Sąd Najwyższy wyłączył sędziego Demendeckiego z sprawy prokuratora na wniosek obrońcy

II ZO 24/25

2

Odwołanie od wyroku Sądu Najwyższego Izby Odpowiedzialności

Zawodowej z dnia 25 października 2023 r., sygn. I ZSK 3/23 wnieśli obwiniony, jego

obrońca oraz Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego dla

[…] okręgu regionalnego. Sprawa ta została zarejestrowana w repertorium Izby

Odpowiedzialności Zawodowej pod sygn. akt II ZOW 2/24, a do jej rozpoznania

został wyznaczony następujący skład orzekający: SSN Wiesław Kozielewicz

(przewodniczący); SSN Tomasz Demendecki (sprawozdawca) oraz Ławnik SN

Mariusz Wilczyński.

Wnioskiem z dnia 7 kwietnia 2025 r. obrońca obwinionego zwrócił się do

Sądu Najwyższego o wyłączenie od rozpoznania sprawy II ZOW 2/24 SSN

Tomasza Demendeckiego wskazując, na wadliwość statusu sędziów, powołanych

na stanowisko przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej w wyniku rekomendacji

organu - Krajowej Rady Sądownictwa - ukonstytuowanej już po wejściu w życie

ustawy z 8 grudnia 2017 roku o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 3), który to był wielokrotnie podważany

w licznych orzeczeniach wydanych przez Europejski Trybunał Praw Człowieka,

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Naczelny Sąd Administracyjny, jak

również Sąd Najwyższy oraz sądy powszechne.

W ocenie obrońcy, udział SSN Tomasza Demendeckiego w rozpoznaniu

sprawy naruszałoby prawo strony do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły,

bezstronny sąd, gwarantowane przede wszystkim przez art. 45 Konstytucji RP oraz

art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 4

listopada 1950 r., a ponadto prowadziłby do nienależyte obsady sadu w rozumieniu

art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Sprawa ta została zarejestrowana w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej

Sądu Najwyższego pod sygn. II ZO 24/25 i przydzielona SSN Krzysztofowi

Starykowi, a następnie wobec przejścia tego sędziego w stan spoczynku,

przydzielona w dniu 31 marca 2026 r. SSN Barbarze Skoczkowskiej.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Wniosek zasługiwał na uwzględnienie.

II ZO 24/25

3

Zgodnie z treścią art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie.

W niniejszej sprawie niewątpliwie mamy do czynienia z taką sytuacją.

Odwołując się do utrwalonego już orzecznictwa Sądu Najwyższego, wskazać

należy, że wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. winno nastąpić nie

tylko w sytuacji, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać

wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, ale również wówczas, gdy

orzekanie przez sędziego w sprawie mogłoby realnie prowadzić do znacznie

poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 Europejskiej

Konwencji o Ochronie Praw Człowieka (EKPC) i uznania, że taki skład orzekający

nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z: dnia 13 października 2021 r., sygn. II KO

30/21, dnia 6 września 2022 r., II KK 44/21, czy z dnia 28 września 2022 r., IV KK

333/22).

Bezspornym jest, na co wskazuje autor wniosku, że Tomasz Demendecki

został powołany na urząd sędziego Sądu Najwyższego w wyniku rekomendacji

wydanej przez Krajową Radę Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z

dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw. Wadliwość tej procedury omówiona została w uchwale

składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 i w uchwale składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, ale wnika

również z normatywnej treści art. 41 § 1 k.p.k., art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6

ust. EKPC i art. 47 Karty Praw Podstawowych. Rolą powołanych przepisów jest

przecież zagwarantowanie stronie prawa do bezstronnego, niezależnego i

niezawisłego sądu, a takim jest wyłącznie sąd ustanowiony ustawą.

W niniejszej sprawie złożenie przedmiotowego wniosku o wyłączenie

wskazuje w sposób oczywisty, że strona dostrzegła wady w procedurze powołania

na stanowisko sędziego SN Tomasza Demendeckiego, które mogą realnie

prowadzić do naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC, gdyby sędzia ten zasiadał

II ZO 24/25

4

w składzie rozstrzygającym sprawę. W tym kontekście zauważyć należy, że każdy

polski sąd jest związany dokonaną przez ETPC wykładnią standardu z art. 6 ust. 1

EKPC (zob. post. SN: z 16 września 2021 r., I KZ 29/21; z 22 marca 2022 r., I KZP

13/21; z 15 września 2022 r., I KO 75/21), a to skutkuje przyjęciem, że

rozstrzyganie w sprawie przez osobę powołaną do Sądu Najwyższego na

stanowisko sędziego w wadliwej procedurze, wiąże się z prawdopodobnym

naruszeniem prawa strony do rozpoznania sprawy przez bezstronny i niezależny

sąd ustanowiony ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, ale także standardu

konstytucyjnego (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Takie stanowisko zostało wyrażone

w wyrokach EKPC przeciwko Polsce: z 22 lipca 2021 r., nr 43447/19 w sprawie

Reczkowicz, z 8 listopada 2021 r., nr 49868/19 i nr 57511/19 w sprawie Dolińska-

Ficek oraz Ozimek oraz z 3 lutego 2022 r., nr 1469/20 w sprawie Advance Pharma

sp. z o.o.

Mając na uwadze powyższą argumentację konieczne stało się podjęcie

przez Sąd Najwyższy decyzji o wyłączeniu SSN Tomasza Demendeckiego od

rozpoznania sprawy o sygn. II ZOW 2/24.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak na wstępie.

[M. T.]

[r.g.]