Wspólnik spółki z o.o. walczył o status pracownika. SN nie przyjął skargi

Decyzją z 4 marca 2022 r. (znak: […]; znak: […]), Zakład Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w Gdańsku stwierdził, że M.S., jako pracownik u płatnika

składek A. sp. z o.o. w W., nie podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom:

II USK 127/25

2

emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu, w okresie od 7 czerwca 2002 r. do 10

września 2002 r. oraz od 20 października 2015 r.

Po rozpoznaniu odwołań M.S. i A. sp. z o.o. w W., Sąd Okręgowy w

Gdańsku, VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 28 lutego

2023 r. (sygn. akt VII U 1298/22), wydanym w sprawie A. sp. z o.o. w W., z

udziałem M.S., przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Odział w Gdańsku,

o ustalenie istnienia bądź nieistnienia obowiązku podlegania ubezpieczeniom

społecznym:

1. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdził, iż M.S., jako

pracownik A. sp. z o.o. w W., podlega jako pracownik obowiązkowemu

ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu oraz

wypadkowemu w okresie od 20 października 2015 r.;

2. oddalił odwołanie w pozostałym zakresie;

3. zniósł pomiędzy stronami koszty zastępstwa procesowego.

Na skutek apelacji organu rentowego, Sąd Apelacyjny w Gdańsku III Wydział

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 10 września 2024 r. (sygn. akt III

AUa 448/23):

1. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że oddalił odwołania;

2. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie III w ten sposób, że zasadził od M.S. i A.

sp. z o.o. z siedzibą w W., na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddziału w Gdańsku, kwoty po 180 zł, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu przed Sądem Okręgowym;

3. zasadził od M.S. i A. sp. z o.o. z siedzibą w W., na rzecz Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Gdańsku, kwoty po 240 zł, wraz z

odsetkami, o których stanowi art. 98 § 11 k.p.c., tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Skargę kasacyjną wywiódł odwołujący M.S., zaskarżając w całości wyrok

Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, zarzucając rozstrzygnięciu:

II USK 127/25

3

1. naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust.

1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w związku z art. 212 § 1 i 3

k.s.h. oraz art. 22 k.p., przez wadliwą wykładnię i przyjęcie, że ubezpieczony

jest „niemal jedynym” wspólnikiem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,

z całkowitym pominięciem uprawnień kontrolnych drugiego wspólnika J.S.,

co doprowadziło do uznania, że M.S. nie podlegał od 20 października 2015 r.

obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i

wypadkowemu, jako pracownik, z tytułu umowy o pracę zawartej ze spółką,

z uwagi na brak cechy podporządkowania pracownika w procesie

świadczenia pracy, a także przez jego błędną wykładnię zakładającą, że

wspólnik posiadający większość udziałów w spółce jest wspólnikiem

jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, mimo że przepisy

określające kategorię osób podlegających ubezpieczeniom społecznym mają

charakter systemowy i nie można dowolnie kreować kategorii osób

podlegających lub nie ubezpieczeniu społecznemu;

2. naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1,

art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 1 ustawy systemowej, w związku z art.

22 k.p., przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że konfiguracja struktury

właścicielskiej spółki w niniejszym stanie faktycznym oraz struktury

zarządczej spółki, nie pozwala na przyjęcie, że od 20 października 2015 r.

praca M.S., w rzeczywistości była pracą podporządkowaną, a to przy

błędnym założeniu, że „niemalże jedyny” wspólnik spółki z o.o. nie może

pozostawać z tą spółką w stosunku pracy, gdyż w takim przypadku status

pracownika zostaje wchłonięty przez status właściciela - pracodawcy,

albowiem czynności typowo pracownicze wykonuje on wówczas na rzecz

samego siebie i w swoim interesie, co doprowadziło do niesłusznego

uznania, że M.S. nie podlegał od 20 października 2015 r. obowiązkowemu

ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu

jako pracownik z tytułu umowy o pracę zawartej ze spółką z uwagi na brak

cechy podporządkowania pracownika w procesie świadczenia pracy;

II USK 127/25

4

3. naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. art. 22 § 1 k.p., w związku z

art. 3 k.p., a także art. 12 k.s.h. i art. 33 k.c., przez błędną wykładnię

polegającą na przyjęciu, że nie jest możliwa umowa o pracę z prezesem

zarządu spółki kapitałowej, z powodu braku elementu pracowniczego

podporządkowania, podczas gdy ów podporządkowanie w jednostce

organizacyjnej, będącej osobą prawną dotyczy podległości spółce z

ograniczoną odpowiedzialnością, jako pracodawcy i wyraża się w

respektowaniu uchwał wspólników i w wypełnianiu obowiązków płynących z

Kodeksu spółek handlowych, a ponadto, w przypadku stanowisk

menedżerskich, ma charakter autonomiczny, polegający na wyznaczeniu

pracownikowi zadań, bez ingerowania w sposób ich wykonania;

4. naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. art. 22 § 1 k.p. w związku z

art. 244 k.s.h., jak również art. 209 k.s.h., z uwzględnieniem dodatkowo w

sprawie treści art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, przez błędną wykładnię

polegającą na przyjęciu, że nie jest możliwy nadzór zgromadzenia

wspólników spółki nad prezesem zarządu spółki kapitałowej, w której

skarżący jest jednym z dwojga wspólników i posiada większość udziałów, z

powodu braku elementu podporządkowania się pracodawcy, podczas gdy

przy podejmowaniu uchwał dotyczących prezesa zarządu spółki, który jest

równocześnie wspólnikiem spółki, z tytułu odpowiedzialności wobec spółki z

jakiegokolwiek tytułu, w przypadku zwolnienia z zobowiązania wobec spółki

oraz sporu między nim a spółką, wspólnik nie może ani osobiście, ani przez

pełnomocnika, ani jako pełnomocnik innej osoby głosować. Ponadto członek

zarządu jest obowiązany do unikania konfliktu interesów, zaś wykładnia

Sądu II instancji dodatkowo prowadzi w praktyce do bezzasadnie

niekorzystnej sytuacji udziałowca większościowego kapitału spółki,

niebędącego z drugiej strony, jedynym udziałowcem ani przedsiębiorcą

jednoosobowym, utrudniającej mu efektywne skorzystanie z ochrony

ubezpieczeniowej;

5. naruszenie przepisów postępowania, tj. przepisu art. 382 k.p.c. w zw. z art.

391 § 1 k.p.c., poprzez bezpodstawne pominięcie przez Sąd II instancji

części materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji, a to w

II USK 127/25

5

szczególności zeznań świadków, którzy wyraźnie wskazywali w trakcie

postępowania sądowego, że ubezpieczony razem z J.S. wprowadzali

świadka do pracy, to J.S. była kierownikiem, zarządzała pracą wykonywaną

przez pracowników, kontrolowała świadczoną przez nich pracę oraz

wydawała polecenia, także w stosunku do ubezpieczonego, które

doprowadziło do przyjęcia, że J.S. jako drugi wspólnik spółki nie miała

żadnych kompetencji kontrolnych wobec M.S., jako pracownika i w tej

sytuacji nie można mówić o podporządkowaniu pracownika w procesie

świadczenia pracy, a także selektywną nadinterpretację materiału

dowodowego i przyjęcie, że realna kontrola nad wykonywaniem pracy przez

M.S. była wyłączona, podczas gdy zgodne prowadzenie zwykłych, bieżących

spraw spółki przez wspólników i respektowanie bieżącej autonomii

decyzyjnej drugiego wspólnika, w oparciu o zaufanie do niego, nie wyłączało

w żaden sposób możliwości sprawowania nadzoru i kontroli przez spółkę,

zwłaszcza w przypadku ujawnienia się takiej rzeczowej potrzeby, podczas

gdy uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem Sąd II

instancji oparł swoje orzeczenie o niepełny materiał dowodowy, a tym

samym nie uznał stosunku podporządkowania M.S., jako pracownika

względem pracodawcy, a także nie uwzględnił, że zakres obowiązków M.S.

rzeczowo mieścił się w ramach zadań, które mogą być wykonywane w

ramach stosunku pracy, z uwzględnieniem szczególnego charakteru pracy

menedżerskiej oraz dokonał analizy pracy ubezpieczonego wyłącznie w

zawężającym kontekście stosunku podległości pracowniczej (jako wspólnika

dominującego) i pominął, że zakres obowiązków M.S. odpowiadał rzeczowo

obowiązkom pracowniczym typowym na stanowisku menedżerskim w spółce

będącej pracodawcą, co odpowiadało jednoczesnym założeniu koncepcji

podległości pracowniczej spółce kapitałowej (osobie prawnej).

Na podstawie art. 3984 § 1 pkt. 3 k.p.c. w zw. z art. 39816 k.p.c., w sytuacji

gdyby podstawa naruszenia prawa procesowego okazała się nieuzasadniona,

skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i jego zmianę poprzez

orzeczenie, co do istoty sprawy, tj.:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji organu rentowego w całości;

II USK 127/25

6

2. lub zmianę zaskarżonej decyzji w całości, poprzez ustalenie, że M.S., jako

pracownik u płatnika składek A. sp. z o.o. podlega obowiązkowo

ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu w

okresie od 20 października 2015 r;

3. zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według

norm przepisanych oraz kosztów postępowania przed Sądem I i II instancji;

4. w przypadku braku uwzględnienia wniosku ubezpieczonego o orzeczenie, co

do istoty jak powyżej, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w

Gdańsku jako Sądowi I instancji;

5. rozpoznanie sprawy na rozprawie, zważywszy na występowanie w sprawie

istotnego zagadnienia prawnego.

Na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. w zw. z art. 3989 § 1 pkt 1 i pkt 4 k.p.c.

skarżący wniósł o przyjęcie niniejszej skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazując,

że niniejsza skarga jest oczywiście uzasadniona, a ponadto w sprawie istnieje

istotne zagadnienie prawne, a mianowicie:

„Czy w świetle orzecznictwa stanowiącego, że:

1. operowanie terminami spółki „prawie jednoosobowej” oraz „wspólnika

zdecydowanie większościowego” nie znajduje oparcia w treści ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych i są to terminy pozaustawowe, podobnie

jak pojęcia „niemal jedynego udziałowca” oraz „udziałowca iluzorycznego”;

1. kategoryczne kwalifikowanie pracowniczego zatrudnienia wspólnika dwu lub

wieloosobowej spółki z o.o., który jest wspólnikiem dominującym, podczas

gdy udział innych wspólników w kapitale zakładowym spółki nie przekracza

kilku procent, jako fuzji pracy i kapitału, jak również jako sytuacji zbieżnej z

sytuacją wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., wyłącznie z uwagi na fakt

pozostawania przez niego właścicielem prawie całego kapitału spółki, a

także określenie jego statusu pracownika jako zdominowanego przez

właścicielski status wspólnika, bowiem nie jest on w stanie pozostawać w

pracowniczej relacji podporządkowania, a co za tym idzie wykluczenie

II USK 127/25

7

objęcia ubezpieczeniem pracowniczym takiego wspólnika należy uznać za

dopuszczalne?”.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o oddalenie skargi

kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm

przepisanych, ewentualnie także w sytuacji odmowy przyjęcia skargi do

rozpoznania kosztów postępowania przedsądowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna organu rentowego nie kwalifikuje się do przyjęcia i

merytorycznego rozpoznania.

Na wstępie należy przypomnieć, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na

etapie przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z

art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność

postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,

ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w

konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i

procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem

wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej

sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w

warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga

kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd

II USK 127/25

8

Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a

jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w

zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

Strona skarżąca w wywiedzionej przez siebie skardze kasacyjnej wskazała,

że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), oraz

że jest ona oczywiście uzasadniona – przywołała więc przesłankę zawartą w art.

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Należy więc przypomnieć, że w przypadku powoływania się na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, w uzasadnieniu wniosku

winno zostać bowiem sformułowane zagadnienie prawne oraz powinny zostać

przedstawione argumenty prawne, które wykażą możliwość różnorodnej oceny

zawartego w nim problemu. Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w judykaturze,

skarżący ma w tym zakresie obowiązek wywiedzenia i uzasadnienia występującego

w sprawie problemu prawnego w sposób zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy

przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art.

390 k.p.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z: 19 marca 2012 r., II PK

296/11, LEX nr 1214580; 11 czerwca 2013 r., II UK 71/13, LEX nr 1331300; 16 maja

2018 r., III UK 151/17, LEX nr 2553867; 12 maja 2021 r., I USK 163/21, LEX nr

3252537). Oznacza to w praktyce, że zagadnienie prawne musi odpowiadać

określonym wymaganiom, a mianowicie: 1) być sformułowane w oparciu o

okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy, wynikającym z

dokonanych przez sąd ustaleń (wyrok Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 1996 r., II

UR 5/96, OSNAPiUS 1997 nr 3, poz. 39 i postanowienie z 7 czerwca 2001 r., III

CZP 33/01, LEX nr 52571, z 5 lipca 2023 r., I CSK 6182/22, LEX nr 3578533), 2)

być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, by umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (por. A. Góra-Błaszczykowska,

Środki zaskarżenia w postępowaniu cywilnym. Komentarz do art. 367-42412 k.p.c.,

Warszawa 2014, komentarz do art. 3989 wraz z przytoczonym orzecznictwem;

postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02, LEX nr

57240; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z 5 grudnia 2008 r.,

III CZP 119/08, LEX nr 478179, z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, LEX nr

II USK 127/25

9

3582702), 3) pozostawać w związku z rozpoznawana sprawą i 4) dotyczyć

zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (a zatem poważne) wątpliwości.

Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w danej sprawie

występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa lub funkcje

precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Twierdzenie o

występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy

przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd

Najwyższy lub gdy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z

odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468, z 7 lutego

2019 r., I UK 29/18, LEX nr 2617355 i z 27 kwietnia 2021 r., II PSK 68/21, LEX nr

3252281). W rozpoznawanej sprawie nie może być mowy o występowaniu

istotnego zagadnienia prawnego, w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. – tym

bardziej, że Sąd Najwyższy zajmował się już wielokrotnie podniesioną we wniosku

kwestią. Strona skarżąca sama przywołuje orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym

zakresie, a zwłaszcza uchwałę z 21 lutego 2024 r., w sprawie o sygn. akt III UZP

8/23 (Legalis nr 3051583), w której Sąd Najwyższy uznał, że wspólnik

dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, posiadający 99 procent

udziałów, nie podlega ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5

w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1230) – co ostatecznie

rozstrzygnęło dotychczasowe wątpliwości. Nie może więc być mowy o

występowaniu w sprawie istotnego zagadnienia prawnego – w rozumieniu przepisu

art. art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.).

Jeżeli natomiast chodzi o drugą ze wskazanych przesłanek przedsądu, to z

ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że odwołanie się do tej

właśnie przesłanki przedsądu wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż

przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że strona skarżąca musi

wskazać, w czym (w jej ocenie) wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz

podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób

II USK 127/25

10

oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu

(przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona. Strona skarżąca powinna więc w wywodzie prawnym

wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego, polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 75; z 26

kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX

nr 1215126 i z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto, przez

oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone

orzeczenie sądu drugiej instancji, w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy

prawa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12,

LEX nr 1675171). Takiej okoliczności strona skarżąca jednak nie wykazała. Brak

podstaw do uznania, że Sąd Apelacyjny dopuścił się naruszenia (i to w sposób

kwalifikowany), widocznego na „pierwszy rzut oka”, wskazywanych przez stronę

skarżącą przepisów.

Należy podkreślić, że w przypadku wspólników spółek kapitałowych, o

zakwalifikowaniu zatrudnienia, jako czynności pracowniczych nie rozstrzygają

przepisy prawa handlowego, lecz przepisy charakteryzujące stosunek pracy. Nie

ulega wątpliwości (potwierdza to liczne orzecznictwo oraz poglądy doktryny), że

możliwe jest zatrudnienie na podstawie umowy o pracę udziałowca spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością, jak również członka jej zarządu – dopuszczalność

takiego rozwiązania wynika wprost chociażby z treści art. 203 § 1 k.s.h. Niemniej

jednak, należy mieć na uwadze odmienność relacji między spółką a jej

pracownikami, od relacji między spółką a członkami jej organów. Pracowników ze

spółką łączą relacje o charakterze pracowniczym, a tym samym

podporządkowania, natomiast w stosunkach członków organów ze spółką dominują

powiązania natury organizacyjnej (zob. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z 6

sierpnia 2025 r., II USK 418/24; Legalis nr 3262543 czy postanowienie Sądu

Najwyższego z 12 marca 2025 r., II PSK 39/24, Legalis nr 3201518).

Natomiast dla objęcia ubezpieczeniem społecznym, z tytułu wykonywania

pracy, zasadnicze znaczenie ma nie to, czy umowa o pracę została zawarta, lecz

II USK 127/25

11

to, czy strony umowy pozostawały w stosunku pracy (art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 8 ust. 1

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). O tym zaś, czy strony istotnie w

takim stosunku pozostawały i czy stosunek ten stanowi tytuł ubezpieczeń

społecznych, nie decyduje samo formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata

wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki oraz

wystawienie świadectwa pracy, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów

charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z art. 22 § 1 k.p. W

przypadku zatrudnienia wspólników spółek kapitałowych pełniących w nich funkcje

zarządcze, decydujące znaczenie dla oceny charakteru stosunku prawnego

łączącego spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z jej wspólnikiem i członkiem

zarządu ma treść tego stosunku i warunki jego realizacji. Podkreśla się, że

stosunek pracy, zdefiniowany w art. 22 § 1 k.p., jest stosunkiem prawnym

starannego działania, którego konstytutywnymi cechami są: dobrowolne, osobiste,

odpłatne świadczenie pracy w sposób ciągły, w warunkach podporządkowania

pracownika pracodawcy, który ponosi wszelkie ryzyka związane z zatrudnieniem

pracownika (zob. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 sierpnia 2025 r., II

USK 418/24; Legalis nr 3262543).

Do cech charakterystycznych stosunku pracy zalicza się: dobrowolność

wykonywania pracy przez pracownika, osobisty charakter świadczenia tej pracy,

ciągłość pracy, podporządkowanie pracownika pracodawcy, odpłatność pracy oraz

ponoszenie przez pracodawcę wszelkiego ryzyka (osobowego, organizacyjnego i

ekonomicznego) związanego z realizacją zobowiązania. Największe znaczenie na

gruncie typologicznego odróżniania umowy o pracę przypisuje się cechom

osobistego świadczenia pracy, podporządkowania pracownika oraz ryzyka

pracodawcy. Brak pracowniczego podporządkowania oraz wykonywania pracy pod

nadzorem, na ryzyko gospodarcze i ekonomiczne pracodawcy, wyklucza możliwość

zakwalifikowania zatrudnienia w ramach stosunku pracy (art. 22 § 1 k.p.). W

procesie sądowego badania, czy dany stosunek prawny jest stosunkiem pracy,

zasadnicze znaczenie ma ustalenie faktyczne, czy praca wykonywana w ramach

analizowanego stosunku prawnego rzeczywiście ma cechy wymienione w art. 22 §

1 k.p. W tym celu bada się okoliczności i warunki, w jakich dana osoba wykonuje

czynności na rzecz innego podmiotu prawa i dopiero w wyniku tego badania

II USK 127/25

12

(poczynienia stosownych ustaleń) rozstrzyga się, czy czynności te świadczone są w

warunkach wskazujących na stosunek pracy. Przyjęcie koncepcji pracowniczego

zatrudnienia musi graniczyć z pewnością, że w sprawie doszło do świadczenia

pracy podporządkowanej, niezależnie od jego nasilenia i rodzaju (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 23 kwietnia 2025 r., I USK 321/23, Legalis nr

3216894 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 9 kwietnia 2025 r., I USK

186/24, Legalis nr 3213547).

Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że osoba zarządzająca spółką

kapitałową może być zatrudniona na podstawie stosunku pracy, w którym

wykonywanie pracy podporządkowanej ma cechy specyficzne, odmienne od

„zwykłego” stosunku pracy. Hierarchiczne podporządkowanie w takiej sytuacji

ustępuje bowiem podporządkowaniu autonomicznemu, polegającemu na

wyznaczeniu zadań bez ingerowania w sposób ich wykonania. W takim systemie

podporządkowania pracodawca określa godziny pracy i wyznacza zadania,

natomiast sposób ich realizacji pozostawiony jest pracownikowi. W modelu

„autonomicznego” podporządkowania pracowniczego osoby zarządzającej

zakładem pracy podległość wobec pracodawcy (spółki z o.o.) wyraża się w

respektowaniu uchwał wspólników i wypełnianiu obowiązków płynących z Kodeksu

spółek handlowych. „Podporządkowanie autonomiczne” polega więc na

wyznaczaniu pracownikowi przez pracodawcę zadań i nieingerowaniu w sposób

wykonania tych zadań. Pracownik otrzymuje jedynie zadania do wykonania i

samodzielnie decyduje o sposobie ich realizacji. Pracownik świadczący pracę w

warunkach podporządkowania autonomicznego sam organizuje sobie pracę oraz

nie pozostaje pod stałym i bezpośrednim nadzorem osoby działającej w imieniu

pracodawcy. Przejawem podporządkowania pracowniczego, w odniesieniu do osób

zatrudnionych w warunkach autonomicznego podporządkowania, jest uznawane

przez doktrynę prawa pracy uprawnienie pracodawcy do wydawania im wiążących

poleceń dotyczących pracy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 grudnia

2024 r., III USK 371/23, Legalis nr 3168653, a także postanowienie Sądu

Najwyższego z 15 maja 2024 r., III USK 296/23, Legalis nr 3078835).

Zasadnicze znaczenie w procesie sądowego badania, czy dany stosunek

prawny jest stosunkiem pracy, ma więc ustalenie faktyczne, czy praca wykonywana

II USK 127/25

13

w ramach analizowanego stosunku prawnego rzeczywiście ma cechy wymienione

w art. 22 § 1 k.p. W tym celu bada się okoliczności i warunki, w jakich dana osoba

wykonuje czynności na rzecz innego podmiotu prawa i dopiero w wyniku tego

badania (poczynienia stosownych ustaleń) rozstrzyga, czy czynności te świadczone

są w warunkach wskazujących na stosunek pracy. Dla objęcia obowiązkowymi

ubezpieczeniami społecznymi istotne jest zatem, aby stosunek pracy zrealizował

się przez wykonywanie zatrudnienia o cechach pracowniczych. Dla objęcia

wspólnika ubezpieczeniami społecznymi konieczne jest tylko to, aby wykreowany

umową stosunek pracy był rzeczywiście realizowany i by nosił cechy kategorialne

wynikające z art. 22 § 1 k.p., w tym podporządkowanie pracownicze (por. wyrok

Sądu Najwyższego z 17 października 2017 r., II UK 451/16, LEX nr 2427158).

Należy zatem uznać, że członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,

wykonujący swoje obowiązki na podstawie stosunku prawnego, spełniającego

kryteria określone w art. 22 k.p., podlega ubezpieczeniom społecznym jako

pracownik, nawet gdy jest wspólnikiem tej spółki (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych).

W przedmiotowej sprawie nie może być mowy o wykluczeniu a priori

stosunku pracy między odwołującym a spółką, gdyż w tym przypadku nie można

mówić o obrocie wyłącznie jej własnym kapitałem w ramach spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością, a więc osoba pracodawcy (właściciela kapitału) nie „zlewa się”

z osobą pracownika. Inaczej rzecz ujmując, ustalony stan faktyczny wskazuje na to,

że odwołujący nie działał na rynku jako samodzielny przedsiębiorca (w formie

organizacyjnej spółki prawa handlowego), skoro nie posiadał 100% udziałów w

kapitale spółki. Odrębną kwestię stanowi natomiast ocena, czy wykonywanie przez

odwołującego obowiązków członka zarządu odbywało się w ramach pracowniczego

podporządkowania, co zakwestionował Sąd Apelacyjny.

Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego, którym Sąd Najwyższy jest

związany (art. 39813 § 2 k.p.c.), wynika jednoznacznie, że w niniejszej sprawie nie

wykazano podporządkowania pracowniczego ubezpieczonego - całokształt

materiału dowodowego nie daje podstaw do przyjęcia, jakoby ubezpieczony

świadczył na rzecz płatnika składek pracę w rozumieniu art. 22 k.p. I to ta właśnie

okoliczność jest przesądzająca i zadecydowała o rozstrzygnięciu sprawy. Skoro

II USK 127/25

14

więc M.S. w spornym okresie, nie był pracownikiem, to nie mógł z tego tytułu

podlegać obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Orzeczenie o kosztach

postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c.,

w kwocie ustalonej na podstawie § 10 ust. 4 pkt 2 w związku z § 9 ust. 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat

za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935), a w zakresie odsetek

art. 98 § 11 k.p.c.

DS.

[a.ł]