Areszty z 1982 r. za ulotki. SN nie zezwolił na ściganie byłego prokuratora

Prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi

Polskiemu w Krakowie wnioskiem z dnia 11 stycznia 2023 r., sygn. akt

[...], który wpłynął do Sądu Najwyższego w dniu 13 stycznia 2023 r., zwrócił się o

zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej prokuratora Prokuratury

Rejonowej w [...] w stanie spoczynku X. Y. za to, że:

I. w dniu 6 lutego 1982 r. w […], jako funkcjonariusz państwa

komunistycznego - wiceprokurator Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w […],

przekroczył swoje uprawnienia w ten sposób, że wydał postanowienie o

tymczasowym aresztowaniu A. T. podejrzanego o czyn z art. 278 § 1 i 2 k.k. z

1969 r. i art. 48 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym, w

sytuacji gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dawał podstaw do

przyjęcia, by podejrzany swoim zachowaniem wypełnił znamiona zarzuconego mu

czynu, który nie stanowił przestępstwa, a interpretując w sposób dowolny,

sprzeczny z dowodami zebranymi w toku postępowania, w sposób dla

podejrzanego niekorzystny, stosując przy tym wykładnię rozszerzającą zakres

penalizowanych zachowań - przyjął, że A. T. należał do „Organizacji Młodzieży

Walczącej”, której istnienie, ustrój i cel miały pozostawać w tajemnicy oraz

rozpowszechniał fałszywe wiadomości mogące wywołać niepokój publiczny lub

rozruchy, podczas gdy treść kolportowanych ulotek nie zwierała żadnych

fałszywych wiadomości, a była jedynie formą protestu i wyrazem sprzeciwu wobec

bezprawnie wprowadzonego stanu wojennego i pozbawienia społeczeństwa

podstawowych praw i wolności obywatelskich, zagwarantowanych przez prawo

międzynarodowe, nadto wyrażała jedynie uczucia, nastroje lub oceny własne

podejrzanego, wykraczające poza zakres pojęciowy „wiadomości”, którym to

działaniem X. Y., w okresie obowiązywania rygorów stanu wojennego w Polsce,

utożsamiając się z istniejącym wówczas ustrojem politycznym, stosował wobec

wskazanego pokrzywdzonego represje z powodu prezentowanych i wyrażanych

przezeń przekonań i poglądów społeczno - politycznych, a tym samym naruszył

II ZIZ 31/23

3

jego prawa do wyrażania takich przekonań i opinii dotyczących życia społecznego,

które to represje stanowiły poważne prześladowania z przyczyn politycznych, czym

dopuścił się zbrodni komunistycznej, stanowiącej zbrodnię przeciwko ludzkości,

poprzez pozbawienie wolności pokrzywdzonego na okres od 6 lutego 1982 r. do 22

marca 1982 r. a więc powyżej 7 dni, działając na szkodę interesu publicznego oraz

interesu prywatnego pokrzywdzonego, tj. o przestępstwo z art. 189 § 2 k.k. i art.

231 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 18

grudnia 1998 r. o IPN;

II. w dniu 6 lutego 1982 r. w […], jako funkcjonariusz państwa

komunistycznego - wiceprokurator Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w [...],

przekroczył swoje uprawnienia w ten sposób, że wydał postanowienie o

tymczasowym aresztowaniu P. L. podejrzanego o czyn z art. 278 § 1 i 2 k.k. z 1969

r. i art. 48 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym, w sytuacji

gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dawał podstaw do przyjęcia,

by podejrzany swoim zachowaniem wypełnił znamiona zarzuconego mu czynu,

który nie stanowił przestępstwa, a interpretując w sposób dowolny, sprzeczny z

dowodami zebranymi w toku postępowania, w sposób dla podejrzanego

niekorzystny, stosując przy tym wykładnię rozszerzającą zakres penalizowanych

zachowań - przyjął, że P. L. należał do „Organizacji Młodzieży Walczącej”, której

istnienie, ustrój i cel miały pozostawać w tajemnicy oraz rozpowszechniał fałszywe

wiadomości mogące wywołać niepokój publiczny lub rozruchy, podczas gdy treść

kolportowanych ulotek nie zwierała żadnych fałszywych wiadomości, a była jedynie

formą protestu i wyrazem sprzeciwu wobec bezprawnie wprowadzonego stanu

wojennego i pozbawienia społeczeństwa podstawowych praw i wolności

obywatelskich, zagwarantowanych przez prawo międzynarodowe, nadto wyrażała

jedynie uczucia , nastroje lub oceny własne podejrzanego, wykraczające poza

zakres pojęciowy „wiadomości”, którym to działaniem X. Y., w okresie

obowiązywania rygorów stanu wojennego w Polsce, utożsamiając się z istniejącym

wówczas ustrojem politycznym, stosował wobec wskazanego pokrzywdzonego

represje z powodu prezentowanych i wyrażanych przezeń przekonań i poglądów

społeczno - politycznych, a tym samym naruszył jego prawa do wyrażania takich

przekonań i opinii dotyczących życia społecznego, które to represje stanowiły

II ZIZ 31/23

4

poważne prześladowania z przyczyn politycznych, czym dopuścił się zbrodni

komunistycznej, stanowiącej zbrodnię przeciwko ludzkości, poprzez pozbawienie

wolności pokrzywdzonego na okres od 6 lutego 1982 r. do 22 marca 1982 r. a więc

powyżej 7 dni, działając na szkodę interesu publicznego oraz interesu prywatnego

pokrzywdzonego, tj. o przestępstwo z art. 189 § 2 k.k. i art. 231 § 1 k.k. w zw. z art.

11 §2 k.k. w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy o IPN.

W dniu 14 września 2023 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo

prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...] w stanie spoczynku X. Y., w którym

odniósł się do zarzutów ujętych we wniosku Prokuratura Oddziałowej Komisji

Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie z dnia 11 stycznia

2023 r., sygn. akt [...], o podjęcie uchwały w przedmiocie zezwolenia na

pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej. Wskazał w konkluzji pisma, iż

przyjmie każdą decyzję Sądu (k. 35 - 37). Na posiedzeniu w dniu 20 października

2023 r. Marek Kowalcze - prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni

przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie wniósł o uwzględnienie złożonego

przez niego wniosku o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej X.

Y. – prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...] w stanie spoczynku za dwa czyny

opisane w tym wniosku.

Uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 31 października 2023 r., sygn. akt I ZI

2/23, odmówiono zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej X. Y. –

prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...] w stanie spoczynku, za czyny wskazane

we wniosku Prokuratora Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi

Polskiemu w Krakowie z dnia 11 stycznia 2023 r., sygn. akt [...] (pkt 1), kosztami

postępowania obciążając Skarb Państwa (pkt 2).

Zażalenie na powyższą uchwałę wniósł prokurator Instytutu Pamięci

Narodowej Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w

Krakowie, który zaskarżył ją w całości na niekorzyść objętego wnioskiem

prokuratora, zarzucając:

- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej

uchwały, mający istotny wpływ na jej treść, a polegający na uznaniu, że X. Y.

II ZIZ 31/23

5

swoim zachowaniem nie wykroczył intencjonalnie poza granice kontratypu działania

w granicach uprawnień i obowiązków służbowych, a tym samym nie wyczerpał

znamion wskazanych we wniosku przestępstw, a czyny jego nie stanowiły zbrodni

komunistycznej ani zbrodni przeciwko ludzkości, podczas gdy prawidłowa ocena

dowodów zgromadzonych w dotychczasowym toku śledztwa prowadzić musi do

przeciwnego wniosku.

Formułując powyższe zarzuty autor zażalenia wniósł o zmianę podjętej

uchwały i wydanie uchwały zezwalającej na pociągnięcie do odpowiedzialności

karnej prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...] w stanie spoczynku X. Y. za czyny

opisane we wniosku Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni

przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 11 stycznia 2023 r. sygn. akt [...].

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wywiedzione zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zaskarżone

rozstrzygnięcie uznać należało bowiem za trafne, w pełni aprobując stanowisko

sądu meriti co do braku podstaw do uchylenia immunitetu formalnego objętemu

wnioskiem prokuratorowi w stanie spoczynku X. Y.

Zważając na przyjętą przez skarżącego konstrukcję formułowanego

uchybienia przypomnienia wymaga, iż zarzut błędu w ustaleniach faktycznych

może zostać skutecznie podniesiony tylko wtedy, gdy w zaskarżonym orzeczeniu

poczyniono ustalenia faktyczne nie mające jakiegokolwiek oparcia w

przeprowadzonych dowodach, albo gdy określonych ustaleń nie poczyniono,

pomimo że z przeprowadzonych i uznanych za wiarygodne dowodów określone

fakty jednoznacznie wynikały (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2020 r.,

sygn. akt I KA 5/20). Uchybienie określone w art. 438 pkt 3 k.p.k. może być

wynikiem nieprzestrzegania reguł swobodnej oceny dowodów, np. w zakresie

logicznego rozumowania przez wyciąganie niewłaściwych wniosków z prawidłowo

ustalonych faktów (tzw. błąd dowolności), lub następstwem pominięcia faktów bądź

źródeł dowodowych o istotnym znaczeniu albo oparcia się na faktach

niepotwierdzonych materiałem dowodowym (postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 12 marca 2019 r., sygn. akt VI KZ 3/19). Zarzut błędu w ustaleniach

II ZIZ 31/23

6

faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku, jest tylko wówczas słuszny,

gdy zasadność ocen i wniosków, wyprowadzonych przez sąd orzekający

z okoliczności ujawnionych w toku przewodu sądowego, nie odpowiada

prawidłowości logicznego rozumowania.

Odnotowania wymaga przy tym, iż zarzut ten nie może jednak sprowadzać

się do samej polemiki z ustaleniami sądu, wyrażonymi w uzasadnieniu wyroku, lecz

do wykazania, jakich mianowicie konkretnie uchybień w zakresie zasad logicznego

rozumowania dopuścił się sąd w ocenie zebranego materiału dowodowego.

Podważenie prawidłowości ustaleń co do faktów jest skuteczne wówczas, gdy

zostanie wykazane przez skarżącego, iż w oparciu o przeprowadzone dowody

popełniono błąd przy dokonywaniu ich rekonstrukcji. Nie powinno to jednak polegać

na prezentowaniu poglądu, że te same dowody pozwalałyby na przyjęcie

odmiennej wersji zdarzeń, lecz na wykazaniu, iż przy ustalaniu faktów sąd posłużył

się rozumowaniem logicznie nieprawidłowym, bądź sprzecznym ze wskazaniami

doświadczenia życiowego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9

kwietnia 2008 r., sygn. akt V KK 301/07).

Analiza treści zarzutu sformułowanego w zażaleniu oraz argumentacji

podniesionej w jego uzasadnieniu prowadzi do wniosku, że skarżący nie wskazał

zasadniczo w jakimkolwiek stopniu, które konkretnie ustalenia faktyczne dokonane

przez sąd a quo nie mają jakiegokolwiek oparcia w przeprowadzonych dowodach

(błąd „dowolności”), bądź też jakich ustaleń nie poczyniono, pomimo że z

przeprowadzonych i uznanych za wiarygodne dowodów określone ustalenia

jednoznacznie wynikały (błąd „braku”). Autor zażalenia nie wykazał, aby sąd meriti

dopuścił się błędu w zakresie logicznego rozumowania przez wyciągnięcie

niewłaściwych wniosków z prawidłowo ustalonych faktów bądź źródeł dowodowych

o istotnym znaczeniu albo oparł się na faktach niepotwierdzonych materiałem

dowodowym.

Sformułowany przez autora zażalenia zarzut nie mógł zostać uznany za

procesowo skuteczny. Zważyć należy, iż merytoryczna zawartość części

motywacyjnej formułowanego zarzutu sprowadza się w swej istocie do

lakonicznego powielenia argumentacji uprzednio zaprezentowanej we wniosku o

II ZIZ 31/23

7

zezwolenie na pociągnięcie prokuratora do odpowiedzialności karnej,

przedstawiając własną wersję ustaleń faktycznych, przy czym jest to wersja

odmienna od ustaleń poczynionych przez meriti. Celem postępowania

odwoławczego nie jest natomiast ponowienie procedury przeprowadzonej przed

sądem I instancji, lecz analiza zaskarżonego orzeczenia, jednak w kontekście

zarzutów odwoławczych, której celem jest uruchomienie rzeczywistej kontroli

instancyjnej. Skarżący, formułując błąd w ustaleniach faktycznych, winien podjąć

merytoryczną dyskusję z argumentacją zawartą w uzasadnieniu orzeczenia sądu I

instancji, co jednak w niniejszej sprawie nie ma miejsca, gdyż część motywacyjna

zażalenia zasadniczo nie zmierza do weryfikacji prawidłowości rozstrzygnięcia sądu

meriti, lecz w sposób skrótowy powiela treść wniosku o uchylenie immunitetu

formalnego, ograniczając się w swej istocie li tylko do dowolnej polemiki, nie

podejmując zasadniczo próby wyjaśnienia, dlaczego poczynione przez sąd a quo

ustalenia miałyby naruszać zasady prawidłowego rozumowania, wskazania wiedzy

lub doświadczenia życiowego.

Niezależnie od powyższego, odnosząc się do argumentacji zażalenia

dotyczącej znaczenia uniewinniającego wyroku rewizyjnego w kontekście działań

objętego wnioskiem prokuratora, wskazać należy, iż w postępowaniu rewizyjnym

badaniu podlegała prawidłowość prawomocnego wyroku kończącego postępowanie

sądowe, a zatem tego rodzaju rozstrzygnięcie, które jest wydawane w warunkach

pełnego i niebudzącego wątpliwości przekonania sądu orzekającego o winie

oskarżonego. Tymczasem podstawą zarzutu stawianego prokuratorowi są

czynności procesowe podejmowane przez niego na etapie postępowania

przygotowawczego, które to czynności - w świetle obowiązujących wówczas

przepisów - wymagały mniejszego stopnia uprawdopodobnienia popełnienia przez

sprawcę przestępstwa niż jednoznaczne i nie pozostawiające wątpliwości

przekonanie sądu rozstrzygającego wyrokiem kwestię poniesienia przez sprawcę

odpowiedzialności karnej. Zważyć należy, iż stanowisko procesowe prokuratora

zawarte w akcie oskarżenia podlega rozpatrzeniu przez sąd i jest niejako

propozycją określonego rozstrzygnięcia. Czynności procesowe, dokonane przez

prokuratora w ramach śledztwa podejmowane były w warunkach, w których

przekonanie o popełnieniu przestępstwa nie musiało być pełne, przy czym

II ZIZ 31/23

8

czynności te w żaden sposób nie przesądzały o winie podejrzanego/oskarżonego.

Nie można zatem czynić założenia, że skoro Sąd Najwyższy po rozpoznaniu rewizji

nadzwyczajnej ostatecznie rozstrzygnął o uniewinnieniu, to czynności

podejmowane w jego sprawie na etapie postępowania przygotowawczego przez

prokuratora były bezprawne. Jednoczesnego odnotowania wymaga również, że

wyrok rewizyjny został wydany po dokonaniu fundamentalnych zmian w obszarze

ustroju państwa oraz towarzyszącym im zmian w sferze praw i wolności

obywatelskich, a gruntowne przemodelowanie porządku ustrojowego oraz zmiana

systemu aksjologicznego, na którym zasadzał się ten porządek, w oczywisty

sposób musiały rzutować na dokonaną przez Sąd Najwyższy ocenę rozstrzygnięcia.

Nie sposób w prosty sposób zastosować do prawnokarnej oceny działań (mających

postać czynności procesowych) podejmowanych przez X. Y., jako wiceprokuratora

Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w [...] w sprawie podejrzanych w zupełnie

odmiennym porządku prawno-ustrojowym.

Podkreślić następnie należy, iż sam fakt sformułowania przez prokuratora

nietrafnego bądź wadliwego stanowiska procesowego nie może skutkować jego

pociągnięciem do odpowiedzialności karnej. Prokurator wykonując czynności

procesowe, działa w ramach uprawnień i obowiązków przewidzianych w

obowiązujących przepisach prawnych, a więc w warunkach kontratypu

wyłączającego bezprawność czynu. Jeżeli zatem nie mamy do czynienia z sytuacją

wyjątkową (np. doszło do naruszenia fundamentalnych zasad normujących

postępowanie karne oraz kardynalnych zasad określających podstawy pociągnięcia

człowieka do odpowiedzialności karnej, prokurator dopuścił się innego

przestępstwa w związku z wykonywanymi czynnościami procesowymi, działania

arbitralnego i pozbawionego jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych),

dokonane przez prokuratora czynności procesowe nie powinny być oceniane

w płaszczyźnie prawno-karnej. Zważyć przy tym należy, iż kontroli merytorycznej

czynności prokuratorskich dokonuje ostatecznie sąd. Działania objętego wnioskiem

prokuratora nie wykraczały natomiast poza granice przewidziane w obowiązujących

wówczas przepisach prawnych i znajdowały oparcie w poczynionych ustaleniach

faktycznych. Decyzje procesowe podjęte przez wyżej wymienionego nie były

arbitralne, a postępowania respektowały zasady obowiązujące w postępowaniu

II ZIZ 31/23

9

karnym oraz zasady odpowiedzialności karnej. Nie można zatem zgodzić się ze

stanowiskiem autora zażalenia, jakoby prokurator „jako funkcjonariusz organów

państwowych wykorzystał to prawo w celu represjonowania osób uważanych za

przeciwnika politycznego, stosując przepisy prawa w sposób dowolny”.

Obowiązujące wówczas przepisy nie zostały zastosowane dowolnie, natomiast

niewątpliwa represyjność ówczesnego ustawodawstwa tworzyła ramy działania

prokuratora, na których kształt nie miał on wpływu.

Zgodzić należy się jednocześnie z sądem meriti, iż czynności procesowe

dokonane przez objętego wnioskiem prokuratora w sprawie mieściły się w ramach

obowiązujących wówczas przepisów oraz kierunków ich wykładni formułowanych w

doktrynie prawa karnego. Przyjęta w 1982 r. przez prokuratora w stanie spoczynku

wykładnia znamion zarzucanych przestępstw, przeprowadzana w ramach

podejmowanych czynności służbowych, dokonana została granicach jego działania

w ramach przewidzianych ustawą (przepisy ustawy z dnia. 14 kwietnia 1967 r. o

Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz przepisy k.p.k.). Ze

zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika również, aby czynności

procesowe podejmowane przez prokuratora charakteryzował zamiar

represjonowania podejrzanych, a zachowanie prokuratora miało charakter

przestępny. Objęty wnioskiem prokurator, zajmując wówczas stanowisko

wiceprokuratora Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w […], realizował typowe dla

tego stanowiska kompetencje, do których należy dokonywanie czynności

procesowych w ramach prowadzonego postępowania przygotowawczego.

Skarżący, prowadząc wywód o historycznych realiach towarzyszących

wprowadzonemu stanowi wojennemu, w ramach których działało ówczesne

sądownictwo i prokuratura, nie wykazał, aby wskazane uwarunkowania polityczne

oraz działania podejmowane przez ówczesne władze partyjne i państwowe

przełożyły się – w sposób nie znajdujący oparcia w obowiązujących wówczas

unormowaniach prawnych – na konkretne działania podejmowane przez

prokuratora objętego wnioskiem.

W niniejszej sprawie kluczowym dla rozstrzygnięcia było ustalenie, czy

objęty wnioskiem prokurator w stanie spoczynku, będący w 1982 r.

II ZIZ 31/23

10

wiceprokuratorem Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w [...] wykroczył

intencjonalnie poza granice kontratypu działania w granicach uprawnień i

obowiązków służbowych prokuratora, a w przypadku wykazania takiego

intencjonalnego działania, czy jego działanie wypełniało znamiona zbrodni

przeciwko ludzkości.

W realiach dowodowych niniejszej sprawy nie sposób natomiast przyjąć,

stosując unormowanie z art. 5 § 2 k.p.k., aby tak postępując działał on umyślnie, w

formie zamiaru bezpośredniego, w celu zastosowania tymczasowego aresztowania

w postępowaniu prowadzonym z naruszeniem fundamentalnych, powszechnie

uznanych zasad normujących postępowanie karne, czy też dążył do wymierzenia

kary z naruszeniem kardynalnych zasad określających podstawy pociągnięcia

człowieka do odpowiedzialności karnej. Mając na uwadze, iż za zbrodnię przeciwko

ludzkości może być uznany tylko taki czyn, który stanowi element szerszego

zachowania, wpisującego się w rozległe lub systematyczne, zorganizowane

działanie organów lub funkcjonariuszy państwa bądź innej organizacji, skierowane

przeciwko określonej grupie (społeczności) ludzkiej, uznać należy zatem, iż

materiał zaoferowany przez wnioskodawcę nie wskazuje na dostatecznie

uzasadnione podejrzenie, iż objęty wnioskiem, będący wówczas podprokuratorem,

prowadząc objęte wnioskiem postępowania, podejmował decyzje procesowe wbrew

zgromadzonemu materiałowi dowodowemu, traktując oskarżonego jako

przeciwnika politycznego ówczesnej władzy. Ze zgromadzonych dowodów,

ocenionych z zachowaniem uprzednio wspomnianej reguły zawartej w art. 5 § 2

k.p.k., nie wynika także co najmniej aprobował lub tolerował skierowane przeciwko

tym osobom działania, jako element masowych represji wobec osób krytycznie

nastawionych do władz Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.

Zarówno natomiast argumentacji uprzednio zaprezentowanej w części

motywacyjnej wniosku, jak i wywiedzionym zażaleniu, mimo niewątpliwej złożoności

czynu z art. 3 ustawy o IPN, wnioskodawca nie wykazał, iż zachowanie objętego

wnioskiem prokuratora nosiło uprzednio wspomniane znamiona tego przestępstwa.

Za takową nie sposób uznać powołanych rozważań o charakterze stricte

teoretycznym i doktrynalnym, które - wobec ogólności rozważań - nie mogą

II ZIZ 31/23

11

wpłynąć pozytywnie na ocenę dostateczności uzasadnienia popełnienia czynu

zabronionego.

Reasumując, należy stwierdzić, że ustalenia sądu meriti w zakresie braku

podstaw do zezwolenia na pociągnięcie prokuratora w stanie spoczynku do

odpowiedzialności karnej zostały dokonane w sposób prawidłowy,

z uwzględnieniem zasady swobodnej oceny dowodów i nie budzą wątpliwości, a

dokonana weryfikacja zaskarżonej uchwały dokonana przez pryzmat zarzutu

podniesionego w zażaleniu, nie daje podstaw do jej uchylenia.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy uchwalił, jak w sentencji.

[M. T.]

[r.g.]

Tomasz Demendecki Marek Siwek Zbigniew Korzeniowski