SN oddalił zażalenie, skarga kasacyjna płatnika o składki pozostaje odrzucona

Sąd Apelacyjny w Gdańsku III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

postanowieniem z 20 lutego 2025 r., III AUa 1796/22, w sprawie z odwołania

płatnika składek P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej

w W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Gdańsku w

II UZ 13/26

2

przedmiocie ustalenia podstawy wymiaru składek w stosunku do zainteresowanej

P. H., w punkcie 1. ustalił wartość przedmiotu zaskarżenia kasacyjnego na kwotę

723,12 zł i w punkcie 2. odrzucił skargę kasacyjną na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c.

w związku z art. 3982 § 1 k.p.c.

W sprawie niniejszej organ rentowy decyzją z 27 sierpnia 2019 r. stwierdził,

że podstawa wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne,

rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne zainteresowanej z tytułu

wykonywania pracy na podstawie umowy o pracę jako pracownika u płatnika

składek wynosi za styczeń 2017 r. na ubezpieczenia emerytalne i rentowe,

chorobowe oraz wypadkowe 7.391,03 zł, na ubezpieczenie zdrowotne 6.377,72 zł;

za czerwiec 2017 r. na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, chorobowe oraz

wypadkowe 4.289,03 zł, na ubezpieczenie zdrowotne 3.701 zł; za wrzesień 2017 r.

- na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, chorobowe oraz wypadkowe 5.544,04 zł,

na ubezpieczenie zdrowotne 4.783.95 zł. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy

powołał się na wyniki kontroli przeprowadzonej u płatnika składek oraz S. S.A., z

której wynika, że w okresie pozostawania w zatrudnieniu u płatnika składek

zainteresowana świadczyła pracę na rzecz swojego pracodawcy na podstawie

zawartej 1 lipca 2016 r. na czas nieokreślony umowy zlecenia z S. S.A. Płatnik

składek złożył odwołanie od powyższej decyzji wnosząc o jej zmianę przez

ustalenie, że płatnik składek prawidłowo naliczył i odprowadził składkę na

obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i

zdrowotne z tytułu wykonywania umowy zlecenia przez zainteresowaną w okresach

wskazanych w decyzji. Nadto płatnik składek wniósł o zasądzenie na jego rzecz

kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm

przepisanych.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie,

podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadto

wniósł o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych.

O toczącym się postępowaniu zawiadomiono S. S.A., w zakreślonym

terminie nie przystąpił do sprawy.

II UZ 13/26

3

Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z 28 września 2022 r., VII U 6111/19, w

punkcie 1. oddalił odwołanie, w punkcie 2. orzekł o kosztach postępowania.

Na skutek apelacji od powyższego wyroku zaskarżonym w tym

postępowaniu skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z 17 lipca

2024 r. oddalił apelację płatnika składek oraz orzekł o kosztach procesu. Odpis

wyroku z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi płatnika składek 27

sierpnia 2024 r.

W dniu 14 października 2024 r. płatnika składek złożył skargę kasacyjną od

powyższego wyroku wartość przedmiotu zaskarżenia określając na kwotę

32.086,77 zł.

Sąd Apelacyjny wskazał, że spór pomiędzy stronami oscylował wokół tego,

czy zainteresowana w ramach umów zlecenia zawartych z S. S.A. faktycznie

wykonywała pracę na rzecz płatnika składek, z którym łączył ją stosunek pracy, a

zatem konieczne było rozstrzygnięcie, który z płatników składek ostatecznie

uzyskiwał rezultat tej pracy i w związku z tym, który z nich ma obowiązek

odprowadzenia za zainteresowaną należnych składek na ubezpieczenie społeczne

i zdrowotne. Tak określony przedmiot sporu i przedmiot zaskarżenia rzutował na

określenie jego wartości dla potrzeb skargi kasacyjnej.

Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażany

jest pogląd, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot sporu

jest wyznaczany w pierwszej kolejności przedmiotem decyzji organu rentowego

zaskarżonej do sądu ubezpieczeń społecznych, a w drugim rzędzie przedmiotem

postępowania sądowego określonym zakresem odwołania od decyzji organu

rentowego. Wskazał również, że w sprawie o wysokość podstawy wymiaru składek

na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne wartość przedmiotu

zaskarżenia równa jest różnicy pomiędzy wysokością składki wskazywaną

(zapłaconą) przez odwołującego się i składką należną ustaloną w zaskarżonej

decyzji za sporny okres. Pogląd ten odnosi się do sytuacji, gdy podstawa wymiaru

składek co prawda jest sporna w odniesieniu do jakiegoś jej składnika (składników)

lub jego wysokości, ale istotą sporu jest wysokość składek wymierzonych od

ustalonej przez organ rentowy podstawy ich wymiaru. W takim przypadku wartość

przedmiotu zaskarżenia stanowi różnica między wysokością składek zapłaconych a

II UZ 13/26

4

wysokością składek naliczonych przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji. W

sprawach, w których przedmiotem sporu nie jest wysokość zobowiązania

składkowego, ale wysokość samej podstawy wymiaru - wartość przedmiotu

zaskarżenia stanowi różnica między deklarowaną przez płatnika składek podstawą

wymiaru składek a podstawą wymiaru określoną przez organ rentowy za sporny

okres - art. 22 w związku z art. 3982 § 1 k.p.c.

Kierując się powyższymi względami oraz mając na uwadze przedmiot sporu

w niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny ustalił wartość przedmiotu zaskarżenia ze

skargi kasacyjnej na kwotę 723,12 zł. Skoro wartość przedmiotu zaskarżenia w

niniejszej sprawie wynosi poniżej 10.000 zł, zatem w myśl art. 3986 § 2 k.p.c.

skarga kasacyjna jako niedopuszczalna i podlegała odrzuceniu.

W zażaleniu płatnik składek zarzucił naruszenie art. 22 k.p.c. w związku z

art. 3982 § 1 k.p.c. przez ich wadliwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że

wartość przedmiotu sporu wyznacza różnica pomiędzy deklarowaną przez płatnika

składek podstawą wymiaru składek a podstawą wymiaru określoną przez organ

rentowy za sporny okres i w konsekwencji przyjęcie, że w sprawie, ze względu na

wartość przedmiotu sporu, skarga kasacyjna nie przysługuje.

Mając na uwadze powyższy zarzut żalący się wniósł o zmianę zaskarżonego

postanowienia przez jego uchylenie w całości oraz zasądzenie na jego rzecz

kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych.

Pozwany organ rentowy wniósł o oddalenie zażalenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest zasadne.

Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami o prawa

majątkowe. Niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia skarga kasacyjna

przysługuje w sprawach o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz

objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego – art. 3982 § 1 k.p.c. zdanie

drugie. A contrario w pozostałych sprawach decyduje wartość przedmiotu

zaskarżenia.

II UZ 13/26

5

Oznacza to, że nie każda sprawa, która dotyczy zastosowania art. 8 ust. 2a

ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych jest sprawą

kasacyjną. Sprawę tę wyróżnia to, że pracownik może być zatrudniany przez dwa

podmioty, przy czym znaczenie ma to, że również w drugim zatrudnieniu pracę

wykonuje na rzecz pracodawcy ze stosunku pracy. Wówczas to ten pracodawca,

zgodnie z obowiązującymi przepisami, odprowadza składki na ubezpieczenia

społeczne i zdrowotne od przychodu łącznego zatrudnianego pracownika.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych może sprawdzić ten obowiązek składkowy,

weryfikując również podstawę wymiaru składek, gdy nie jest prawidłowa.

Wynagrodzenie za pracę lub inne przychody ubezpieczonego składają się na

podstawę wymiaru składek z tytułu zatrudnienia (art. 18 ust. 1a ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych), którego organ rentowy nie jest stroną.

Przychód (wynagrodzenie) z tytułu zatrudnienia to jest wartość należąca do

sfery faktów w stosunku prawnym, łączącym zatrudniającego i zatrudnionego.

Częścią tego stosunku prawnego jest obowiązek dotyczący odprowadzania składek

od przychodu pracownika. Wartość niewypłaconego pracownikowi wynagrodzenia

jest jego wierzytelnością i prawem majątkowym w rozumieniu art. 3982 § 1 k.p.c.,

gdy składa się na spór o to prawo między pracownikiem i pracodawcą. Jednak nie

jest to wówczas sprawa z zakresu ubezpieczeń społecznych, bo organ rentowy nie

ma roszczenia do pracodawcy o wynagrodzenie pracownika, a tylko o składki. To

rozróżnienie potwierdza, że fakty w sprawie ustala się tylko dla stosowania prawa

materialnego.

Zobowiązanie pracodawcy wobec organu rentowego dotyczy tylko składek

na ubezpieczenia społeczne, a nie wynagrodzenia należnego zatrudnionemu.

Wynagrodzenie to składa się na podstawę wymiaru składek, jednak samo w sobie

stanowi tylko podstawę faktyczną (ekonomiczną) do wyliczenia wysokości (wartości)

składek, które płatnik ma przekazać do ZUS. Tylko ta wartość określa dług

(wierzytelności) i decyduje o dopuszczalności skargi kasacyjnej zgodnie z art. 3982

§ 1 k.p.c. Innymi słowy przedmiotem decyzji ZUS może być wysokość podstawy

wymiaru składek, co nie oznacza, że wartość ta decyduje w każdym przypadku o

dopuszczalności skargi kasacyjnej, gdyż sama podstawa wymiaru składek

(przychód) nie jest długiem składkowym. Prawem majątkowym w rozumieniu

II UZ 13/26

6

art. 3982 § 1 k.p.c. jest w tym przypadku wartość składki lub składek wynikających z

tej podstawy i dlatego tylko dług składkowy jest wartością, która decyduje o

dopuszczalności skargi kasacyjnej.

W sprawie cywilnej, która obejmuje również sprawy z zakresu ubezpieczeń

społecznych (art. 1 k.p.c.), fakty ustala się tylko dla stosowania prawa materialnego.

Zasada w pełni obowiązuje w sprawach o świadczenia, w tym o roszczenie

pieniężne, które ma na uwadze podstawowy przepis dotyczący wartości przedmiotu

sporu (art. 19 k.p.c.). Taka też jest prawna konstrukcja pozwu, w której

wskazywanie faktów stanowi tylko oparcie, dla żądania które jest przedmiotem

sprawy (art. 187 k.p.c.). Potwierdza to również wyjątkowy przedmiot powództwa o

ustalenie, w którym powód może żądać ustalenia tylko istnienia lub nieistnienia

stosunku prawnego lub prawa, a więc nie samych faktów.

Takie rozróżnienie faktów oraz żądania głównego w sprawach z zakresu

ubezpieczeń społecznych ma na uwadze art. 3982 § 1 k.p.c. Za wyjątek należy

uznać dopuszczalność skargi kasacyjnej niezależnie od wartości przedmiotu

zaskarżenia w sprawach o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o

objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, zasadniczo z tej przyczyny, że

są to sprawy ważne życiowo dla społeczeństwa, ale także dlatego, że w sprawach

tych często ujawnia się potrzeba ustalenia faktów dla prawidłowego stosowania

przepisów o ubezpieczeniu społecznym (przykładowo niezdolności do pracy,

okresów zatrudnienia, złożenia oświadczenia woli przy zawieraniu zatrudnieniu,

szkody jako przesłanki odszkodowania). Ten wyjątek nie obejmuje jednak sprawy o

składki, dlatego dopuszczalność skargi kasacyjnej zależy od przekroczenia granicy

majątkowej (dziesięć tysięcy złotych). W przeciwnym razie postępowanie kasacyjne

stałoby się powszechną (zwykłą) trzecią instancją.

Traci zatem na znaczeniu to, czy przedmiotem decyzji pozwanego a potem

sporu sądowego jest podstawa wymiaru składek (przychód) czy zobowiązanie

składkowe, gdyż tylko dla tej drugiej sytuacji ustala się wartość przedmiotu sporu

(zaskarżenia), decydującą o dopuszczalności zaskarżenia wyroku sądu drugiej

instancji skargą kasacyjną, czyli pod warunkiem że prawo majątkowe ma określoną

wartość – art. 3982 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. Jeżeli spór nie dotyczyłby wysokości

II UZ 13/26

7

zobowiązania składkowego – jak podaje skarżący w zażaleniu – to skarga

kasacyjna jest niedopuszczalna.

Sprawa mająca u podstaw stosowanie art. 8 ust. 2a ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych nie jest sprawą o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia

społecznego (art. 3982 § 1 k.p.c. zdanie drugie), jako że pracownik podlega już

ubezpieczeniom społecznym, natomiast regulacja z art. 8 ust. 2a ustawy nie

likwiduje prawnej odrębności umowy cywilnej, czyli realizowanej obok stosunku

pracy. Regulacja określa szersze pojęcie pracownika w rozumieniu ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych. Wówczas płatnikiem zgłaszającym pracownika

jako „osobę” o której mowa w art. 8 ust. 2a ustawy z 13 października 1998 r. jest

pracodawca i w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe

uwzględnia również przychód z tytułu umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej

umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się

przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło (art. 18 ust. 1a, art. 4 pkt 2a

ustawy).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że o wartości przedmiotu

sporu (zaskarżenia) w sprawach o świadczenia z ubezpieczeń społecznych nie

decyduje wysokość podstawy (faktycznej), od której oblicza się świadczenie, lecz

sama różnica w świadczeniu. Innymi słowy, o wartości przedmiotu sporu i

zaskarżenia decyduje wartość różnicy spornej wysokości tej składki, a nie jej

podstawa wymiaru (por. postanowienie Sądu Najwyższego: z 6 lutego 2008 r., II UZ

49/2007, OSNP 2009 nr 11-12, poz. 162; z 6 maja 2008 r., I PZ 6/2008, OSNP

2009 nr 17-18, poz. 232; z 24 maja 2012 r., II UZ 16/2012; z 17 kwietnia 2009 r., II

UZ 12/2009, OSNP 2010 nr 23-24, poz. 301; z 21 maja 2010 r., I UZ 38/2010; z 7

kwietnia 2010 r., I UZ 8/2010).

Zatem przychód, od którego zależy wysokość składek na ubezpieczenia

społeczne, także, gdy łączna podstawa wymiaru składek jest pochodną sytuacji z

art. 8 ust. 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych, należy do podstawy faktycznej, stąd spór o jej wysokość nie może

określać wartości przedmiotu sporu oraz zaskarżenia (art. 19 i art. 3982 § 1 k.p.c.).

O dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje kwota składek na te ubezpieczenia

w części spornej, czyli zależnej od przychodu z dodatkowego zatrudnienia.

II UZ 13/26

8

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji na mocy art. 39814 k.p.c.

w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. O kosztach orzeczono na podstawie

art. 98 § 1 i 11 k.p.c.

[a.ł]