Radca prawny skazany za fikcyjne zlecenie dla szpitala. SN oddalił jego kasację

Sygn. akt II ZK 75/25

UZASADNIENIE

Radca prawny M. M. został obwiniony o to, że w dniu 2 października 2003

roku w Ł. udzielił S. G. pomocy w przyjęciu korzyści majątkowej w związku z

pełnieniem przez niego funkcji Dyrektora Zakładu [...] w Ł. w ten sposób, że

II ZK 75/25

2

udostępnił swoje dane osobowe oraz numer rachunku bankowego, a następnie

zawarł z przedstawicielem firmy J. fikcyjną umowę zlecenia, na podstawie której w

dniu 27 października 2003 roku na należące do niego konto bankowe w Bank S.A.

wpłynęły środki finansowe w wysokości 4.985,09 zł stanowiące korzyść majątkową,

jak została udzielona S. G. w zamian za działanie na rzecz zakupu przez szpital [...]

w Ł. produktów J., który to czyn stanowi przestępstwo z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art.

228 § 1 k.k., za który radca prawny M. M. został skazany wyrokiem Sądu

Rejonowego w G. […] Wydziału Karnego z dnia 20 września 2022 roku, wydanym

w sprawie o sygn. akt […], utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w R.

z dnia 19 października 2023 roku wydanym w sprawie o sygn. akt […] i które to

zachowanie, jako czyn sprzeczny ze ślubowaniem radcowskim i zasadami etyki

stanowi delikt dyscyplinarny z art. 64 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 27 ust. 1 ustawy z

dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz. U. z 2024 poz. 499 t.j.) - w

brzmieniu na październik 2023, tj. na datę popełnienia czynu.

Okręgowy Sąd Dyscyplinarny Okręgowej Izby Radców Prawnych [...]

orzeczeniem z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt [...], uznał obwinionego M. M.

winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i wymierzył mu karę pieniężną w

wysokości 8 000 zł oraz zakaz wykonywania patronatu na okres dwóch lat (pkt 1).

Ponadto, zasądził od obwinionego M. M. na rzecz Okręgowej Izby Radców

Prawnych [...] kwotę 3 000 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

dyscyplinarnego (pkt 2).

Na skutek odwołania wniesionego przez Ministra Sprawiedliwości, Wyższy

Sąd Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców Prawnych w Warszawie orzeczeniem z

dnia 6 marca 2025 r., sygn. akt […], zmienił zaskarżone orzeczenie w zakresie kary,

w ten sposób że wymierzył obwinionemu M. M. karę zawieszenia prawa do

wykonywania zawodu radcy prawnego na okres 3 miesięcy oraz zakaz

wykonywania patronatu na okres 5 lat (pkt 1). Ponadto, zasądził od obwinionego M.

M. koszty postępowania odwoławczego przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym

w zryczałtowanej kwocie 2 000 zł płatne na rzecz Krajowej Izby Radców Prawnych

w Warszawie.

Kasacje od orzeczenia wniósł obwiniony, zaskarżając orzeczenie w całości,

tj. z powodu „rażącego naruszenia prawa jak również rażącej niewspółmierności

II ZK 75/25

3

kary dyscyplinarnej”. W uzasadnieniu kasacji skarżący podniósł, że został skazany

prawomocnym wyrokiem karnym co powoduje, że pozornie, kara zawieszenia na 3

miesiące w prawie wykonywania zawodu wydaje się być współmierna do zarzutu

i przewinienia dyscyplinarnego, orzeczona kara pomija jednak całkowicie aspekt

praktyczny związany z prowadzeniem działalności gospodarczej we współczesnym

świecie. W ocenie skarżącego przy ustalaniu wymiaru karu nie zostały wzięte pod

uwagę argumenty przedstawione przez obwinionego, tj. informacja, że obwiniony

sam poinformował Dziekana Okręgowej Izby Radców prawnych o sytuacji, przez

ponad 20 lat wykonywał zawód bez żadnych zarzutów, informuję klientów o sytuacji

prawnej, dotyczącej skazania oraz współpracowników i pracowników, którzy

pomimo tego cenią go za wiedzę i szczerość, etyczność w zakresie braku

ukrywania faktu skazania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest oczywiście bezzasadna, co uprawniało do jej oddalenia na

posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do treści art. 622 ust. 1

ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2024, poz. 499), od

orzeczenia wydanego przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny w drugiej instancji

przysługuje stronom, Ministrowi Sprawiedliwości, Rzecznikowi Praw Obywatelskich

oraz Prezesowi Krajowej Rady Radców Prawnych kasacja do Sądu Najwyższego.

Zgodnie zaś z przepisem art. 623 ustawy o radcach prawnych kasacja może być

wniesiona z powodu rażącego naruszenia prawa jak również z powodu rażącej

niewspółmierności kary dyscyplinarnej.

Mając na względzie realia niniejszej sprawy wyraźnie zaznaczyć należy, że

kasacja nie stanowi trzeciej instancji, lecz jest nadzwyczajnym środkiem

odwoławczym, a zarazem i środkiem kontroli prawomocnych orzeczeń sądowych.

To sprawia, że postępowanie kasacyjne prowadzi tylko do oceny kasacji w

aspekcie rażącego naruszenia przepisów prawa przez sąd odwoławczy, które

mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia, a nie zaś do merytorycznego

rozpoznania sprawy, w której kasacja została wniesiona (zob. postanowienie SN z

II ZK 75/25

4

25 lutego 2014 r., IV KK 6/14). Postępowanie kasacyjne nie jest z pewnością

postępowaniem, które ponawiać ma kontrolę odwoławczą. W toku postępowania z

założenia nie dokonuje się zatem kontroli poprawności oceny poszczególnych

dowodów i nie weryfikuje zasadności ustaleń faktycznych (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z 13 maja 2014 r., IV KK 125/14). Jak podkreśla się w

judykaturze, Sąd Najwyższy, także w modelu kontroli postępowań dyscyplinarnych

zawodów zaufania publicznego, jest bowiem sądem prawa i zakresem jego kognicji

w ramach postępowania kasacyjnego jest objęte jedynie badanie zaskarżonego

orzeczenia z punktu widzenia zgodności z prawem, w dodatku, jak już wspomniano,

w sposób kwalifikowany, odmienny od kontroli odwoławczej. Na skarżącym kasacją

ciąży zatem obowiązek wykazania nie tylko istnienia określonego uchybienia sądu

odwoławczego, ale także jego kardynalnego, kwalifikowanego charakteru, które

dyskwalifikuje zaskarżone orzeczenie i nakazuje jego uchylenie (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2024 r., II ZK 66/24).

Przepis art. 526 § 1 k.p.k. określa wymagania stawiane treści zarzutu

kasacyjnego. Wskazanie zarzucanego uchybienia z powołaniem naruszonego

przepisu prawa, musi być dodatkowo opatrzone wyjaśnieniem, na czym takie

uchybienie, będące podstawą kasacji, polega (zob. D. Świecki [w:] B. Augustyniak,

K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom II.

Komentarz aktualizowany, art. 526, LEX/el. 2025). Podanie, na czym polega

zarzucane w kasacji uchybienie, niekoniecznie musi mieć miejsce w petitum skargi

kasacyjnej; może zostać zamieszczone w jej uzasadnieniu, ale w każdym wypadku

musi nastąpić w ramach kasacji, aby mogła być ona uznana za dopuszczalną (zob.

postanowienie SN z 28 listopada 2007 r., V KK 74/07; postanowienie SN z 7

stycznia 2008 r., II KK 252/07).

Ustaleniu czy zostało spełnione wymaganie formalne dotyczące zarzutów

kasacyjnych służy odczytanie zarzutu kasacji zgodnie z regułą wyrażoną w art. 118

§ 1 k.p.k., przewidującą, że znaczenie czynności ocenia się według treści

złożonego oświadczenia. W przypadku wadliwości w zakwalifikowaniu określonego

uchybienia, braku jasności zarzutów, sprzeczności między poszczególnymi

zarzutami lub między zarzutami i uzasadnieniem skargi kasacyjnej sąd kasacyjny,

uwzględniając wskazaną regułę, kieruje się tym, że oświadczenie skarżącego

II ZK 75/25

5

realizujące wymóg podania, na czym polega zarzucone uchybienie, zawiera się

także w uzasadnieniu kasacji, które pozwala z reguły na odtworzenie intencji

towarzyszącej jej wniesieniu (zob. m.in. postanowienie SN z 28 listopada 2007 r., V

KK 74/07; wyrok SN z 15 marca 2001 r., III KKN 596/00; J. Zagrodnik [w:] M.

Burdzik, S. Głogowska, J. Karaźniewicz, M. Klejnowska, N. Majda, I. Palka, K.

Sychta, K. Żyła, J. Zagrodnik, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, art. 526,

Warszawa 2024). W literaturze przedmiotu wskazuje się, że ogólnikowe powołanie

się na naruszenie prawa nie czyni zadość wymaganiu przytoczenia i uzasadnienia

podstaw kasacyjnych i jako takie obarczone jest wadą odbierającą skardze cechy

kasacji (zob. M. Rogacka-Rzewnicka. Kasacja w polskim procesie karnym,

Warszawa 2001, s 98-99).

Tymczasem, w realiach niniejszej sprawy skarżący w petitum kasacji po

pierwsze podniósł zarzut, „rażącego naruszenia prawa”, natomiast w uzasadnieniu

wskazane zostało jedynie, iż w opinii skarżącego „z powodu <<rażącej

niewspółmierności kary dyscyplinarnej>> doszło również do <<rażącego

naruszenia prawa>>, w zakresie oceny stanu faktycznego i wymiaru kary”.

Skarżący zatem dopatruje się rażącego naruszenia prawa w rażącej, w jego ocenie,

niewspółmierności kary. Już z tego powodu zarzut rażącego naruszenia prawa

uznać należy za oczywiście bezzasadny, w istocie stanowi on bowiem powtórzenie

drugiego z podniesionych zarzutów, tj. rażącej niewspółmierności kary.

Należy też zauważyć, że skarżący podnosi zarzut „rażącego naruszenia

prawa” bez jednoczesnego wskazania in concreto przepisu, którego naruszenia

miał dopuścić się Sąd odwoławczy, co oznacza, iż tak sformułowany zarzut, także z

tego powodu, nie poddaje się kontroli kasacyjnej.

Ponadto, w zakresie w jakim skarżący formułując ten zarzut wskazał, iż do

„rażącego naruszenia prawa” doszło w zakresie oceny stanu faktycznego,

stwierdzić należy, że w kasacji można podnieść zarzuty wyłącznie natury prawnej,

co oznacza, że w postępowaniu kasacyjnym wykluczone jest kwestionowanie

ustaleń faktycznych, zaś próba obejścia tegoż zakazu poprzez zawoalowanie go w

postaci rażącego naruszenia prawa, nie może zostać uznana za skuteczną.

Jeszcze raz podkreślić należy, że Sąd Najwyższy nie jest umocowany do ponownej

weryfikacji orzeczenia pierwszoinstancyjnego, gdyż temu służy wyłącznie

II ZK 75/25

6

postępowanie odwoławcze, a takie było w sprawie przeprowadzone (zob.

postanowienie SN z 14 marca 2024 r., II ZK 74/23).

Przechodząc zaś do merytorycznej oceny zarzutu rażącej niewspółmierności

kary, należy przypomnieć, że pojęcie rażącej niewspółmierności kary było

wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi sformułowanych w orzecznictwie Sądu

Najwyższego. Sąd Najwyższy przyjął, że określenie to oznacza znaczną, wyraźną i

oczywistą, a więc niedającą się zaakceptować dysproporcję między karą

wymierzoną a karą sprawiedliwą (zasłużoną). Przesłanka rażącej

niewspółmierności kary jest spełniona tylko wtedy, gdy na podstawie ustalonych

okoliczności sprawy, które powinny mieć decydujące znaczenie dla wymiaru kary,

można przyjąć, iż zachodzi wyraźna różnica między karą wymierzoną a karą, która

powinna zostać wymierzona w wyniku prawidłowego zastosowania dyrektyw

wymiaru kary oraz zasad ukształtowanych przez orzecznictwo. Chodzi tu więc o

różnicę zasadniczej natury, oczywistą, rzucającą się w oczy i niedającą się

zaakceptować nieproporcjonalność kary orzeczonej w stosunku do kary

sprawiedliwej, zasłużonej (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 28 listopada 2023 r., II ZK 88/22; z 14 lutego 2024 r., II ZK 114/22; z 3 lipca 2024

r., II ZK 67/23 oraz z 7 sierpnia 2024 r., II ZK 68/23).

Przy orzekaniu kary dyscyplinarnej zawsze trzeba baczyć, czy w konkretnym

rozpatrywanym wypadku, zostaną zrealizowane cele odpowiedzialności

dyscyplinarnej, jakimi są: ochrona społecznego zaufania do zawodu, ochrona

należytych standardów i poziomu jego wykonywania, skuteczne egzekwowanie

prawnych konsekwencji w przypadku indywidualnych zachowań przedstawicieli

właściwej organizacji publicznej naruszających reguły postępowania wyznaczone

pojęciem godności lub powagi urzędu albo zawodu, czy naruszających reguły

wykonywania zawodu wyznaczone ukształtowanymi normami zawodowej sztuki,

etyki i deontologii (por. np. T. Kuczyński, O odpowiedzialności dyscyplinarnej

pracowników, Państwo i Prawo 2003, nr 9, s. 60-61).

Analiza rozstrzygnięcia dotyczącego kar orzeczonych wobec obwinionego w

kontekście argumentacji przytoczonej w ramach podniesionego zarzutu nie

pozwala na przyjęcie, aby wymierzone obwinionemu kary cechowały się rażącą

niewspółmiernością.

II ZK 75/25

7

Przede wszystkim nie można tracić z pola widzenia faktu, że obwiniony

został skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia 20 września 2022 r., sygn.

akt […], utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w R. z dnia 19

października 2023 r., sygn. akt […], za przestępstwo z art. 18 § 3 k.k. w zw. art. 228

§ 1 k.k. Przedmiotem ochrony art. 228 k.k. jest właściwe funkcjonowanie instytucji

publicznych oraz organizacji międzynarodowych oraz zaufanie do obiektywnego

wykonywania czynności przez osoby pełniące funkcje publiczne (zob. A. Lach [w:]

Kodeks karny. Komentarz, art. 228, wyd. IV, red. V. Konarska-Wrzosek, Warszawa

2023). W tym kontekście, za słuszne należy uznać zapatrywanie Sądu

odwoławczego, że „popełnione przestępstwo wykazuje istotny związek

z wykonywaniem zawodu radcy prawnego”.

Na rodzaj i wymiar orzeczonej kary nie mogą też skutecznie rzutować

podnoszone przez skarżącego okoliczności, w tym okoliczność iż „sam o sytuacji”

poinformował Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych, fakt, iż obwiniony

„przez ponad 20 lat wykonuje zawód bez żadnych zarzutów”, czy też informowanie

klientów i współpracowników o fakcie skazania. Jak podkreśla w swoich judykatach

Sąd Najwyższy, nie negując istnienia okoliczności łagodzącej, jaką jest

dotychczasowa niekaralność dyscyplinarna obwinionego, czynnik ten w zestawieniu

z okolicznościami obciążającymi nie może samoistnie zadecydować o zasadności

wymierzenia jednej z łagodniejszych kar (zob. postanowienie SN z 21 listopada

2008 r., SDI 27/08). Podobnie należy ocenić okoliczności dotyczące informowania o

skazaniu. Z kolei okoliczność samodzielnego poinformowania nie została

uprawdopodobniona w stopniu dostatecznym. Przede wszystkim jednak

okoliczności te, jako nie związane bezpośrednio z czynem, nie wytrzymują

przeciwstawienia ich z charakterem popełnionego przewinienia dyscyplinarnego, a

w szczególności z tym, że w odniesieniu do obwinionego wydany został wyrok

skazujący za przestępstwo z art. 18 § 3 k.k. w zw. art. 228 § 1 k.k. Skazanie

adwokata prawomocnym wyrokiem sądowym za to przestępstwo stanowi bowiem

delikt o wysoce istotnym ciężarze gatunkowym, który generuje daleko idące

konsekwencje dla zaufania publicznego do zawodu adwokata, zaś skutków tych nie

niweluje przebieg dotychczasowej kariery zawodowej obwinionego.

II ZK 75/25

8

Sąd Najwyższy w swoich judykatach – na które powołuje się również

skarżący w kasacji – podnosi, że to korporacyjne sądy dyscyplinarne jako najlepiej

znające realia wykonywania zawodu kształtują poziom sankcji za delikty

dyscyplinarne członków poszczególnych korporacji. Sąd Najwyższy w ramach

postępowania kasacyjnego może wkraczać w ich domenę wyłącznie w sytuacjach

wymierzenia kar skrajnie niesprawiedliwych, które w sposób diametralny odbiegają

od kar, które powinny być wymierzone w wyniku prawidłowego zastosowania

dyrektyw wymiaru kary (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 27 lipca 2016 r.,

SDI 18/16; z 20 grudnia 2023 r., II ZK 70/23; z 3 lipca 2024 r., II ZK 111/23). W tym

kontekście podkreślić należy, że Sąd dyscyplinarny II instancji dokonywał oceny

zarzutu niewspółmierności (nadmiernej łagodności) i uznał jego zasadność, w

efekcie czego zastosował kare rodzajowo surowszą niż Sąd I instancji, lecz w

najniższym możliwym w ramach tego rodzaju kar wymiarze.

Jednoznacznie stwierdzić należy, że Sąd dyscyplinarny II instancji dokonał

prawidłowej kontroli instancyjnej. Wskazał on zarówno na wagę popełnionego

czynu, jak i na okoliczności obciążające, jak i łagodzące, rozważając w tym

względzie zarówno odwołanie Ministra Sprawiedliwości, jak i stanowisko

obwinionego zaprezentowane w odpowiedzi na owe odwołanie. Tym samym, przy

prawidłowo uwzględnionych okolicznościach sprawy i dyrektywach wymiaru kary,

orzeczona wobec obwinionego – a kwestionowana w kasacji – kara zawieszenia

prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego na czas trzech miesięcy jest karą

współmierną. Kara ta uwzględnia aspekty prowadzenia działalności gospodarczej,

o których wspomina skarżący. Skoro, jak twierdzi obwiniony, klienci których

prowadzenia spraw się podjął są świadomi popełnionego przez niego czynu oraz

możliwych konsekwencji z tym związanych, muszą godzić się oni również na to, że

obwiniony poniesie konsekwencję dyscyplinarne omawianego czynu.

W tym stanie rzeczy, mając jednocześnie na względzie poczynione na

wstępie rozważania, stwierdzić należy, że zarzut rażącej niewspółmierności kary

wymierzonej obwinionemu jest całkowicie niezasadny. Uwzględnienie całokształtu

okoliczności podmiotowo-przedmiotowych sprawy, w kontekście treści zarzutu

kasacyjnego, nie daje bowiem podstaw do wzruszenia orzeczonej kary z uwagi na

niemożność uznania jej za rażąco niewspółmierną. W ocenie Sądu Najwyższego

II ZK 75/25

9

koniecznym jest w tym względzie podzielenie zapatrywania Sądu dyscyplinarnego

II instancji co do tego, że czyn popełniony przez obwinionego obiektywnie

dyskredytuje go w oczach opinii publicznej oraz podważa zaufanie do korporacji

radców prawnych. W omawianym stanie faktycznym niewątpliwie zachodzi bowiem

sytuacja, w której przewinienie dyscyplinarne wypełnia jednocześnie znamiona

przestępstwa, a czyn taki ze swej istoty nosi znamiona wysokiej naganności.

Z tych wszystkich względów, Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.

[M. T.]

[r.g.]