Kasacja na niekorzyść radcy W. S. bez rozpoznania, bo przewinienie już się przedawniło

Radca prawny W. S. został obwiniony o to, że: w dniu 21 maja 2015 r.

działając w imieniu Z. L. uczestniczył w podejmowaniu czynności, co do których

II ZK 67/24

2

radca prawny nie posiada uprawnień, polegających na przymusowym

wyegzekwowaniu obowiązku opróżnienia domu mieszkalnego położonego przy ul.

[...] zajmowanego przez Z. L., podczas gdy do opróżnienia domu doszło bez

wydanego prawomocnego wyroku sądu nakazującego eksmisję i bez udziału

komornika sądowego, tj. przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 64 ust. 1

u.r.p. w zw. z art. 6 KERP w zw. z art. 11 ust. 2 i 3 KERP.

Okręgowy Sąd Dyscyplinarny Okręgowej Izby Radców Prawnych

[…] orzeczeniem z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt [...], uniewinnił radcę prawnego

W. S. od stawianego mu zarzutu (pkt 1). Ponadto, kosztami postępowania przed

Okręgowym Sądem Dyscyplinarnym obciążył Okręgową Izbę Radców Prawnych

[…] (pkt 2).

Na skutek odwołania wniesionego przez adwokata K. K. - pełnomocnika

pokrzywdzonego Z. L., Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców

Prawnych w Warszawie orzeczeniem z dnia 9 grudnia 2021 r., sygn. akt […],

utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie w całości (pkt 1). Ponadto, kosztami

postępowania odwoławczego przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym obciążył

Krajową Izbę Radców Prawnych (pkt 2).

Po rozpoznaniu kasacji, którą złożył adwokat K. K. – pełnomocnik

pokrzywdzonego Z. L., Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 30 maja 2023 r., sygn. akt

II ZK 55/22, uchylił zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazał Wyższemu Sądowi

Dyscyplinarnemu Krajowej Izby Radców Prawnych w Warszawie do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców Prawnych

w Warszawie po ponownym rozpoznaniu sprawy, orzeczeniem z dnia 9 listopada

2023 r., sygn. akt [...], utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie Okręgowego Sądu

Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych […] z dnia 9 grudnia 2019 r.,

sygn. akt [...] w całości (pkt 1). Ponadto, kosztami postępowania odwoławczego

przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym obciążył Krajową Izbę Radców Prawnych

(pkt 2).

II ZK 67/24

3

Kasację od powyższego orzeczenia wniósł adwokat K. K. - pełnomocnik

pokrzywdzonego Z. L., zaskarżając je w całości na niekorzyść obwinionego radcy

prawnego W. S.. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił rażącą obrazę przepisów

postępowania, tj.:

1. art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 741 pkt 1 u.r.p., mającą

istotny wpływ na jego treść, polegającą na rażąco nienależytym rozważaniu

przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny zarzutu z pkt 3 odwołania, dotyczącego

nieprawidłowej oceny dowodów, skutkującej błędnymi ustaleniami

faktycznymi, poprzez oczywiście nieuzasadnione:

1. podzielenie poglądu Sądu Dyscyplinarnego OIRP […] i przyjęcie za

podstawę rozpoznania zarzutu odwołania, iż zakres ustaleń faktycznych

wyznacza opis czynu tzw. historycznego, określony we wniosku o ukaranie,

zaś Sąd nie jest uprawniony do jego korekt zmieniających istotę zarzutu,

bowiem Sąd jedynie ocenia wniosek Rzecznika Dyscyplinarnego, a nie

uczestniczy w jego formułowaniu,

2. przyjęcie w związku z powyższym, iż zarzut z pkt 3 odwołania nie odnosi się

do treści zarzutu z wniosku o ukaranie, a jedynie do kwestii pobocznych,

które nie wiążą się z przedmiotem postępowania dyscyplinarnego,

podczas, gdy powyższe rozważania Sądu II instancji są rażąco

nieprawidłowe, bowiem:

1. pogląd o zakresie rozpoznania sprawy, w tym zarzutów apelacji, rażąco

narusza art. 14 § 1 k.p.k. w zw. z art. 741 pkt 1 u.r.p., bowiem zakres

rozpoznania sprawy, a zatem zakres ustaleń faktycznych, wyznacza nie opis

czynu we wniosku o ukaranie, a zdarzenie historyczne, będące przedmiotem

rozpoznania, zaś Sąd w ramach wniosku i określonego w nim zarzutu jest

uprawniony do zmiany opisu czynu, jak również jego kwalifikacji prawnej,

o ile nie wyjdzie poza ramy danego zdarzenia historycznego (vide: wyrok

Sądu Najwyższego z 30 września 2014 roku, II KK 234/14, LEX nr 1511136:

„Ramy postępowania jurysdykcyjnego są określone przez zdarzenie

historyczne opisane w akcie oskarżenia, a nie przez poszczególne elementy

II ZK 67/24

4

tego opisu. Zatem zasada skargowości nie ogranicza sądu w ustaleniach

wszystkich cech faktycznych tego zdarzenia oraz w zakresie oceny prawnej

rozpoznawanego czynu. Sąd nie jest więc związany ani szczegółowym

opisem czynu zawartym w zarzucie aktu oskarżenia, ani kwalifikacją prawną

nadaną temu czynowi przez oskarżyciela”),

2. zarzuty obrazy prawa procesowego, których efektem było błędne ustalenia

stanu faktycznego, w sposób ewidentny obejmowały zdarzenie historyczne,

objęte wnioskiem Rzecznika Dyscyplinarnego, co więcej miały kluczowe

znaczenie dla oceny świadomości obwinionego co do tego, iż uczestniczy

eksmisji, która nie jest oparta o tytuł wykonawczy, a nie stanowi przy tym

obrony koniecznej (art. 343 § 1 k.c.), ani dozwolonej samopomocy (art. 343

§ 2 k.c.), szczególnie, że Sąd w zasadzie nie odniósł się do istoty

poszczególnych błędów w ustaleniach faktycznych, a tylko pozornie je

rozpoznał, co jest szczególnie jaskrawe w zakresie informowania przez

obwinionego funkcjonariuszy Policji o tym, iż „jest to spór cywilny i nie

spełnia przesłanek przestępstwa”, a co podkreślał Sąd Najwyższy w wyroku

z 26 czerwca 2018 roku, SDI 24/18 (str. 4-5 uzasadnienia wyroku),

3. art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 741 pkt 1 u.r.p., mającą

istotny wpływ na jego treść, polegającą na nienależytym rozważaniu przez

sąd odwoławczy zarzutu odwołania dotyczącego naruszenia prawa

materialnego poprzez oczywiście błędne przyjęcie, iż udział obwinionego

w eksmisji pokrzywdzonego, prowadzonej przez osobę niedysponującą

tytułem wykonawczym uprawniającym do eksmisji z nieruchomości przy ul.

[...] w W., nie stanowił deliktu dyscyplinarnego, bowiem nie każda obecność

przy tego rodzaju czynnościach polegających na wywózce rzeczy musi być

poczytywana za pomocnictwo, a w kontekście przebiegu zdarzenia oraz

podejmowanych przez obwinionego czynności nie doszło na naruszenia

przepisów wskazanych w zarzucie odwołania, podczas gdy w realiach

niniejszej sprawy zachowanie obwinionego, polegające na obecności

podczas eksmisji pokrzywdzonego z nieruchomości bez tytułu

wykonawczego i bez zaistnienia przesłanek określonych w art. 343 § 1 i §

II ZK 67/24

5

2 k.c., a zatem udzielaniu Z.L. porad prawnych, rozpytywaniu Z. L. na

okoliczność posiadania tytułu prawnego do nieruchomości, uczestnictwie w

interwencji funkcjonariuszy Policji poprzez informowanie, iż spór ma

charakter cywilny i nie spełnia przesłanek przestępstwa, należy uznać za

naruszające

godność

zawodu

i podważające zaufanie do niego ze względu na fakt, iż:

1. stanowi wsparcie dla działań pozaprawnych, sprzecznych z powszechnie

obowiązującymi przepisami prawa, przez samą obecność i jest formą

wsparcia psychicznego dla takich działań,

2. angażuje radcę prawnego w konflikt, którego podstawę stanowią bezprawne

działania klienta, na zlecenie którego działa,

3. może skutkować koniecznością uczestnictwa w zdarzeniach z użyciem

przemocy, udziałem w utarczkach i przepychankach słownych,

4. może spowodować naruszenia przez radcę prawnego tajemnicy zawodowej

poprzez konieczność składania zeznań bądź wyjaśnień na okoliczności

związane z udzielaniem pomocy prawnej, co jest sprzeczne z art. 3 ust. 3

u.r.p.

Na podstawie tak skonstruowanych zarzutów, Skarżący wniósł

o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego

Krajowej Izby Radców Prawnych i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasację pełnomocnika pokrzywdzonego należało pozostawić bez

rozpoznania jako niedopuszczalną z mocy ustawy, gdyż została wniesiona na

niekorzyść obwinionego radcy prawnego, pomimo zaistnienia okoliczności

wyłączającej ściganie w postaci przedawnienia karalności przewinienia

dyscyplinarnego.

II ZK 67/24

6

Według art. 531 § 1 zdanie pierwsze k.p.k., mającym odpowiednie

zastosowanie w postępowaniu dyscyplinarnym radców prawnych na gruncie art.

74¹ pkt 1 u.r.p. Sąd Najwyższy pozostawia bez rozpoznania przyjętą kasację, jeżeli

m.in. nie odpowiada ona przepisom wymienionym w art. 530 § 2 k.p.k., a więc w

szczególności art. 429 § 1 k.p.k., który obliguje do odmowy jej przyjęcia z powodu

wniesienia po terminie, przez osobę nieuprawnioną lub niedopuszczalności z mocy

ustawy.

Z kolei zgodnie z art. 529 k.p.k., znajdującym również zastosowanie na

gruncie niniejszego postępowania dyscyplinarnego mocą art. 74¹ pkt 1 u.r.p.,

wniesieniu i rozpoznaniu kasacji na korzyść oskarżonego (odpowiednio na gruncie

postępowania dyscyplinarnego: obwinionego) nie stoi na przeszkodzie wykonanie

kary, zatarcie skazania, akt łaski, ani też okoliczność wyłączająca ściganie (a tym

samym przedawnienie karalności czynu) lub uzasadniająca zawieszenie

postępowania. A contrario, wystąpienie zatem którejkolwiek z uprzednio

wskazanych przesłanek nie tylko uniemożliwia rozpoznanie kasacji, ale samo jej

wniesienie na niekorzyść (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października

2013 r., III KK 44/13, LEX nr 1403981; postanowienie Sądu Najwyższego z 11

grudnia 2013 r., IV KK 337/13, LEX nr 1403902).

W orzecznictwie wprawdzie wskazuje się, iż w określonych sytuacjach

dopuszczalne jest przełamanie oddziaływania ujemnych przesłanek procesowych,

ale „może to nastąpić wyłącznie w jednym kierunku, tj. na korzyść oskarżonego”,

przy czym „warunkiem rozpoznawania kasacji w takiej sytuacji procesowej jest

dopuszczalność jej wniesienia, a więc wystąpienie ujemnej przesłanki procesowej

już po wniesieniu kasacji (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 marca 2007

r., IV KK 434/06, LEX nr 475361).

W realiach niniejszej sprawy do przedawnienia karalności zarzucanego

radcy prawnemu W. S. przewinienia dyscyplinarnego doszło przed wydaniem

orzeczenia przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców Prawnych w

Warszawie z dnia 9 listopada 2023 r., sygn. akt [...], a tym samym przed

wniesieniem kasacji. Radca prawny W. S. miał dopuścić się zarzucanego mu czynu

w dniu 21 maja 2015 r., a zatem karalność przewinienia dyscyplinarnego ustała z

II ZK 67/24

7

dniem 21 maja 2020 r., tworząc okoliczność wyłączającą postępowanie, określoną

w art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. Wskazać bowiem należy, iż w postępowaniu

dyscyplinarnym radców prawnych, okres terminu przedawnienia zakreśla art. 70 ust.

1 i 2 u.r.p. Stosownie do jego treści, nie można wszcząć postępowania

dyscyplinarnego, jeżeli od czasu popełnienia przewinienia upłynęły trzy lata, a w

przypadkach przewidzianych w art. 11 ust. 2 – roku. W razie wszczęcia

postępowania dyscyplinarnego przed upływem tego terminu karalność przewinienia

dyscyplinarnego ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło pięć lat, a w

przypadkach przewidzianych w art. 11 ust. 2 – trzy lata. Jeżeli czyn zawiera

znamiona przestępstwa, przedawnienie dyscyplinarne następuje dopiero

z upływem okresu przedawnienia karalności przestępstwa.

W niniejszej sprawie, jeszcze przed wniesieniem kasacji upłynął 5-letni okres

karalności zarzuconego radcy prawnemu przewinienia dyscyplinarnego, a więc

zaistniała negatywna przesłanka procesowa w postaci przedawnienia karalności

przewinienia dyscyplinarnego, uniemożliwiająca tym samym rozpoznanie

wywiedzionej na niekorzyść radcy prawnego W. S. kasacji. Wobec treści art. 531

k.p.k. niedopuszczalne było wniesienie i przyjęcie skierowanej na niekorzyść

obwinionego radcy prawnego kasacji, skoro okres przedawnienia karalności

zarzucanego mu czynu upłynął jeszcze przed wszczęciem postępowania

kasacyjnego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2013 r., IV KK

337/13, LEX nr 1403902).

Jednocześnie zaznaczenia wymaga, iż w rozważanym przypadku brak jest

możliwości wydania orzeczenia na korzyść obwinionego (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 11 grudnia 2013 r., IV KK 337/13, LEX nr 1403902). W układzie

procesowym zaistniałym na gruncie niniejszej sprawy, zaskarżone kasacją

rozstrzygnięcie stanowi bowiem orzeczenie uniewinniające, wobec czego nie jest

możliwe uzyskanie przez obwinionego bardziej korzystnego rozstrzygnięcia (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 29 lipca 2015 r., II KK 98/15, LEX nr 3378985).

Z uwagi na powyższe należało, na podstawie art. 531 § 1 k.p.k. w zw. z art.

529 k.p.k. i art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 429 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.

w zw. z art. 74¹ pkt 1 u.r.p., pozostawić kasację bez rozpoznania.

II ZK 67/24

8

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 637a k.p.k.

w zw. z art. 637 § 1 k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k. w zw. z art. 74¹ pkt 1 u.r.p.

Mając na uwadze powyższe względy, Sąd Najwyższy postanowił jak

w sentencji.

[M. T.]

[a.ł]