Urlop bezpłatny nie kończy zatrudnienia nauczyciela. SN uchylił wyrok o świadczenie

II USKP 75/26

2

Sąd Okręgowy w Ostrołęce wyrokiem z dnia 7 lutego 2023 r. zmienił

zaskarżoną przez ubezpieczonego K. C. decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Płocku z dnia 25 listopada 2022 r., odmawiającą ubezpieczonemu prawa

do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego w ten sposób, że przyznał

ubezpieczonemu prawo do tego świadczenia, począwszy od dnia 27 sierpnia 2022

r. oraz stwierdził brak odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej

okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczony, ur. […] 1963 r., był ostatnio

zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku nauczyciela w Szkole

Podstawowej w R. (dalej jako Szkoła) od dnia 1 września 1990 r. do dnia 26 sierpnia

2022 r., kiedy to jego stosunek pracy został rozwiązany na podstawie art. 23 ust. 1

pkt 1 Karty Nauczyciela. Na dzień ustania zatrudnienia ogólny staż pracy

ubezpieczonego wynosił 31 lat, 11 miesięcy i 6 dni okresów składkowych i

nieskładkowych, w tym okres pracy nauczycielskiej - 25 lat, 10 miesięcy i 18 dni.

Ubezpieczony od kilku lat do chwili obecnej wykonywał pracę na podstawie umowy

zlecenia zawartej z M. M., prowadzącym sklep motoryzacyjny. W dniu 24 sierpnia

2022 r. złożył wniosek o przyznanie mu nauczycielskiego świadczenia

kompensacyjnego, w dniu 29 sierpnia 2022 r. przedstawił świadectwo pracy,

potwierdzające rozwiązanie stosunku pracy ze Szkołą.

Zaskarżoną w tej sprawie decyzją organ rentowy odmówił ubezpieczonemu

prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, bowiem po rozwiązaniu

nauczycielskiego stosunku pracy nadal wykonywał pracę na podstawie umowy

zlecenia w sklepie motoryzacyjnym. Tym samym jego ostatnim zatrudnieniem nie

była placówka oświatowa ani zatrudnienie na stanowisku nauczyciela.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał odwołanie za

uzasadnione, ponieważ w dacie rozwiązania stosunku pracy ze Szkołą, tj. w dniu 26

sierpnia 2022 r., ubezpieczony spełniał wszystkie warunki do uzyskania

nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, w tym co do wieku i stażu pracy

wymienione w art. 4 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach

kompensacyjnych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 174, dalej także jako

„ustawa kompensacyjna” lub „ustawa”). Wymagany wiek 59 lat ubezpieczony uzyskał

w dniu 16 sierpnia 2022 r., a więc przed rozwiązaniem stosunku pracy ze Szkołą oraz

II USKP 75/26

3

posiadał 31 lat, 11 miesięcy i 6 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 25

lat, 10 miesięcy i 18 dni pracy nauczycielskiej. Istota sprawy sprowadzała się zatem

do odpowiedzi na pytanie, czy warunek „rozwiązania stosunku pracy”, o którym

mowa w art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy kompensacyjnej, jest spełniony wyłącznie w razie

rozwiązania stosunku pracy łączącego nauczyciela z podmiotem wymienionym w art.

2 pkt 1 ustawy (tu ze Szkołą), czy też z każdym podmiotem, z którym równolegle

nauczyciel pozostaje w stosunku pracy lub jest połączony umową cywilnoprawną.

Odwołując się do poglądów orzecznictwa Sądu Najwyższego. Sąd Okręgowy

stwierdził, że w uzyskaniu prawa do świadczenia kompensacyjnego nie stoi na

przeszkodzie okoliczność, że ubezpieczony po rozwiązaniu nauczycielskiego

stosunku pracy miał nadal zawartą umowę zlecenia, skoro w dacie rozwiązania

nauczycielskiego stosunku pracy spełniał wszelkie warunki nabycia prawa do tego

świadczenia z art. 4 ustawy kompensacyjnej. Ubezpieczony na datę rozwiązania

stosunku pracy ze Szkołą, tj. na dzień 26 sierpnia 2022 r., spełniał wymienione w tym

przepisie wymogi co do wieku, jak też co do ogólnego i do nauczycielskiego stażu

pracy. Pozostawanie przez niego w stosunku zlecenia, zapoczątkowanym jeszcze w

trakcie wykonywania pracy nauczycielskiej, nie stało więc na przeszkodzie

przyznaniu mu prawa do świadczenia kompensacyjnego.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 14 czerwca 2023 r., na skutek

apelacji organu rentowego, zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.

W ocenie Sądu Apelacyjnego zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 233

k.p.c., a ustalenia stanu faktycznego wymagały uzupełnienia. Z uzupełnionego

materiału dowodowego wynikało, że ubezpieczony w okresie od dnia 18 czerwca

1982 r. do dnia 15 października 1986 r. był studentem Wyższego Seminarium

Duchownego w P., nie ma jednak potwierdzenia ukończenia tego seminarium. W

okresie od dnia 1 września 1986 r. do czerwca 1987 r. był katechetą w parafii św. […]

w N. Jeśli chodzi o okres jego zatrudnienia na stanowisku nauczyciela w Szkole od

dnia 1 września 1990 r. do dnia 4 stycznia 2017 r. (łącznie 26 lat, 4 miesięcy i 4 dni),

to po odjęciu okresów niezdolności do pracy (5 miesięcy i 20 dni) jego staż pracy

nauczycielskiej wynosił 25 lat, 10 miesięcy i 18 dni. Od dnia 5 grudnia 2016 r.

ubezpieczony faktycznie nie wykonywał pracy nauczycielskiej, ponieważ pobierał

wynagrodzenie za okres choroby i zasiłek chorobowy, a od dnia 5 stycznia 2017 r.

II USKP 75/26

4

korzystał z urlopu bezpłatnego w Szkole i od tego dnia podlegał ubezpieczeniom

społecznym z tytułu umowy zlecenia. Okres podlegania ubezpieczeniom z tego tytułu

(do dnia 31 lipca 2022 r.) wynosił 5 lat, 6 miesięcy i 27 dni, w tym 1 rok, 4 miesiące i

22 dni okresów nieskładkowych.

Badając spełnienie przez ubezpieczonego wymienionych w art. 4 ust. 1

ustawy kompensacyjnej warunków do przyznania świadczenia kompensacyjnego,

Sąd Apelacyjny wskazał, że do okresów składkowych lub nieskładkowych

ubezpieczonego (art. 4 ust. 1 pkt 1 tej ustawy) nie można zaliczyć okresu jego nauki

w seminarium, ponieważ stosownie do art. 7 pkt 9 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity

tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1749 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna), okresem

nieskładkowym jest m.in. okres nauki w szkole wyższej na jednym kierunku, pod

warunkiem ukończenia tej nauki, w wymiarze określonym w programie studiów.

Ubezpieczony nie przedstawił dowodu na ukończenie nauki w seminarium. Do

okresów składkowych i nieskładkowych nie można też zaliczyć pracy katechetycznej

ubezpieczonego w okresie od dnia 1 września 1986 r. do czerwca 1987 r., ponieważ

zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 1a ustawy emerytalnej za okresy składkowe uważa się

przypadające przed dniem 15 listopada 1991 r. okresy, za które została opłacona

składka na ubezpieczenie społeczne albo za które nie było obowiązku opłacania

składek na ubezpieczenie społeczne zatrudnienia po ukończeniu 15 lat życia w

wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, jeżeli w tych

okresach pracownik pobierał wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia

społecznego: chorobowy, macierzyński lub opiekuńczy albo rentę chorobową.

Tymczasem brak jest dowodów, że ubezpieczony był w tym okresie zgłoszony do

ubezpieczeń społecznych oraz na jakiej podstawie i w jakim wymiarze wykonywał tę

pracę, w szczególności, czy wykonywał ją na podstawie stosunku pracy i w wymiarze

nie mniejszym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy. Mając także na uwadze, że

do pracy nauczycielskiej wlicza się tylko okresy wykonywania pracy, a nie wlicza się

okresów jej niewykonywania z powodu choroby, ubezpieczony do dnia 4 tycznia

2017 r. wykazał 25 lat, 10 miesięcy i 18 dni pracy nauczycielskiej oraz 26 lat, 4

miesiące i 4 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Wobec tego nie spełnił

przesłanek do nabycia świadczenia kompensacyjnego, zaś po dniu 4 stycznia 2017

II USKP 75/26

5

r. nie był nauczycielem w rozumieniu art. 2 pkt 1 i art. 4 ust. 1 ustawy kompensacyjnej.

Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 174 § 2 k.p. „okresu urlopu

bezpłatnego nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia

pracownicze”. W czasie urlopu bezpłatnego stosunek pracy nie ustaje, ale zgodnie z

wolą stron zostaje czasowo zawieszony. Istotą tego urlopu jest zwolnienie

pracownika z obowiązku wykonywania zatrudnienia, a pracodawcy z obowiązku

wypłacania wynagrodzenia. Zatem okresu urlopu bezpłatnego nie można uznać za

„okres zatrudnienia” w rozumieniu przepisów prawa ubezpieczeń społecznych i

pracodawca nie ma obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, co

powoduje, że nie jest on ani okresem składkowym, ani nieskładkowym. Z uwagi na

omówiony charakter urlopu bezpłatnego, osoby z niego korzystającej nie można

uznać za nauczyciela zatrudnionego w szkole w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy

kompensacyjnej. Sąd Apelacyjny podkreślił, że ubezpieczony do czasu zaprzestania

wykonywania zatrudnienia jako nauczyciel (do dnia 4 stycznia 2017 r.) nie spełniał

przesłanki wieku ani wymaganego ogólnego stażu ubezpieczeniowego. Nie można

zatem uznać, że jako nauczyciel nabył prawo do świadczenia kompensacyjnego. Po

dniu 4 stycznia 2017 r. nie mógł zaś nabyć prawa do tego świadczenia, ponieważ

jego stosunek pracy ze Szkołą był zawieszony - ubezpieczony nie był zatem

nauczycielem. Ocena spełnienia przesłanek wymienionych w art. 4 ust. 1 ustawy

kompensacyjnej może następować jedynie po stwierdzeniu przesłanki podmiotowej,

to znaczy ma dotyczyć nauczyciela.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie można przyjąć, że po zawieszeniu

zatrudnienia na stanowisku nauczyciela (w trakcie urlopu bezpłatnego udzielonego

przez Szkołę) ubezpieczony mógł uzupełnić przesłankę stażu ogólnego. W innym

przypadku oznaczałoby to uznanie, że nauczycielskie świadczenie kompensacyjne

może nabyć osoba nie będąca nauczycielem. W tym stanie rzeczy, dla

rozstrzygnięcia kwestii nabycia uprawnienia do spornego świadczenia nie miało

znaczenia, czy rozwiązał on stosunek prawny łączący go ze zleceniodawcą.

Ubezpieczony w całości zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą

kasacyjną, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do

istoty sprawy, tj. oddalenie apelacji organu rentowego w całości oraz o zasądzenie

od organu rentowego na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

II USKP 75/26

6

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego,

to jest: 1) art. 2 pkt 1b w związku z art. 3 ustawy kompensacyjnej, przez ich błędną

wykładnię polegającą na uznaniu, że nauczycielem nie jest osoba zatrudniona w

podmiocie, o jakim mowa w jej art. 2 pkt 1b w sytuacji, gdy przebywa na urlopie

bezpłatnym, co doprowadziło do błędnego uznania, że skarżący przestał być

nauczycielem z dniem 4 stycznia 2017 r., mimo iż uzyskanie przez niego urlopu

bezpłatnego nie zakończyło jego stosunku pracy w Szkole, który ustał dopiero w dniu

26 sierpnia 2022 r. w związku ze złożeniem przez niego wniosku o rozwiązanie

stosunku pracy na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 1 Karta Nauczyciela; 2) art. 174 § 1 i

2 k.p., przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że urlopu bezpłatnego

udzielanego na podstawie art. 68 ust. 1 Karty Nauczyciela w związku z art. 174 § 1 i

2 k.p. nie można uznać za „okres zatrudnienia”, a co za tym idzie, że do rozwiązania

stosunku pracy doszło w momencie przejścia na urlop bezpłatny w sytuacji, gdy z

przepisu tego wynika jedynie, że okresu urlopu bezpłatnego nie wlicza się do okresu

pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, a zatem jest on okresem, w

którym stosunek pracy nadal trwa, a jedynie zawieszeniu ulegają wzajemne

obowiązki i uprawnienia stron tego stosunku, w związku z tym zatrudnienie ulega

zakończeniu dopiero na skutek rozwiązania tego stosunku pracy, do czego doszło z

dniem 26 sierpnia 2022 r. na skutek złożenia oświadczenia skarżącego o rozwiązaniu

stosunku pracy, 3) art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy kompensacyjnej, przez ich

niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że w skarżący nie spełnił

przesłanki wieku (art. 4 ust. 1 pkt 1) ani ogólnego stażu (art. 4 ust. 1 pkt 2), podczas

gdy właściwe zastosowanie tych przepisów - przy uznaniu, że do rozwiązania

stosunku pracy doszło w dniu 26 sierpnia 2022 r. - powinno prowadzić do

stwierdzenia, że skarżący spełniał wszystkie przesłanki z art. 4 ust. 1 ustawy

kompensacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o oddalenie skargi

oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu

kasacyjnym według norm prawem przepisanych.

Postanowieniem z dnia 15 października 2025 r. Sąd Najwyższy zawiesił

postępowanie kasacyjne na podstawie art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c. z uwagi na śmierć

ubezpieczonego, które zostało podjęte z udziałem jego żony E. C. i syna A. C., którzy

II USKP 75/26

7

wnieśli o kontynuowanie sprawy z ich udziałem jako następców prawnych (art. 10

ustawy kompensacyjnej).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona, ponieważ doszło do naruszenia prawa

materialnego przy ferowaniu zaskarżonego wyroku.

Ustawa kompensacyjna w art. 3 określa jej zakres podmiotowy, stanowiąc, że

prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego przysługuje

nauczycielom zatrudnionym w wymienionych enumeratywnie w tej ustawie

jednostkach, tj. w publicznych i niepublicznych przedszkolach, szkołach publicznych

i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych, publicznych i niepublicznych

placówkach kształcenia ustawicznego i placówkach, o których mowa w art. 2 pkt 5 i

7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (obecnie jednolity tekst: Dz.

U. z 2025 r., poz. 881 ze zm.). Wobec powyższego warunkiem przyznania

świadczenia kompensacyjnego jest pozostawanie danej osoby w stosunku pracy na

stanowisku nauczyciela w wyżej wymienionych jednostkach oświaty (zob. np. D.

Noszczak, Nauczycielskie świadczenia kompensacyjne, Sł. Pracownicza z 2011 nr

3, s. 1-7).

Rację mają skarżący zarzucając, że za nauczyciela na gruncie ustawy

kompensacyjnej nie można uznać jedynie nauczyciela faktycznie wykonującego – na

dzień złożenia wniosku o świadczenie kompensacyjne – pracę w jednym z

podmiotów wskazanych w ustawie, a to z uwagi na posłużenie się przez

ustawodawcę dwoma zupełnie innymi pojęciami tj. „wykonywanie pracy” i

„zatrudnienie”. Analiza art. 2 pkt 1 oraz art. 4 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 1 ustawy

kompensacyjnej skłania do postawienia tezy, że prawo do nauczycielskiego

świadczenia kompensacyjnego przysługuje tylko tym nauczycielom, wychowawcom

i innym pracownikom pedagogicznym, którzy w dacie rozwiązania ostatniego

stosunku pracy nauczycielskiej mieli status pracownika wymienionych w ustawie

placówek oświatowych i jednocześnie - przy spełnieniu pozostałych kryteriów wieku

oraz ogólnego stażu składkowego i nieskładkowego - legitymują się co najmniej 20

letnim okresem pracy w tych jednostkach w wymiarze co najmniej połowy

II USKP 75/26

8

obowiązkowego wymiaru zajęć. Przepisy ustawy kompensacyjnej mają zatem

zastosowanie do nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych,

jeśli pozostają w zatrudnieniu w placówkach wymienionych w tej ustawie. A contrario:

brak zatrudnienia w tych podmiotach bezpośrednio przed nabyciem prawa do

świadczenia, przy posiadaniu kwalifikacji nauczycielskich, uniemożliwia określenie

takiej osoby jako nauczyciela w rozumieniu ustawy, a w konsekwencji - uzyskanie

nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 18 maja 2022 r., II USKP 205/21, LEX nr 3394187; z dnia 14 listopada 2019 r.,

I UK 1/19, LEX nr 2427160; z dnia 3 października 2017 r., II UK 430/16, OSNP 2018

nr 9, poz. 122; z dnia 18 maja 2017 r., II UK 235/16, LEX nr 2306375). Zatem

legitymowanie się odpowiednio długim okresem pracy nauczycielskiej należy

odnosić wyłącznie do (rzeczywistego) wykonywania pracy tylko w jednostkach

organizacyjnych określonych w ustawie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11

kwietnia 2019 r., I UK 38/18, LEX nr 2645149). Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w

przywołanym powyżej wyroku z dnia 18 maja 2022 r., II USKP 205/21, a wcześniej

w wyroku z dnia 29 września 2016 r., III UK 232/15 (LEX nr 2151435), art. 4 ust. 1

ustawy kompensacyjnej koresponduje z art. 88 ust. 1 w związku z art. 91b ust. 1

Karty Nauczyciela o tyle, że również pozwala zaliczyć do wymaganego stażu

uprawniającego do spornego świadczenia okresy pracy nauczycielskiej

wykonywanej w wymiarze co najmniej połowy obowiązującego wymiaru zajęć, a

nadto - z uwagi na posłużenie się przez ustawodawcę pojęciem „wykonywania pracy”

zamiast „zatrudnienia” - postuluje się uwzględnianie w wymaganym stażu owej pracy

tylko okresów realnego jej wykonywania, co w konsekwencji wyklucza z tegoż stażu,

m. inn. takie okresy, jak: 1) niezdolności do pracy, za które wypłacono wynagrodzenie

chorobowe, zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne; 2) urlopu

wychowawczego; 3) urlopu dla poratowania zdrowia; 4) pozostawania w stanie

nieczynnym; 5) przebywania na urlopie udzielonym w związku z dalszym

kształceniem się; 6) urlopu bezpłatnego; 7) czasu niewykonywania pracy, za którą

nauczycielowi wypłacono na podstawie art. 41 Karty Nauczyciela (skreślonego z

dniem 25 lipca 1992 r.) wynagrodzenie za czas usprawiedliwionej nieobecności w

pracy, np. z powodu choroby.

Różnica w sposobie uregulowania przesłanek nabycia prawa do emerytury z

II USKP 75/26

9

art. 88 Karty Nauczyciela i nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego

sprowadza się przede wszystkim do zawężenia placówek oświatowych, w których

powinna być wykonywana praca nauczycielska. W świetle art. 4 ust. 1 w związku z

art. 2 pkt 1 ustawy kompensacyjnej, do ubiegania się o sporne świadczenie nie

uprawniają okresy pracy nauczycielskiej wykonywanej w innych jednostkach

organizacyjnych niż wymienione w drugim z powołanych przepisów. Ograniczenie to

obejmuje zatem miejsce wykonywania pracy nauczycielskiej, a nie jej przedmiot.

Jeśli więc ubiegająca się o nauczycielskie świadczenie kompensacyjne osoba nie

pracuje w określonej kategorii jednostek, o której mowa w ustawie kompensacyjnej,

to nie uzyskuje prawa do tego świadczenia, nawet gdy zatrudniona jest w charakterze

nauczyciela, wychowawcy czy innego pracownika pedagogicznego.

Podzielić także należy argumentację skargi, że ustawa kompensacyjna ma

charakter autonomiczny i wobec tego przenoszenie na jej grunt wykładni pojęć z

ustaw ubezpieczeniowych nie jest prawidłowe, tak samo jak nie jest właściwe

stawianie równości między pojęciem „wykonywanie pracy” a pojęciem „zatrudnienie”.

Z tego względu Sąd Apelacyjny nietrafnie oparł się na argumentacji zawartej w

wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 listopada 1994 r., III AUr 600/94

(OSA 1995 nr 5, s. 48), ponieważ dotyczył on świadczenia o charakterze

ubezpieczeniowym, tj. renty inwalidzkiej, która przewidziana była na mocy uchylonej

już ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich

rodzin. (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).

Sąd Apelacyjny błędnie przyjął też, że ubezpieczony po dniu 4 stycznia 2017

r. nie był nauczycielem w rozumieniu przepisów ustawy kompensacyjnej, a to z uwagi

na korzystanie przez niego z urlopu bezpłatnego. Wprawdzie Sąd drugiej instancji

powołał licznie judykaty co do charakteru urlopu bezpłatnego, ale stracił z pola

widzenia, że o ile faktycznie okres urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie art.

174 k.p. stanowi przerwę w zatrudnieniu, to w czasie korzystania z takiego urlopu

stosunek pracy trwa nadal (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 2009 r.,

II PK 111/08, LEX nr 738348 czy z dnia 13 września 2010 r., II PK 257/09, OSNP

2012, nr 1-2, poz. 5). Wobec tego na skutek skorzystania z urlopu bezpłatnego nie

dochodzi do ustania zatrudnienia, a to oznacza, że błędne jest stanowisko Sądu

Apelacyjnego jakoby po dniu 4 stycznia 2017 r. ubezpieczony przestał być

II USKP 75/26

10

nauczycielem zatrudnionym w podmiocie objętym dyspozycją ustawy

kompensacyjnej. W związku z powyższym, jeżeli stosunek pracy nauczyciela trwa -

mimo korzystania z urlopu bezpłatnego – to nauczyciel pozostaje (nadal) zatrudniony

w szkole w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy kompensacyjnej, choć praca nie jest

(faktycznie) wykonywana.

Wspomnieć trzeba, że rozpoczęcie urlopu bezpłatnego nie jest w świetle

przepisów Karty Nauczyciela ani Kodeksu pracy uznawane za jeden ze sposobów

rozwiązania umowy o pracę, a tylko rozwiązanie stosunku pracy w sposób

przewidziany w ustawie kompensacyjnej, który wymaga od pracownika podjęcia

stosownego działania celem zakończenia stosunku pracy, uprawnia go do ubiegania

się o świadczenie kompensacyjne (zob. argumentację zawartą w uzasadnieniu

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2022 r., II USKP 205/21). Dlatego

nauczyciel nie będzie spełniał przesłanek do nabycia tego świadczenia, gdy do

rozwiązania stosunku pracy dojdzie w innym trybie, np. z którym pracodawca

jednostronnie rozwiązał stosunek pracy za lub bez wypowiedzenia lub którego

stosunek pracy wygasł (zob. G. Wolak, Rozwiązanie stosunku pracy jako przesłanka

nabycia nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, PiZS 2018, nr 2, s. 26-33).

Artykuł 4 ust. 1 pkt 3 ustawy kompensacyjnej jednoznacznie wskazuje na konieczną

aktywność nauczyciela w tej sferze, gdyż to nauczyciel musi rozwiązać stosunek

pracy, dotyczy zatem przypadków, kiedy to nauczyciel składa oświadczenie woli

zmierzające do rozwiązania stosunku pracy, aby strać się skutecznie o przyznanie

mu prawa do świadczenia kompensacyjnego.

W rozpoznawanej sprawie do rozwiązania umowy o pracę doszło na wniosek

K. C. w trybie art. 23 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela z dniem 26 sierpnia 2022 r. Nie

można zatem podzielić poglądu wyrażonego przez Sąd Apelacyjny, że zawieszenie

zatrudnienia na stanowisku nauczyciela (w trakcie urlopu bezpłatnego udzielonego

przez Szkołę) pozbawiało go nie tylko statusu nauczyciela, ale również statusu

zatrudnionego. Właśnie w kwestii nabycia uprawnień do świadczenia

kompensacyjnego moment rozwiązania stosunku pracy - jako jeden z warunków jego

przyznania - ma niezwykle istotne znaczenie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

11 grudnia 2013 r., III UK 9/13, OSNP 2015, nr 3, poz. 42). W orzecznictwie Sądu

Najwyższego utrwalony jest bowiem pogląd, że warunek osiągnięcia wieku powinien

II USKP 75/26

11

być spełniony łącznie z pozostałymi warunkami nabycia prawa do nauczycielskiego

świadczenia kompensacyjnego - w dniu rozwiązania stosunku pracy (zob. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2015 r., I UK 468/14, OSNP 2017 Nr 7, poz.

89 i z dnia 18 maja 2017 r., II UK 235/16). Stąd za uzasadnione należało uznać

zarzuty naruszenia prawa materialnego wskazane w skardze kasacyjnej.

Nie budzi także uwag, że jeśli w dniu rozwiązania przez nauczyciela stosunku

pracy z placówką, o której mowa w art. 2 pkt 1 ustawy kompensacyjnej ubezpieczony

spełniał warunki stażu pracy i wieku wynikające z art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 tej ustawy, to

dla nabycia prawa do świadczenia kompensacyjnego bez znaczenia jest

pozostawanie równolegle w innym zatrudnieniu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 26 lipca 2017 r., dnia 8 sierpnia 2015 r., I UK 468/14, OSNP 2017, nr 7, poz.

89), a ta okoliczność, jak wynika z zaskarżonej decyzji, w ocenie organu rentowego

stanowiła wyłącznie o nieprzyznaniu K. C. świadczenia kompensacyjnego, ponieważ

na dzień 26 sierpnia 2022 r. posiadał 30-letni okres składkowy i nieskładkowy, w tym

20 lat wykonywania pracy w jednostkach, o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy oraz

ukończył wymagany wiek - 59 lat.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1

k.p.c. oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

[a.ł]