Korepetycje jako działalność gospodarcza. SN nie przyjął skargi kasacyjnej ZUS

Decyzją z 16 grudnia 2022 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

Gdańsku Inspektorat w Gdyni stwierdził, że K.G., jako osoba prowadząca

pozarolniczą działalność gospodarczą, nie mająca ustalonego prawa do renty z

tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawą wymiaru składek na

ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa niż 60% kwoty

przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, nie podlega obowiązkowo

II USK 30/25

2

ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz dobrowolnemu

ubezpieczeniu chorobowemu od 22 czerwca 2022 r.

Sąd Okręgowy w Gdańsku VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 30 kwietnia 2024 r. (sygn. akt VII U 333/23), wydanym w sprawie K.G.,

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Gdańsku, o ustalenie

podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i dobrowolnemu

ubezpieczeniu chorobowemu, jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność

gospodarczą, zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił, iż ubezpieczona

K.G., jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, podlega od 22

czerwca 2022 r. obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu,

rentowym i wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.

Po rozpoznaniu apelacji organu rentowego, Sąd Apelacyjny w Gdańsku III

Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 16 września 2024 r. (sygn.

akt III AUa 687/24), oddalił apelację.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, do Sądu

Najwyższego wywiódł organ rentowy, zaskarżając judykat w całości, zarzucając

rozstrzygnięciu:

1. rażące naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało

istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c.

oraz art. 378 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c., polegające na przejęciu przez Sąd II

instancji za własne ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego w Gdańsku, bez

jakichkolwiek merytorycznych rozważań w tej kwestii, w sytuacji gdy zarzuty

apelacji obejmowały przede wszystkim sprzeczność ustaleń Sądu I instancji

ze zgromadzonym materiałem dowodowym, co skutkowało tym, że zarzuty

apelacyjne w ten sposób nie zostały rozpoznane;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 8

ust. 6 pkt 1 w zw. z art. 11 ust. 2 w zw. z art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w związku art. 3

ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców, poprzez ich błędną

wykładnię przejawiająca się w uznaniu, że w okresie od 22 czerwca 2022 r.

do nadal ubezpieczona podlega obowiązkowo ubezpieczeniom:

II USK 30/25

3

emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu, z tytułu

prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, w sytuacji gdy

działalność ubezpieczonej nie wypełnia ustawowych przesłanek definicji

działalności gospodarczej w rozumieniu art. 3 ustawy Prawo

przedsiębiorców, które muszą zostać spełnione kumulatywnie, tj. nie była

prowadzona w sposób zorganizowany i ciągły, a przede wszystkim nie była

nakierowana na osiągnięcie zysku, a zatem brak spełnienia przesłanki

zarobkowego charakteru;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 20 ust. 1 i 3 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych, przez jego niezastosowanie i brak

odniesienia się przez Sąd II instancji do wysokości zadeklarowanej przez

ubezpieczoną od samego początku, a w szczególności od września 2022 r.

podstawy wymiaru składek, mimo tego że przychód z działalności

ubezpieczonej nie starczał nawet na ich pokrycie, a co powinno rzutować na

ocenę, czy aktywność podejmowaną przez ubezpieczoną od czerwca 2022 r.

można zakwalifikować w rozumieniu art. 3 ustawy Prawo Przedsiębiorców,

jako prowadzenie działalności gospodarczej zgodnie z definicją zawartą w

ww. przepisie, w sytuacji, gdy zadeklarowana przez płatnika podstawa

wymiaru w kwocie mieszczącej się w granicach przewidzianych przez

ustawę (zatem teoretycznie dopuszczalnej) winna podlegać weryfikacji i być

adekwatna do uzyskiwanego faktycznie przychodu z działalności, a

dodatkowo pod kątem także oceny braku skorzystania przez ubezpieczoną z

możliwości opłacania niższej, preferencyjnej składki na ubezpieczenia

społeczne w myśl art. 18a ustawy systemowej, które to działanie wydawało

by się logiczne, zgodne z zasadami doświadczenia życiowego i naturalne w

celu zmniejszenia wielkości kosztów inicjowanej działalności w zakresie

obciążeń publicznoprawnych.

Biorąc pod uwagę stawiane zarzuty, organ rentowy wniósł o:

1. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi,

pozostawiając obowiązek rozstrzygnięcia temu Sądowi, co do kosztów za

obie instancje;

II USK 30/25

4

2. ewentualnie, uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego

w Gdańsku oraz wydanie rozstrzygnięcia, co do istoty sprawy, poprzez

uwzględnienie apelacji organu rentowego i zmianę w całości wyroku z 30

kwietnia 2024 r. (sygn. akt VII U 333/23), Sądu Okręgowego w Gdańsku i

oddalenie odwołania w całości od zaskarżonej decyzji organu rentowego

oraz o zasądzenie od ubezpieczonej zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych za I i II instancję;

3. przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania;

4. rozpoznanie sprawy pod nieobecność pełnomocnika pozwanego organu;

5. zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów

procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

kasacyjnym, według norm przepisanych.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, organ rentowy

wskazał, że w jego ocenie, w przedmiotowej sprawie można mówić o oczywistej

zasadności niniejszej skargi kasacyjnej. Wydanie zaskarżonego wyroku przez Sąd

Apelacyjny nastąpiło z rażącym naruszeniem wskazanych na wstępie przepisów

prawa materialnego oraz procesowego. Jest to uchybienie o charakterze

elementarnym, polegające na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisów

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną ich wykładnią, przyjmowaną w

orzecznictwie Sądu Najwyższego, na kanwie analogicznych stanów faktycznych, tj.

oceny tego, czy zaistniało prowadzenie działalności gospodarczej w rozumieniu

odpowiednich przepisów w sytuacji, w której okoliczności jej podjęcia oraz

przebiegu, opieranego na tej działalności (jako tytule do podlegania), ubezpieczenia

społecznego wskazują, że nie spełnia ona ustawowych przesłanek określonych w

art. 3 ustawy Prawo przedsiębiorców, które muszą zostać spełnione kumulatywnie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wywiedziona w przedmiotowym postępowaniu nie

kwalifikuje się do przyjęcia.

II USK 30/25

5

Na wstępie należy przypomnieć, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na

etapie przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z

art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność

postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,

ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w

konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i

procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem

wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej

sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w

warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga

kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd

Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a

jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w

zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

Strona skarżąca w wywiedzionej przez siebie skardze kasacyjnej wskazała,

że jest ona oczywiście uzasadniona – przywołała więc przesłankę zawartą w art.

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Z ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika,

że odwołanie się do tej właśnie przesłanki przedsądu wymaga nie tylko powołania

się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również

wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że strona skarżąca

musi wskazać, w czym (w jej ocenie) wyraża się „oczywistość” zasadności skargi

oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w

sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego

przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna

II USK 30/25

6

jest oczywiście uzasadniona. Strona skarżąca powinna więc w wywodzie prawnym

wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego, polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 75; z 26

kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX

nr 1215126 i z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto, przez

oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone

orzeczenie sądu drugiej instancji, w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy

prawa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12,

LEX nr 1675171). Takiej okoliczności strona skarżąca jednak nie wykazała.

Sąd Apelacyjny uznał, że całość podjętych ustaleń faktycznych Sądu I

instancji, przedstawiona w pisemnym uzasadnieniu wyroku, zasługuje na

akceptację. Ustalenia te, jako prawidłowe i nie wymagające zmiany, ani

uzupełnienia - Sąd Apelacyjny przyjął za własne. Mając na względzie wynik

postępowania dowodowego i ustalony w sprawie stan faktyczny Sąd Apelacyjny

uznał, że ubezpieczona od 22 czerwca 2022 r. podlegała ubezpieczeniom

społecznym, w tym dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, z tytułu

prowadzenia działalności gospodarczej. Ubezpieczona w sposób przemyślany i

konsekwentny zaplanowała prowadzenie działalności gospodarczej, korzystając z

fachowej pomocy i wsparcia finansowego z Powiatowego Urzędu Pracy. Chciała

pozyskać klientów, co przełożyłoby się na wyższy przychów, gdyż reklamowała

swoje usługi. Przygotowała się do prowadzenia działalności zakupując sprzęt i

materiały niezbędne do udzielania korepetycji. Faktycznie świadczyła te usługi,

miała swoich uczniów, z którymi spotykała się systematycznie. Dochód osiągany

przez nią miał tendencję rosnącą. W ocenie Sądu Apelacyjnego odwołująca

wykazała, że w rzeczywistości prowadziła działalność gospodarczą w sposób stały i

zorganizowany.

Należy więc zwrócić uwagę, że strona skarżąca przede wszystkim podważa

ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd II instancji. Tymczasem z ugruntowanego

orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika jednoznacznie, że zarzut naruszenia art.

233 § 1 k.p.c., w aktualnym stanie prawnym, nie może stanowić skutecznej

II USK 30/25

7

podstawy kasacyjnej. Kwestionowanie ustaleń stanu faktycznego, dokonanych

przez sądy powszechne, jest bowiem niedopuszczalne na etapie postępowania

kasacyjnego. Wynika to wprost z art. 39813 § 2 w zw. z art. 3983 § 3 k.p.c.,

ograniczających kognicję Sądu Najwyższego w tym zakresie. Przepis art. 3983 § 3

k.p.c. wprawdzie nie wskazuje expressis verbis konkretnych przepisów, których

naruszenie, w związku z ustalaniem faktów i przeprowadzaniem oceny dowodów,

nie może być przedmiotem zarzutów wypełniających drugą podstawę kasacyjną,

nie ulega jednak wątpliwości, że obejmuje on art. 233 § 1 k.p.c., bowiem właśnie

ten przepis określa kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów. Zarzuty

naruszenia art. 233 § 1 i 2 k.p.c. nie mogą być więc w ogóle podstawą skargi

kasacyjnej. Przepis art. 233 § 1 k.p.c. nie uprawnia również do kwestionowania

kompletności ustaleń faktycznych, niezbędnych dla prawidłowej subsumcji

przepisów prawa materialnego (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 5

grudnia 2024 r., III USK 368/23; Legalis nr 3168652; z 17 lipca 2025 r., I CSK

2569/24; Legalis nr 3245232 czy z 6 lutego 2025 r., I CSK 3876/24; Legalis nr

3204823).

Przypomnieć należy także, że jedynie wówczas, gdy brak jest logiki w

wysnuwaniu wniosków ze zgromadzonego materiału dowodowego, lub gdy

wnioskowanie sądu wykracza poza reguły logiki formalnej albo, wbrew zasadom

doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków

przyczynowo-skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być

skutecznie podważona. Z ustanowionego w art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku

rozpoznania sprawy w granicach apelacji nie wynika konieczność osobnego

omówienia przez sąd w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu apelacji. Za

wystraczające należy uznać odniesienie się do sformułowanych w apelacji

zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej

instancji w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia. W przypadku wyroku

oddalającego apelację, konieczne jest też wyraźne zaznaczenie, że sąd drugiej

instancji podziela ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji, dokonaną przez ten

sąd ocenę dowodów oraz ocenę materialnoprawną roszczenia. Artykuł 378 § 1

k.p.c. nie stanowi zaś podstawy do kwestionowania przez stronę skarżącą trafności

rozpatrzenia zarzutów i wniosków apelacji, nawet wówczas, gdyby przedstawione

II USK 30/25

8

przez sąd drugiej instancji poglądy jurydyczne były jawnie wadliwe. (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 12 lutego 2025 r., II PSK 76/24, Legalis nr

3201525).

Także przepis art. 382 k.p.c. może tylko wyjątkowo stanowić

usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, jeżeli skarżący wykaże, że sąd

drugiej instancji bezpodstawnie pominął część zebranego w sprawie materiału,

orzekając wyłącznie na podstawie materiału zgromadzonego przed sądem

pierwszej instancji albo oparł swe merytoryczne orzeczenie na własnym materiale,

z pominięciem wyników postępowania dowodowego przeprowadzonego przez sąd

pierwszej instancji, a uchybienie to, mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Należy

przy tym odróżnić sytuację, w której sąd drugiej instancji nie uzupełnia

postępowania dowodowego od sytuacji, gdy sąd przy ferowaniu wyroku pomija

materiał zgromadzony w sprawie. Regulacja z art. 382 k.p.c. ma charakter ogólnych

wytycznych, skierowanych do sądu orzekającego w danej sprawie, wobec czego ze

swej istoty nie może być w postępowaniu apelacyjnym naruszona (samodzielnie) w

sposób kwalifikowany, widoczny „na pierwszy rzut oka” (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 5 grudnia 2024 r., III USK 368/23, Legalis nr 3168652).

Biorąc powyższe pod uwagę nie ma podstaw do przyjęcia, że mamy do

czynienia z przesłanką przedsądu, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Z tego

powodu Sąd Najwyższy postanowił, zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.

DS

[a.ł]