SN oddalił zażalenie E. S. na odrzucenie skargi kasacyjnej z powodu wartości sporu

W postanowieniu z 19 grudnia 2025 r., sygn. akt III WSC U 87/25 (III AUa

1151/23), Sąd Apelacyjny w Łodzi – w sprawie z odwołania E. S. przeciwko

Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tomaszowie Mazowieckim o

podleganie ubezpieczeniom społecznym – odrzucił skargę kasacyjną E. S. od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 13 sierpnia 2025 r., sygn. akt III AUa 1151/23.

II UZ 75/26

2

W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd Apelacyjny przedstawił, że

w wyroku z 13 sierpnia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi w sprawie o sygn. akt III AUa

1151/23 zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z 30

października 2023 r., sygn. akt V U 129/23, i oddalił odwołanie E. S. od decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tomaszowie Mazowieckim z 27

stycznia 2023 r. stwierdzającej, że E. S. jako osoba prowadząca pozarolniczą

działalność gospodarczą nie podlega dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od

14 kwietnia do 19 lipca 2022 r. oraz podlega dobrowolnie ubezpieczeniu

chorobowemu od 20 lipca 2022 r.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego z 13 sierpnia 2025 r.

pełnomocnik odwołującej się określił wartość przedmiotu sporu na kwotę 9.031,05 zł.

Według Sądu Apelacyjnego skarga kasacyjna jest niedopuszczalna i podlega

odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. Zgodnie z art. 3982 § 1 k.p.c. skarga

kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość

przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych, a w sprawach z

zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych - niższa niż dziesięć tysięcy złotych.

Jednakże w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna

przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o

przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem

ubezpieczenia społecznego. Niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia skarga

kasacyjna przysługuje także w sprawach o odszkodowanie z tytułu wyrządzenia

szkody przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem.

Uwzględniając treść powołanego przepisu, Sąd Apelacyjny stwierdził, że

skarga kasacyjna jest niedopuszczalna – pełnomocnik odwołującej wskazał jako

wartość przedmiotu sporu kwotę 9.031,05 zł, a zatem kwotę niższą od wskazanej w

art. 3982 § 1 k.p.c. minimalnej kwoty umożliwiającej skuteczne wniesienie skargi

kasacyjnej. Przedmiotowa sprawa nie należy do kategorii spraw wymienionych w art.

3982 § 1 k.p.c., w których dopuszczalne jest wniesienie skargi kasacyjnej niezależnie

od wartości przedmiotu zaskarżenia. W szczególności nie jest sprawą o „objęcie

obowiązkiem ubezpieczenia społecznego”. Niezależnie bowiem od poprawności

określenia przedmiotu sporu w zaskarżonym orzeczeniu, w którym w sentencji

podano „o podleganie ubezpieczeniom społecznym”, nie ulega wątpliwości, że spór

II UZ 75/26

3

w sprawie dotyczy ubezpieczenia chorobowego, które jest dla ubezpieczonej

ubezpieczeniem dobrowolnym. W postanowieniu z 11 maja 2001 r., II UZ 22/01, Sąd

Najwyższy stwierdził, że w sprawach wynikających z dobrowolnego ubezpieczenia o

dopuszczalności kasacji decyduje wartość przedmiotu zaskarżenia. Mimo tego, że

wskutek zmiany przepisów kodeksu postępowania cywilnego zmianie uległa także

regulacja dotycząca nadzwyczajnych środków zaskarżenia i kasację zastąpiono

skargą kasacyjną, poglądy Sądu Najwyższego co do możliwości zainicjowania przed

tym Sądem spraw z powyższego zakresu nie uległy zmianie. W postanowieniu z 19

kwietnia 2018 r., II UZ 9/18, Sąd Najwyższy podtrzymał dotychczasową wykładnię,

stwierdzając, że „W sprawach dotyczących objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem

społecznym dopuszczalność skargi kasacyjnej uzależniona jest od wartości

przedmiotu zaskarżenia, bowiem określenie przedmiotu sprawy, którego dotyczy

wyłączenie zawarte w art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c., odnosi się do regulacji

ustawowej tego przedmiotu”. Sąd Najwyższy wskazał również, że określenie „objęcie

obowiązkiem ubezpieczenia społecznego” odnosi się do definicji tego pojęcia

zawartej w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych. Ustawa ta rozróżnia obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe,

chorobowe i wypadkowe określone w art. 6, art. 6a ust. 1, art. 6b ust. 1,11 ust. 1 i art.

12 ust. 1 od dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnych i rentowych, o których mowa

w art. 7 oraz chorobowych określonych w art. 11 ust. 2. Warunki powstania

dobrowolnego ubezpieczenia, jego kontynuowania i ustania uregulowane są w art.

14, który to przepis jest regulacją odrębną od zasad obowiązujących przy

ubezpieczeniu obowiązkowym. Użyte w art. art. 3982 § 1 zdanie 2 k.p.c. określenie

„objęcie obowiązkiem ubezpieczenia” odnosi się do ubezpieczenia obowiązkowego,

a nie dobrowolnego.

W świetle wyżej powołanego ugruntowanego stanowiska Sądu Najwyższego

nie jest dopuszczalne wniesienie skargi kasacyjnej, albowiem wartość przedmiotu

zaskarżenia wynosi 9.031,05 zł. Taka wartość przedmiotu zaskarżenia jest

oczywiście niższa niż próg kasacyjny wskazany w art. 3982 § 1 k.p.c. (10.000 zł).

W zażaleniu wniesionym na powyższe postanowienie Sądu Apelacyjnego

skarżąca zarzuciła naruszenie art. 3982 § 1 zd. 2 k.p.c. przez odrzucenie wniesionej

II UZ 75/26

4

przez skarżącą skargi kasacyjnej jako niedopuszczalnej, w sytuacji, gdy dotyczy ona

objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego.

Skarżąca wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia, 2) zasądzenie

od organu rentowego na rzecz skarżącej kosztów postępowania zażaleniowego, w

tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na zażalenie organ rentowy wniósł o oddalenie zażalenia oraz

o zasądzenie od skarżącej na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w

Tomaszowie Mazowieckim kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów

zastępstwa procesowego, według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami

z art. 98 § 11 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpatrywane zażalenie jest bezzasadne.

Zgodnie z art. 3982 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w

sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa

niż pięćdziesiąt tysięcy złotych, a w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń

społecznych - niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Jednakże w sprawach z zakresu

ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości

przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub

renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. Niezależnie od

wartości przedmiotu zaskarżenia skarga kasacyjna przysługuje także w sprawach o

odszkodowanie z tytułu wyrządzenia szkody przez wydanie prawomocnego

orzeczenia niezgodnego z prawem. Oznacza to, że poza wymienionymi kategoriami

spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych (o przyznanie i wstrzymanie emerytury

lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego) oraz spraw o

odszkodowanie z tytułu wyrządzenia szkody przez wydanie prawomocnego

orzeczenia niezgodnego z prawem, w każdej innej sprawie o dopuszczalności skargi

kasacyjnej decyduje wartość przedmiotu zaskarżenia.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że sprawa o

objęcie ubezpieczeniem społecznym (w tym o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem

chorobowym) jest sprawą o prawa majątkowe, gdyż z decyzji o objęciu

ubezpieczeniem (wyłączeniu z ubezpieczenia) wynikają bezpośrednio skutki

II UZ 75/26

5

majątkowe. W postanowieniu z 4 listopada 2003 r. (II UZ 91/03, LEX nr 1129286; też

uchwała Sąd Najwyższy z 20 stycznia 2022 r., III UZP 8/21, OSNP 2022, nr 8, poz.

78, s. 64) Sąd Najwyższy przyjął, że w sprawach dotyczących objęcia dobrowolnym

ubezpieczeniem społecznym dopuszczalność skargi kasacyjnej uzależniona jest od

wartości przedmiotu zaskarżenia, bowiem określenie przedmiotu sprawy, którego

dotyczy wyłączenie zawarte w art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c., nawiązuje do

regulacji ustawowej tego przedmiotu. Określenie "objęcie obowiązkiem

ubezpieczenia społecznego" odnosi się do definicji tego pojęcia zawartej w ustawie

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Ustawa ta

rozróżnia obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i

wypadkowe, określone w art. 6, art. 6a ust. 1, art. 6b ust. 1, 11 ust. 1 i 12 ust. 1, od

dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnych i rentowych, o których mowa w art. 7 oraz

chorobowych określonych w art. 11 ust. 2. Jeżeli dojdzie do dobrowolnego

ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego i wypadkowego, to nie

zmienia się ono w ubezpieczenie obowiązkowe. Warunki powstania dobrowolnego

ubezpieczenia, jego kontynuowania i ustania uregulowane są w art. 14 ustawy

systemowej, który to przepis jest regulacją odrębną od zasad obowiązujących przy

ubezpieczeniu obowiązkowym. Użyty w art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c. zwrot

"objęcie obowiązkiem ubezpieczenia" odnosi się do ubezpieczenia obowiązkowego,

a nie dobrowolnego (tak również między innymi w postanowieniach Sądu

Najwyższego z: 8 marca 2017 r., II UZ 80/16; 24 października 2017 r., I UZ 69/17,

LEX nr 2427171; 19 kwietnia 2018 r., II UZ 9/18, LEX nr 2549198; 18 listopada 2020

r., III UK 442/19, Legalis nr 2496930).

W postanowieniu z 23 kwietnia 2026 r. (II UZ 45/26, Lex nr 4084942; zob. też

I. Gil, A. Niedużak, A. Sikorski (w:) E. Marszałkowska-Krześ, I. Gil (red.), Kodeks

postępowania cywilnego. Komentarz, Warszawa 2026, art. 3982; T. Zembrzuski (w:)

P. Rylski, A. Olaś (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Warszawa

2025, art. 3982) Sąd Najwyższy podzielił to stanowisko, przyjmując, że użyte w art.

3982 § 1 zdanie drugie k.p.c. określenie „objęcie obowiązkiem ubezpieczenia” odnosi

się do ubezpieczenia obowiązkowego, a nie dobrowolnego i w związku z tym o

dopuszczalności skargi kasacyjnej w sprawie o podleganie dobrowolnemu

ubezpieczeniu chorobowemu decyduje wartość przedmiotu zaskarżenia.

II UZ 75/26

6

Niniejsza sprawa pomimo określenia w komparycji wyroku Sądu Apelacyjnego

w sprawie III AUa 1151/23 jako sprawa o „podleganie ubezpieczeniom społecznym”

została zainicjowana odwołaniem skarżącej od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w Tomaszowie Mazowieckim z 27 stycznia 2023 r.

stwierdzającej, że E. S. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność

gospodarczą nie podlega dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 14 kwietnia

do 19 lipca 2022 r. oraz podlega dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 20

lipca 2022 r. Jest to więc sprawa – stosownie do jej przedmiotu – dotycząca

ubezpieczenia chorobowego, które dla skarżącej jest ubezpieczeniem dobrowolnym.

W konsekwencji należy do kategorii spraw, w których o dopuszczalności skargi

kasacyjnej decyduje wartość przedmiotu zaskarżenia. Wartość przedmiotu

zaskarżenia została określona przez skarżącą w skardze kasacyjnej na kwotę

9.031,05 zł. Wartość przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie jest zatem niższa

niż 10.000 zł, tym samym wniesiona skarga kasacyjna jest niedopuszczalna

stosownie do regulacji określonej w art. 3982 § 1 k.p.c., a wydane przez Sąd

Apelacyjny orzeczenie prawidłowe.

Z uwagi na przedstawioną wyżej argumentację Sąd Najwyższy oddalił

rozpatrywane zażalenie na podstawie art. 39814 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego ma podstawę w art. 98 §

1, § 11 i § 3 k.p.c. oraz art. 99 k.p.c.

[a.ł]

Robert Stefanicki