwana rozwiązała z

powodem umowę o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia. Jako przyczynę

wskazała na ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych

polegające na zniszczeniu mienia należącego do spółki, przez rozkręcenie -podczas

nocnej zmiany z 15 na 16 kwietnia 2022 r. - pomp oraz demontaż linek mocujących

w urządzeniach, stanowiących rezerwę dla jednego z kluczowych urządzeń

oczyszczalni, będącej obiektem infrastruktury krytycznej. Pracodawca poinformował

również powoda, że na skutek jego działań podjętych samowolnie i z przekroczeniem

uprawnień pompy te stały się dla spółki bezużyteczne. Nadto pozwana wskazała, że

swoimi działaniami powód naruszył obowiązek należytego zabezpieczania urządzeń

i wyposażenia miejsca pracy oraz dbałości o ich stan techniczny i prawidłową

eksploatację, a także, że naruszył przepisy § 8 ust. 3 pkt 7, § 10 pkt 4,18 i 24, § 12

Regulaminu pracy.

Sąd Rejonowy uznał, że pozwana spółka nie wykazała zasadności

rozwiązania z powodem umowy o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia. Nie

ulegało wątpliwości, że przyczyna wskazywana przez pracodawcę została

potwierdzona w toku postępowania, ale w ocenie Sądu nie uzasadniała ona

dyscyplinarnego rozwiązania z powodem umowy o pracę. Powód był wieloletnim

pracownikiem pozwanej i przez cały okres zatrudnienia nienagannie wykonywał

swoje obowiązki i nie były stosowane względem niego kary porządkowe. W ciężkim

naruszeniu podstawowych obowiązków pracowniczych występuje wina mająca

postać umyślną bądź rażącego niedbalstwa. Pozwana nie wykazała żadnej z nich.

W ocenie Sądu, działaniu powoda nie można przypisać ani rażącego niedbalstwa,

ani tym bardziej winy umyślnej. Powód dążył bowiem do zachowania i poszanowania

interesu pracodawcy, a nie do jego zagrożenia bądź naruszenia.

W realiach sprawy nie ulegało wątpliwości, że powód uchybił swoim

obowiązkom, ponieważ podjął działania związane z demontażem linek, bez

wcześniejszego poinformowania swojego bezpośredniego przełożonego, jednakże

pompy, z których powód zdemontował linki były bezużyteczne. Jak wykazało

postępowanie, powód razem z innym pracownikiem dokonał sprawdzenia tych pomp,

II PSKP 126/26

3

do czego miał uprawnienia. W wyniku testów okazało się, że urządzenia te były

niesprawne. Dodatkowo, pompy zostały umieszczone w miejscu składowania

odpadów. Już samo złożenie tych pomp w takim miejscu świadczyło o tym, że były

to urządzenia zbędne. Powód nie przywłaszczył sobie zdemontowanych linek, a

umieścił je w szafie narzędziowej.

Podsumowując - w ocenie Sądu Rejonowego - zachowanie powoda nie

kwalifikowało się jako ciężkie naruszenie jego podstawowych obowiązków

pracowniczych. Sąd z urzędu uznał, że przywrócenie do pracy powoda byłoby

niecelowe z uwagi na podjęcie przez niego zatrudnienia i w związku z tym Sąd na

podstawie art. 56 § 1 k.p. w związku z art. 58 k.p. zasądził na rzecz powoda kwotę

18.125,10 zł tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o

pracę.

Sąd Okręgowy w Warszawie, wyrokiem z dnia 22 maja 2024 r., oddalił

apelację pozwanego, bowiem materiał dowodowy został oceniony trafnie.

Odnosząc się szczegółowo do poszczególnych zarzutów Sąd Okręgowy

wskazał, że powodowi nie można przypisać winy w rozumieniu art. 52 § 1 pkt 1 k.p.

Z zeznań świadków wskazywanych przez skarżącego wynikało jedynie, że nagranie

monitoringu potwierdzało, co przyznał sam powód, że podjął on działania związane

z demontażem linek. Powód przyznał natomiast, że nie uzyskał zgody przełożonego

na pozyskanie części z pomp, co świadczy o naruszeniu obowiązków pracowniczych,

ale nie w stopniu uzasadniającym wypowiedzenie dyscyplinarne. Sąd odwoławczy

podkreślił, że fakt złożenia przez powoda części wyciągniętych ze składowanych

pomp w ogólnodostępnej szafce, czego pracodawca nie zweryfikował, potwierdzał

prawdziwość jego zeznań, iż jego intencją było zabezpieczenie tych części na

potrzeby ewentualnych napraw innych pomp. One były w złym stanie technicznym,

powód działał ze świadomością, że zabezpiecza części przed ich zniszczeniem,

działał zatem w swojej ocenie na korzyść pracodawcy.

W ocenie Sądu Okręgowego, zachowanie powoda stanowiło naruszenie

obowiązków pracowniczych, bowiem nie miał on uprawnień do podejmowania

decyzji w przedmiocie własności pracodawcy, ale powyższa okoliczność nie

pozwalała przypisać powodowi winy w stopniu uzasadniającym rozwiązanie z nim

umowy o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p.

II PSKP 126/26

4

Skargę kasacyjną wywiódł pełnomocnik strony pozwanej, zaskarżając wyrok

Sądu Rejonowego w całości. W podstawach skargi kasacyjnej wskazał na

naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie: (-) art. 52 § 1 pkt 1 k.p.,

przez błędną jego wykładnię i uznanie, że działanie powoda naruszające

podstawowy wskazany w art. 100 § 2 pkt 4 k.p. obowiązek, polegający na

konieczności ochrony przez powoda mienia pozwanego, przez rozkręcenie podczas

nocnej zmiany z dnia 15 na 16 kwietnia 2022 r. pomp i demontaż linek mocujących

w urządzeniach, stanowiących rezerwę dla jednego z kluczowych urządzeń

oczyszczalni, będącej obiektem infrastruktury krytycznej, nie uzasadniało

dyscyplinarnego rozwiązania z powodem umowy o pracę, podczas gdy pozwany

zastosował ten przepis w sposób prawidłowy i na tej podstawie rozwiązał z powodem

stosunek pracy; nadto zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazywał

jednoznacznie, że zachowanie powoda nosiło postać rażącego niedbalstwa; (-) art.

30 § 1 pkt 2 k.p. w związku z art. 30 § 4 k.p., przez ich niewłaściwe zastosowanie i

uznanie przez Sąd odwoławczy, że przyczyna wskazana w oświadczeniu o

rozwiązaniu umowy o pracę, polegająca na zniszczeniu mienia pozwanego

uzasadniała jedynie zastosowanie trybu wypowiedzenia tej umowy, gdy tymczasem

powód naruszył podstawowy obowiązek pracowniczy polegający na ochronie mienia

pozwanego, zachowanie pozwanego było bezprawne i nosiło znamiona rażącego

niedbalstwa, dlatego w rozważanym przypadku Sąd powinien był uznać tryb

rozwiązania umowy o pracę wskazany przez pozwanego za prawidłowy; (-) art. 56 §

1 i 2 k.p. w związku z art. 45 § 2 k.p. przez ich niewłaściwe zastosowanie, które

doprowadziło Sąd do błędnego założenia, polegającego na tym, że pomimo, iż

pozwany prawidłowo rozwiązał z powodem umowę o pracę, a z materiału

dowodowego wynikało jednoznacznie, że czyn powoda nosił znamiona ciężkiego

naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, to Sąd uznał, że rozwiązanie

umowy o pracę naruszyło przepisy o wypowiadaniu umów o pracę i zasądził

odszkodowanie.

Wskazując na powyższe pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

Sądu Okręgowego w Warszawie w całości i oddalenie powództwa w całości oraz

zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów

zastępstwa procesowego przed Sądem obu instancji i kosztów postępowania przed

II PSKP 126/26

5

Sądem Najwyższym, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem

przepisanych; ewentualnie wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w

Warszawie w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w

tym kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem obu instancji i kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem Najwyższym według norm

prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik powoda wniósł o oddalenie

skargi kasacyjnej jako bezzasadnej oraz o zasądzenie od pozwanego kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych,

obejmujących sporządzenie, wniesienie i popieranie odpowiedzi na skargę

kasacyjną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W przedmiotowej sprawie, wobec braku oparcia skargi kasacyjnej na

podstawie naruszenia przepisów postępowania, zakres kognicji Sądu Najwyższego

wytyczyły zarzuty podniesione w ramach kasacyjnej podstawy naruszenia prawa

materialnego. Jednocześnie wskazane podstawy oznaczają, że Sąd Najwyższy z

mocy art. 39813 § 2 k.p.c. jest związany poczynionymi w toku procesu ustaleniami

faktycznymi.

Judykatura wypowiadała się, że w użytym w art. 52 § 1 pkt 1 k.p. pojęciu

„ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych" mieszczą się trzy

elementy. Są to: bezprawność zachowania pracownika (naruszenie podstawowego

obowiązku pracowniczego); naruszenie albo zagrożenie interesów pracodawcy;

zawinienie obejmujące zarówno winę umyślną, jak i rażące niedbalstwo.

Bezprawność zachowania pracownika jest przy tym rozumiana jako zachowanie

sprzeczne z obowiązującymi tego pracownika regułami wynikającymi z przepisów

prawa pracy, które może polegać zarówno na działaniu, jak i na zaniechaniu. Sama

bezprawność zachowania pracownika nie uzasadnia jeszcze rozwiązania z nim

umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Bezprawności musi bowiem towarzyszyć

spełnienie dwóch pozostałych, wymienionych elementów. Określenie „ciężkie

II PSKP 126/26

6

naruszenie" należy zatem tłumaczyć z uwzględnieniem stopnia winy pracownika i

zagrożenia dla interesów pracodawcy, powstałego wskutek jego działania lub

zaniechania. Wina pracownika stanowi element podmiotowy kwalifikacji

zarzucanego czynu, a ocenie podlega subiektywne nastawienie psychiczne sprawcy

do swojego działania (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 lutego 2023

r., II PSK 153/22, LEX nr 3538097; z dnia 23 marca 2022 r., I PSK 222/21, LEX nr

3417283.).

Podstawą rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. jest

wina pracownika, a ona w prawie pracy rozumiana jest tak jak wina w prawie karnym,

czyli jako określony stosunek do czynu (por. W. Sanetra: Wina w odpowiedzialności

pracowniczej, Wrocław 1975 r.), której przypisanie sprawcy wymaga stosowania

subiektywnych kryteriów oceny jego zachowania, takich jak możliwość

przewidywania skutków działania przez sprawcę, jego doświadczenie życiowe i

zawodowe, motywy działania, stan świadomości itp. Zasadniczo decyduje wina

umyślna, a tę ustala się na podstawie zachowania pracownika, intencji i przyczyn

określonego działania.

Rażące niedbalstwo jako element ciężkiego naruszenia podstawowych

obowiązków pracowniczych (art. 52 § 1 pkt 1 k.p.) jest postacią winy nieumyślnej,

której nasilenie wyraża się w całkowitym ignorowaniu przez pracownika następstw

jego działania, jeżeli rodzaj wykonywanych obowiązków lub zajmowane stanowisko

nakazują szczególną przezorność i ostrożność w działaniu (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 7 października 2020 r., II PK 134/19, LEX nr 3073113).

Jednocześnie warunkiem zastosowania art. 52 § 1 pkt 1 k.p. jest stosunek

psychiczny pracownika do skutków swojego postępowania, określony wolą i

możliwością przewidywania, czyli świadomością w zakresie naruszenia obowiązku

(obowiązków) o podstawowym charakterze oraz negatywnych skutków, jakie

zachowanie to może spowodować dla pracodawcy. Rozwiązanie umowy o pracę w

trybie dyscyplinarnym jest uzasadnione w przypadku wystąpienia po stronie

pracownika winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 8 lutego 2023 r., I PSK 25/22, LEX nr 3518316).

Prócz winy znaczenie ma też „ciężkie" naruszenie podstawowych obowiązków

pracowniczych. Rzecz w tym, że nie każde naruszenie obowiązków jest ciężkie.

II PSKP 126/26

7

Lżejszy stopień naruszenia obowiązków nie składa się na podstawę rozwiązania

umowy o pracę w szczególnym trybie (bez wypowiedzenia z winy pracownika).

Wystąpienie przesłanek ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków

pracowniczych należy analizować łącznie w każdym konkretnym stanie faktycznym,

z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danego przypadku. Przepis art. 52 § 1 pkt

1 k.p. ma bowiem charakter klauzuli generalnej, zaś ocena zastosowania przepisów

zawierających takie klauzule (zwroty niedookreślone jak ciężkie naruszenie

podstawowych obowiązków pracowniczych) zależy od całokształtu ustalonych w

sprawie okoliczności faktycznych (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 11 kwietnia

2003 r., I PK 558/02, OSNP 2004 Nr 16, poz. 283 oraz z dnia 5 listopada 2008 r., III

SK 22/08, OSNP 2009 nr 23-24, poz. 331; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

8 listopada 2022 r., III PSK 239/21, LEX nr 3521359). Dlatego orzecznictwo Sądu

Najwyższego wypracowało jedynie metodologię badania przesłanki z art. 52 § 1 pkt

1 k.p.

Tak więc wykładnia art. 52 § 1 pkt 1 k.p. ogranicza się jedynie do ustalenia

metodologii badania określonego przypadku (zachowania pracownika), uzależniając

ostateczną ocenę od całokształtu ustaleń faktycznych, a to powoduje, że ocena

trafności rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie zależy nie od wykładni prawa, ale od

jego zastosowania w ustalonych okolicznościach faktycznych (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2025 r., III PSK 115/24, LEX nr 3899557.). Tu

zaś orzekające w sprawie sądy wskazały, że zgromadzony w sprawie materiał

dowodowy wskazywał jednoznacznie, że zachowanie powoda nie przybrało postaci

rażącego niedbalstwa.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 października 2012 r., II PK 56/12 (LEX nr

1243024) stwierdził, że wyrażony w art. 100 § 2 pkt 4 k.p. obowiązek pracownika, by

„dbać o dobro zakładu pracy, chronić jego mienie oraz zachować w tajemnicy

informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę" jest

określany powszechnie - w skrócie - jako obowiązek dbałości o interesy pracodawcy.

W judykaturze przyjęło się również, że ustawodawca nieprzypadkowo wyraźnie

formułuje obowiązek pracownika dbałości o „dobro zakładu pracy" rozumianego

przedmiotowo, jako jednostka organizacyjna będąca miejscem pracy, a tym samym

wspólną wartością, „dobrem" nie tylko pracodawcy, ale również zatrudnionych

II PSKP 126/26

8

pracowników. Działania pracownika godzące w tę wspólną wartość będą stanowiły

naruszenie obowiązku przewidzianego w art. 100 § 2 pkt 4 k.p. (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 9 lutego 2006 r., II PK 160/06, OSNP 2007 nr 1-2, poz. 4 z

glosami: J. Czerniak - Swędzioł, OSP 2007 nr 7-8, poz. 96 i A. Musiały, PiP 2007 nr

12, s. 135). W związku z tym, że przedmiotem obowiązku dbałości pracownika jest

całokształt interesów majątkowych i niemajątkowych zakładu pracy, należy uznać,

że obowiązek ten dotyczy konkretyzacji sposobu korzystania ze wszystkich

uprawnień, jeżeli czynienie użytku ze swego prawa może rzutować na dobro zakładu

pracy. Przedmiotem wskazanej powinności może być zarówno nakaz właściwego

korzystania z uprawnień wprost określających pozycję pracownika jako strony

stosunku pracy, jak i nakaz właściwego korzystania z innych uprawnień niż

pracownicze.

Innymi słowy, pracownik z mocy ustawy obowiązany jest do lojalnego

postępowania względem swojego pracodawcy. Egzemplifikacją tej powinności są

obowiązki określone w art. 100 § 2 pkt 4 k.p. Powinności te są ustanowieniem

szczególnej zasady lojalności pracownika względem pracodawcy, z której przede

wszystkim wynika obowiązek powstrzymania się pracownika od działań

zmierzających do wyrządzenia pracodawcy szkody czy nawet ocenianych jako

działania na niekorzyść pracodawcy, w tym też zawinione działanie pracownika

powodujące samo zagrożenie interesów pracodawcy (zob. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 23 stycznia 2020 r., II PK 228/18, LEX nr 3107045; z dnia 25

kwietnia 2013 r., I PK 275/12, LEX nr 1380854. Dalej zaś, samo zagrożenie interesów

pracodawcy może powodować utratę zaufania pracodawcy i stanowić podstawę

rozwiązania umowy o pracę w szczególnym trybie (por. wyroki Sądu Najwyższego:

z dnia 7 marca 2018 r., I PK 100/17, LEX nr 3130998; z dnia18 października 2016 r.,

I PK 242/15, LEX nr 2174066; z dnia 22 marca 2016 r., II PK 37/15, LEX nr 2026396;

z dnia 7 lipca 2011 r., II PK 13/11, LEX nr 952560; z dnia 9 lipca 2009 r., II PK 46/09,

LEX nr 533035).

Do żadnej z powyższych sytuacji niniejszej sprawie nie doszło. Sąd Okręgowy

wielokrotnie podkreślał, że celem działania powoda było zabezpieczenie

demontowanych części na potrzeby ewentualnych napraw innych pomp.

II PSKP 126/26

9

Mając powyższe na uwadze. należy stwierdzić, że żaden ze wskazanych w

skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego nie okazał się zasadny.

Dlatego Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 39814 k.p.c. oraz art. 98 § 1 w związku z

art. 39820 k.p.c.

[SOP]