Podstawa zasiłku po ustaniu zatrudnienia. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

Decyzją z 12 marca 20219 r. (znak: […]), Zakład Ubezpieczeń Społecznych I

Oddział w Warszawie, odmówił D.Z. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 1

lutego do 15 marca 2019 r. W uzasadnieniu podano, że D.Z., jako osoba

prowadząca działalność gospodarczą nie przystąpiła do dobrowolnego

ubezpieczenia chorobowego i w związku z tym nie przysługiwało jej prawa do

zasiłku chorobowego.

Decyzją z 27 marca 2019 r. (znak: […]), Zakład Ubezpieczeń Społecznych I

Oddział w Warszawie uchylił decyzję z 12 marca 2019 r. i przyznał D.Z. prawo do

zasiłku chorobowego za okres od 1 lutego do 15 marca 2019 r. W uzasadnieniu

II USK 343/24

2

wskazano, że po ponownej weryfikacji ubezpieczenia ustalono, że D.Z. podlega do

dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od 1 lutego 2019 r.

Decyzją z 16 maja 2019 r. (znak: […]), Zakład Ubezpieczeń Społecznych I

Oddział w Warszawie uznał, że podstawę wymiaru zasiłku chorobowego od 1

lutego do 31 maja 2019 r. stanowi kwota 2.467,03 zł. W uzasadnieniu podano, że w

związku z tym, że niezdolność do pracy D.Z., z powodu choroby powstała od 29

stycznia 2019 r., a ubezpieczeniu chorobowemu podlega od 1 lutego 2019 r., do

podstawy wymiaru zasiłku chorobowego od 1 lutego do 31 maja 2019 r. została

przyjęta miesięczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe za

luty 2019 r. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego od 1 lutego do 31 maja 2019 r.

stanowi zatem kwota 2.467,03 zł (podstawa wymiaru składki 2.859 zł po

pomniejszeniu o 13,71%).

Podstawa wymiaru zasiłku przysługującego D.Z. od 1 lutego do 31 maja

2019 r. w wysokości obliczonej przy uwzględnieniu okresu pozostawania w

zatrudnieniu, na podstawie umowy o pracę wynosiła 6.151,43 zł.

Sąd Rejonowy dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie VII Wydział Pracy i

Ubezpieczeń, wyrokiem z 14 kwietnia 2023 r. (sygn. akt VII U 265/19), wydanym w

sprawie D.Z., przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w

Warszawie, o zasiłek chorobowy:

1. zmienił zaskarżone decyzje z 27 marca 2019 r. (znak: […]) i z 16 maja 2019

r. (znak: […]), Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Warszawie i

ustalił, że podstawę wymiaru zasiłku chorobowego od 1 lutego 2019 r. do 31

maja 2019 r. stanowi kwota 6.151,43 zł;

2. wniosek odwołującej D.Z. o odsetki oraz o zmianę podstawy wymiaru zasiłku

chorobowego za okres od 29 do 31 stycznia 2019 r. oraz od 1 czerwca 2019

r. do 12 sierpnia 2019 r., przekazał Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I

Oddział w Warszawie celem rozpoznania;

3. umorzył postępowanie w zakresie odwołania odwołującej D.Z. od decyzji z

12 marca 2019 r. (znak: […]), Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w

Warszawie.

II USK 343/24

3

Na skutek apelacji organu rentowego, Sąd Okręgowy w Warszawie XIII

Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 28 lutego 2024 r. (sygn. akt

XIII Ua 44/23): zmienił zaskarżony wyrok w pkt 1 w ten sposób, że oddalił

odwołanie oraz zasądził od D.Z., na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I

Oddziału w Warszawie, kwotę 120 zł, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, od dnia

uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Skargę kasacyjną od wyroku Sadu Okręgowego w Warszawie, do Sadu

Najwyższego wywiodła odwołująca, zaskarżając judykat w całości, zarzucając:

1. rażące naruszenie prawa materialnego, polegające na błędnej wykładni oraz

niezastosowaniu przez Sąd przepisu prawa materialnego, bez jego

wszechstronnego rozważenia, a dokładniej art. 36 ust. 1 i 4 w zw. z art. 48

ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, przez błędną

ich wykładnię, polegającą na przyjęciu, że przepisy te nie mają zastosowania

przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego skarżącej w sytuacji,

gdy niezdolność do pracy powstała przed ustaniem tytułu ubezpieczenia i

trwa nadal po ustaniu tego tytułu (w przypadku skarżącej niezdolność do

pracy trwała od 29 stycznia 2019 r., a więc powstała przed ustaniem tytułu

ubezpieczenia chorobowego ze stosunku pracy tj. 31 stycznia 2019 r.), a w

konsekwencji ich niezastosowanie;

2. rażące naruszenie prawa procesowego, które to uchybienie miało istotny

wpływ na wynik sprawy, tzn. art. 3271 § 1 pkt 2 k.p.c., polegające na

sporządzeniu uzasadnienia przez Sąd II instancji, bez jakichkolwiek

merytorycznych rozważań, tj. bez przytoczenia podstawy prawnej wyroku, co

skutkowało niedostatecznym wyjaśnieniem w uzasadnieniu przyczyn, dla

których Sąd II instancji uwzględnił apelację organu rentowego.

W związku ze stawianymi zarzutami, skarżąca wniosła o:

1. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi II

instancji do ponownego rozpoznania;

2. ewentualnie, zmianę w całości zaskarżonego wyroku i orzeczenie, co do

istoty sprawy, tj. oddalenie apelacji organu rentowego;

II USK 343/24

4

3. zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym

kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarżąca wniosła też o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

wskazując jednocześnie, jako przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania istnienie potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów oraz oczywistej

zasadności.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, uzasadniony jest w

ocenie skarżącej oczywistą jej zasadnością oraz rozbieżnością w orzecznictwie

sądów, gdyż zastosowanie do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego

art. 46 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa dla ubezpieczonego

niebędącego pracownikiem, którego niezdolność do pracy powstała w okresie

zatrudnienia i trwa nieprzerwanie nadal, po objęciu tego ubezpieczonego

dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, oznacza popełnienie oczywistego

błędu w interpretacji i zastosowaniu przepisów ustawy zasiłkowej. W ocenie

skarżącej w takim wypadku znajduje zastosowanie art. 36 ust. 1 i 4 i art. 48 ust. 2

tej ustawy, co wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 18 lipca 2018 r., w

sprawie o sygn. akt III UZP 2/18. Natomiast skarżąca dalej wskazała na potrzebę

wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądowym, to jest art. 36 ust. 1 i 4 ustawy zasiłkowej. Przepisy te były odmiennie

interpretowane w orzeczeniach Sądu Najwyższego. W wyroku z 25 lipca 2018 r., w

sprawie o sygn. akt I UK 185/17 wyrażono pogląd prawny, zgodnie z którym, do

ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, z mocy art. 36 ust. 4 ustawy

zasiłkowej, istotny jest przede wszystkim moment ziszczenia się ryzyka objętego

ustawą, czyli w przypadku zasiłku chorobowego - powstanie niezdolności do pracy

w powiązaniu z warunkami płacowymi ubezpieczonego pracownika, określonymi u

pracodawcy zatrudniającego go w dacie powstania niezdolności do pracy. Z kolei w

wyroku z 16 maja 2006 r., w sprawie o sygn. akt I UK 291/05, Sąd Najwyższy

wyjaśnił, że kompensowane z ubezpieczenia społecznego może być to

wynagrodzenie, którego pracownik faktycznie nie uzyskuje w związku z chorobą,

II USK 343/24

5

czyli należne od aktualnego pracodawcy, a nie takie, które osiągał w przeszłości,

przed zajściem zdarzenia chronionego ubezpieczeniem chorobowym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującej nie mogła zostać przyjęta do rozpoznania.

Na wstępie należy przypomnieć, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na

etapie przedsądu), w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie

z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność

postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,

ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w

konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i

procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem

wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej

sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w

warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga

kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd

Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a

jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w

zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

Podkreślenia także wymaga, że ustawodawca konstruując wymagania skargi

kasacyjnej, wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek

przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek

II USK 343/24

6

przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§

2). Chodzi zatem o dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które

spełniają określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego na różnych etapach

postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone

podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,

czego w niniejszej sprawie zabrakło. Dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c.

nie wystarczy więc odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo

choć dla obu tych przesłanek argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy, w

ramach przedsądu, bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające

przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana,

aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych

elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga

kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia realizującym przede

wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie

sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na

wykazaniu, że takie okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia Sądu

Najwyższego: z 31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007; z 10 marca 2008

r., III UK 4/08, LEX nr 459291; z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134 i z

19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 406392).

Strona skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

wskazując jako przesłankę przedsądu art. 3989 § 1 pkt 2, tj. istnienie potrzeby

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów oraz oczywistej zasadności. Jej zdaniem

potrzeba wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądowym dotyczy art. 36 ust. 1 i 4 ustawy zasiłkowej. Autorka wniosku nie

uzasadniła jednak szerzej swojego stanowiska w tym zakresie – co uniemożliwia

jego pozytywne rozpoznanie. Tymczasem odwołanie się do potrzeby wykładni

II USK 343/24

7

przepisów prawnych, budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis

prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni, albo

niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności

w orzecznictwie, w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,

które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008

r., III CSK 104/08, Legalis nr 127030; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, Legalis nr

2701754 i z 9 września 2022 r., I CSK 1494/22, Legalis nr 2741242). Stronę

skarżącą obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej argumentacji

prawnej, wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności uzasadniającej

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej szczegółowy opis tego, na

czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09, LEX nr 570112 i z 29 września 2022 r.

I CSK 3496/22, Legalis nr 2790349). Powołanie się na przyczynę kasacyjną

przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą,

że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały

dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba

zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego

wywodu, na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz

rzeczywisty charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest

istotne z punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji

skargi kasacyjnej. Raz jeszcze należy przypomnieć, że na tym etapie postępowania

analizie podlega jedynie wniosek o przejęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, a

nie zarzuty podniesione w ramach podstawy kasacyjnej. Strona skarżąca

obowiązków wynikających z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego jednak

nie wykonała.

Należy także przypomnieć, że Sąd Najwyższy dokonywał już wykładni

przywoływanych przez stronę skarżąca przepisów prawa materialnego. W

postanowieniu z 16 maja 2019 r. (I UK 278/18) Sąd Najwyższy wskazał, że w myśl

zasady lege non distinguente art. 46 ustawy o świadczeniach pieniężnych z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa ma zastosowanie do

wszelkich okresów pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu ubezpieczenia.

II USK 343/24

8

W szczególności wykładnia językowo-logiczna nie pozwala na postawienie tezy, że

ograniczenie wysokości podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, uregulowane w

tym przepisie ma miejsce tylko wówczas, gdy prawo do zasiłku powstało po ustaniu

tytułu ubezpieczenia, a nie ma zastosowania w takiej sytuacji, gdy prawo powstało

w czasie trwania tytułu ubezpieczenia i obejmuje również okres po jego ustaniu.

Zasada ustalania wysokości zasiłku chorobowego przysługującego

ubezpieczonemu będącemu pracownikiem (art. 36) nie ulega zmianie, w

odniesieniu do okresu zasiłkowego, przypadającego po ustaniu tytułu

ubezpieczenia, a w tym przypadku po ustaniu stosunku pracy. W art. 46 ustawy

zasiłkowej, określona została jedynie górna granica wysokości podstawy wymiaru

zasiłku chorobowego. Granicę tę stanowi kwota wynosząca 100% przeciętnego

wynagrodzenia, ustalanego dla celów emerytalnych. W myśl zasady lege non

distinguente, art. 46 ustawy zasiłkowej ma zastosowanie do wszelkich okresów

pobierania zasiłku chorobowego, po ustaniu tytułu ubezpieczenia. W szczególności

wykładnia językowo-logiczna nie pozwala na postawienie tezy, że ograniczenie

wysokości podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, uregulowane w tym przepisie,

ma miejsce tylko wówczas, gdy prawo do zasiłku powstało po ustaniu tytułu

ubezpieczenia, a nie ma zastosowania w takiej sytuacji, gdy prawo powstało w

czasie trwania tytułu ubezpieczenia i obejmuje również okres po jego ustaniu.

Zasadą jest, że zasiłek chorobowy pełni funkcję rekompensującą utratę zarobku.

Taką funkcję zasiłku chorobowego zaakcentował Sąd Najwyższy m.in. w wyroku z

5 kwietnia 2005 r. (I UK 372/04). Nie budzi zatem wątpliwości, powiązanie prawa do

zasiłku z utratą wynagrodzenia za pracę, na skutek niezdolności do niej. Po ustaniu

zatrudnienia pracownik nie pracuje, nie nabywa zatem prawa do wynagrodzenia.

Co do zasady, nie ma więc podstaw do rekompensaty utraconego wynagrodzenia,

gdyż utrata zarobku następuje w tym okresie nie na skutek choroby, lecz ustania

zatrudnienia. Nie ma postaw do zakwestionowania, ze względów aksjologicznych,

zróżnicowania wysokości zasiłku chorobowego, w zależności od tego czy przypada

on na okres trwania ubezpieczenia, czy na okres po jego ustaniu. Odpadnięcie

funkcji kompensacyjnej zasiłku w odniesieniu do okresu po ustaniu zatrudnienia,

stanowi dostateczną podstawę do zróżnicowania (obniżenia w niektórych

II USK 343/24

9

przypadkach) wysokości zasiłku. Cecha różnicująca, a mianowicie pozostawanie

lub niepozostawanie w okresie ubezpieczenia, musi być uznana za relewantną.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

DS.

[SOP]