Sąd Najwyższy oddalił zażalenie na odrzucenie skargi kasacyjnej o rentę rodzinną

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 13 stycznia 2026 r.

odrzucił skargę kasacyjną A. K. wniesioną od wyroku Sądu Apelacyjnego we

Wrocławiu z dnia 21 sierpnia 2025 r. w sprawie o rentę rodzinną i świadczenie

uzupełniające.

Ze sprawy wynika, że po wniesieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik

odwołującej się został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi przez

oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia odrębnie dla każdej z zaskarżonych

decyzji w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Pełnomocnik nie uzupełnił

powyższych braków.

Sąd Apelacyjny wskazał, że zgodnie z art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c. w

sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje

II UZ 89/26

2

niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie i o

wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia

społecznego. Oznacza to, że wymienione kategorie spraw mają charakter majątkowy,

jednak wartość przedmiotu zaskarżenia nie determinuje dopuszczalności skargi

kasacyjnej, która w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przysługuje co do

zasady wówczas, gdy wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi co najmniej 10.000 zł.

Tym samym konieczne jest oznaczenie w nich wartości przedmiotu sporu oraz

wartości przedmiotu zaskarżenia, a sądy kolejnych instancji mają obowiązek

egzekwowania od stron oznaczenia tej wartości oraz uprawnienie do weryfikacji

podanych kwot. To formalne wymaganie skargi kasacyjnej musi być spełnione

niezależnie od tego, czy wartość zaskarżenia ma znaczenie dla oceny jej

dopuszczalności. Wskazanie wartości przedmiotu sporu i przedmiotu zaskarżenia

ma bowiem na celu ustabilizowanie przedmiotu sporu i zakresu zaskarżenia dla

eliminacji możliwości dowolnego ich określania w poszczególnych stadiach procesu

między innymi dla potrzeb dopuszczalności zaskarżenia (skargi kasacyjnej) oraz

ponoszenia kosztów procesu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia

2015 r., I CZ 100/14, LEX nr 1640230). Niezachowanie wymagań formalnych

określonych w art. 3984 § 3 k.p.c. może być uzupełnione, ale nieuzupełnienie tych

braków w terminie prowadzi do odrzucenia skargi.

W związku z tym, że braki nie zostały uzupełnione Sąd Apelacyjny orzekł z

mocy art. 3986 § 2 k.p.c.

Postanowienie Sądu Apelacyjnego zaskarżył w całości zażaleniem

pełnomocnik odwołującej się, wskazując na naruszenie przepisów postępowania,

które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: (-) art. 3986 § 2 k.p.c. w związku

z art. 3984 § 3 k.p.c., przez przyjęcie, że nieuzupełnienie braku formalnego w postaci

oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawie o rentę rodzinną musi

skutkować odrzuceniem skargi, podczas gdy w sprawach wymienionych w art. 3982

§ 1 zd. 2 k.p.c. dopuszczalność skargi kasacyjnej jest niezależna od wartości

przedmiotu zaskarżenia, co czyni ten wymóg jedynie techniczno-porządkowym, a

jego niedopełnienie nie powinno blokować drogi do merytorycznego rozpoznania

sprawy; (-) art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, przez przejawienie nadmiernego formalizmu

procesowego, skutkującego zamknięciem stronie drogi do sądu (prawa do

instancyjnej kontroli nadzwyczajnej) z przyczyn czysto technicznych, nieistotnych dla

merytorycznego biegu skargi kasacyjnej.

II UZ 89/26

3

Mając powyższe na uwadze, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia

w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu oraz domagał się zasądzenia

na rzecz wnioskodawczyni zwrotu kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu zażaleniowym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W sprawie bezsporne pozostaje, że pełnomocnik skarżącej nie określił w

skardze kasacyjnej od wyroku Sądu drugiej instancji wartości przedmiotu

zaskarżenia, gdyż - jego zdaniem – skarga kasacyjna była (jest) dopuszczalna w tym

wypadku niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia.

Sąd Apelacyjny wezwał wnoszącego skargę kasacyjną do uzupełnienia

braków formalnych w terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia skargi.

Skarżący nie usunął tego braku i nie podał wartości przedmiotu zaskarżenia.

Dopełnienie opisanego stanu faktycznego wymaga jeszcze sygnalizacji, że spór w

sprawie obejmował dwa żądania, to jest rentę rodzinną oraz świadczenie

uzupełniające. Oba świadczenia zostały – mocą wyroku Sądu Okręgowego we

Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2024 r.- przyznane ubezpieczonej na okres pięciu lat

(do 31 maja 2027 r.), a w pozostałej części (przyznania świadczeń na czas

nieokreślony) odwołania zostały oddalone.

Przystępując do oceny problemu, jakie niesie za sobą zażalenie, należy

wstępnie przypomnieć, że zgodnie z art. 3984 § 3 k.p.c. skarga kasacyjna w sprawach

o prawa majątkowe powinna zawierać również oznaczenie wartości przedmiotu

zaskarżenia. Wskazanie tej wartości jest obowiązkiem skarżącego i nie może on

oczekiwać sanacji tego braku przez działania podejmowane przez sąd powszechny

z urzędu. Stąd zasadnie Sąd Apelacyjny zwrócił się do skarżącego o uzupełnienie

dostrzeżonego braku, dookreślając jednocześnie obowiązek wskazania tej wartości

odrębnie w odniesieniu do każdego z roszczeń objętych zaskarżonymi decyzjami.

Ma rację Sąd Apelacyjny, że wszystkie sprawy z zakresu ubezpieczeń

społecznych są sprawami o prawa majątkowe i tak należy je traktować (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2025 r., I UZ 36/25, LEX nr

3987192).

II UZ 89/26

4

W tej sytuacji analizę można zamknąć stwierdzeniem, że skarga kasacyjna

podlega odrzuceniu, jeżeli mimo wezwania sądu do wskazania wartości przedmiotu

zaskarżenia, pełnomocnik uchyla się od wykonania tego obowiązku (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2007 r., II UZ 30/07, OSNP z

2009 r. nr 3-4, poz. 54; z dnia 18 sierpnia 2021 r., II UZ 5/21, LEX nr 3362130). Tego

rodzaju rozwiązanie nie kłóci się z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, na który powołuje się

w skardze skarżący, uznając zachowanie Sądu Apelacyjnego za nadmierny

formalizm procesowy. Przede wszystkim etap postępowania kasacyjnego cechuje

się (powinien cechować się) podniesionym progiem profesjonalizmu, co oznacza, że

Sąd Najwyższy nie poszukuje w treści skargi kasacyjnej wymaganych jej elementów

konstrukcyjnych (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2010 r., II PK

80/10, LEX nr 688680). Standard konstytucyjny jest gwarantowany przez

dwuinstancyjne postępowanie, zaś Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową,

bowiem skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia i jako środek

dodatkowy wykracza poza standard określony w art. 176 ust. 1 Konstytucji RP.

Zwrócił na to uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 30 maja 2007 r., SK

68/06 (OTK-A z 2007 r., nr 6, poz. 53), podkreślając, że strona nie ma roszczenia do

państwa o takie ukształtowanie obowiązujących przepisów, które zapewniałyby

rozpoznanie każdej sprawy przez Sąd Najwyższy. Idąc dalej, brak oznaczenia

wartości przedmiotu zaskarżenia jest brakiem usuwalnym, co zapewnia stronie

możliwość korekty wniesionego środka, tak aby spełniał on wymagania

konstrukcyjne. Zaniechanie skorzystania z tego prawa przez skarżącego nie może

być poczytywane za opresyjne działania Sądu drugiej instancji w perspektywie

wymagania nieadekwatnych obowiązków procesowych od strony. Oczywiście

odmiennie rzecz wygląda na etapie postępowania apelacyjnego, bowiem w

orzecznictwie przyjmuje się, że odrzucenie apelacji z powodu nieuzupełnienia

braków formalnych w wyznaczonym terminie dotyczy tylko takich braków, które

uniemożliwiają nadanie jej prawidłowego biegu (zob. uchwały Sądu Najwyższego: z

dnia 29 lipca 2003 r., III PZP 10/03, OSNP 2004 nr 3, poz. 43; z dnia 7 lipca 2005 r.,

II UZP 7/05, OSNP 2005 nr 24, poz. 396; z dnia 22 sierpnia 2007 r., III CZP 77/07,

OSNC 2008 nr 10, poz. 109).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że w sprawach o prawa

majątkowe skarga kasacyjna powinna zawierać również oznaczenie wartości

przedmiotu zaskarżenia i to musi być spełnione niezależnie od tego, czy wartość

II UZ 89/26

5

zaskarżenia ma znaczenie dla oceny jej dopuszczalności (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 6 listopada 2019 r., II UZ 40/19, LEX nr 3561507). Wymaganie

wskazania w skardze kasacyjnej w sprawach o roszczenia majątkowe wartości

przedmiotu zaskarżenia dotyczy skarżącego bez względu na to, czy w

dotychczasowym postępowaniu została oznaczona wartość przedmiotu sporu oraz

wartość przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej (postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 11 sierpnia 1999 r., I CZ 99/99, LEX nr 1216045; z dnia 13 maja

2005 r., II UZ 25/05, OSNP 2005 nr 23, poz. 383; z dnia 13 maja 2005 r., II UZ 23/05,

OSNP 2005 nr 24, poz. 399).

Sumując powyższe, obowiązek wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia

jest obowiązkiem formalnym w każdym rodzaju spraw majątkowych, w tym także tych,

w których dopuszczalność skargi kasacyjnej nie zależy od jej wartości. Tego rodzaju

wykładnia wynika stąd, że art. 3984 § 3 zdanie pierwsze k.p.c. jest przepisem

szczególnym względem art. 1261 § 1 k.p.c.

Inna rzecz, czy w sprawie faktycznie mamy do czynienia z roszczeniami, które

dopuszczają wniesienie skargi kasacyjnej niezależnie do wartości przedmiotu

zaskarżenia, zwłaszcza w razie kumulacji roszczeń (renty rodzinnej i świadczenia

uzupełniającego). Ten problem dyskretnie omija zażalenie, tracąc z pola widzenia

następujące argumenty. Po pierwsze, zgodnie z art. 3982 § 1 k.p.c. w sprawach z

zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od

wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie i o wstrzymanie

emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. W

rezultacie ów wyjątek nie ma zastosowania do świadczenia uzupełniającego, którego

przyznania „na czas nieokreślony” domagała się skarżąca. Jednocześnie w

zażaleniu brak jakiejkolwiek argumentacji, by w odniesieniu do tego rodzaju

świadczenia skarga kasacyjna była dopuszczalna niezależnie od wartości

przedmiotu zaskarżenia.

Po wtóre, odwołująca się domagała się również przyznania reny rodzinnej na

czas nieokreślony. Rozpoznając odwołanie, Sąd pierwszej instancji ustosunkował się

do tego żądania negatywnie (podobnie jak Sąd odwoławczy, oddalając apelację). W

takim układzie zależności, skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości

przedmiotu zaskarżenia tylko w przypadku skargi kasacyjnej od wyroku Sądu drugiej

instancji negatywnie rozstrzygającego o żądaniu przyznania renty (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2011 r., I UZ 41/11, LEX nr

II UZ 89/26

6

1498603 na tle renty z tytułu niezdolności do pracy). Natomiast nie można z tą

sytuacją utożsamiać przypadków, w których uprawniony uzyskuje prawo do

świadczenia, natomiast twierdzi, że przysługuje mu świadczenie w wyższej - niż to

wyliczono - wysokości, bądź - jak w niniejszej sprawie - przez dłuższy okres. Dlatego

w sytuacji, gdy w postępowaniu wywołanym wniesieniem odwołania od decyzji

organu rentowego przyznającej rentę okresową skarżący domaga się renty stałej,

wartość przedmiotu zaskarżenia na użytek art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c. należy

ustalić zgodnie z art. 22 k.p.c., ponieważ jest to sprawa o powtarzające się

świadczenia przyszłe (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2016

r., III UZ 1/16, OSNP 2017 nr 10, poz. 137).

Summa summarum, Sąd Apelacyjny zasadnie wezwał więc pełnomocnika

skarżącej do usunięcia braku formalnego skargi kasacyjnej przez wywiązanie się z

obowiązku, o którym mowa w art. 3984 § 3 k.p.c., gdyż skarga ta mogła zostać

uznana za dopuszczalną tylko wtedy, gdyby oznaczona w niej wartość przedmiotu

zaskarżenia wynosiła nie mniej niż dziesięć tysięcy złotych. Skoro zaś strona żaląca

nie wywiązała się z nałożonego na nią zobowiązania, to jej skarga kasacyjna musiała

podlegać odrzuceniu jako skarga, której braków nie usunięto w terminie (art. 3986 §

2 k.p.c.).

Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy orzekł z mocy art.

39814 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.

Bohdan Bieniek

AGM

[r.g.]