Post radczyni o agresji Rosji na Ukrainę. SN nie uchylił decyzji o ponownym rozpoznaniu sprawy

Radca prawny K. T. została obwiniona o to, że: w dniu 3 marca 2022 roku w

B. na prowadzonym przez siebie profilu publicznym na portalu społecznościowym

[...] o nazwie „[…]”, na którym znajduje się odnośnik do oficjalnej strony

prowadzonej przez nią Kancelarii Prawnej, zamieściła post stwierdzający, że

Ukraina wznieciła nienawiść do Rosji i Rosjan, podając szereg przykładów i z treści

II ZSG 7/23

2

którego wynika, że identyfikuje się ona z tezami propagandy rosyjskiej

uzasadniającej przyczyny agresji Rosji w stosunku do Ukrainy, czym podważyła

zaufanie do zawodu radcy prawnego, tj. o czyn z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca

1982 r. o radcach prawnych (dalej powoływana jako: ustawa o radcach prawnych)

w związku z art. 11 ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego (dalej powoływany jako:

KERP).

Orzeczeniem z dnia 3 listopada 2022 r., sygn. akt [...], Okręgowy Sąd

Dyscyplinarny Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] uniewinnił obwinioną od

zarzucanego jej czynu, kosztami postępowania obciążając OIRP [...].

Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia wniósł Rzecznika Dyscyplinarny

OIRP [...], zarzucając rażące naruszenie art. 64 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach

prawnych w zw. z art. 38 ust 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego przez przyjęcie, iż

zamieszczony w dniu 3 marca 2022 roku post na prowadzonym przez obwinioną

profilu społecznościowym [...] nazwie „[…]" nie stanowi przewinienia

dyscyplinarnego z art. 11 ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego. Formułując

powyższy zarzut autor odwołania wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia.

Orzeczeniem Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców

Prawnych z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. […], uchylono orzeczenie Okręgowego

Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych [...] z dnia 3 listopada

2022 r., sygn. akt [...] i sprawę skierowano do ponownego rozpoznania, koszty

postępowania odwoławczego przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym

pozostawiając do rozstrzygnięcia Okręgowemu Sądowi Dyscyplinarnemu OIRP [...].

Skargę na uchylające orzeczenie Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej

Izby Radców Prawnych w Warszawie złożył na korzyść obwinionej jej obrońca,

który zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie w całości, podnosząc:

- naruszenie art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k. w zw. z art.

741 pkt. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych poprzez wydanie

orzeczenia o charakterze kasatoryjnym pomimo braku po temu podstaw i wadliwe

przyjęcie, iż orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby

II ZSG 7/23

3

Radców Prawnych [...] z dnia 3 listopada 2022 r., sygn. akt [...], jest dotknięte

uchybieniem określonym w art. 438 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 741 pkt 1 ustawy z dnia

6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, tj. zostało wydane z naruszeniem przepisów

prawa materialnego - art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w związku z art. 11

ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, które gdyby nie zaistniało, to w stosunku do

obwinionej zapadłby już przed Okręgowym Sądem Dyscyplinarnym wyrok

skazujący, podczas gdy powyższa przyczyna odwoławcza w stosunku do

orzeczenia Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego nie zachodzi.

Formułując powyższy zarzut obrońca obwinionej wniósł o uchylenie

zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Wyższemu Sądowi

Dyscyplinarnemu Krajowej Izby Radców Prawnych w Warszawie do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, iż przepisy rozdziału 55a k.p.k. o skardze na

wyrok sądu odwoławczego uchylający wyrok sądu pierwszej instancji i

przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania znajdują odpowiednie

zastosowanie w postępowaniu dyscyplinarnym dotyczącym radców prawnych mocą

art. 74¹ pkt 1 ustawy o radcach prawnych, a wniesioną skargę rozpoznaje Sąd

Najwyższy (zob. uchwała składu 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 września

2017 r., sygn. akt I KZP 9/17, OSNKW 2017, z. 10, poz. 59). Zakres kontroli wyroku

sądu odwoławczego, do którego umocowany jest Sąd Najwyższy w wyniku skargi

wniesionej w trybie art. 539a k.p.k. i n., ogranicza się do zbadania, czy stwierdzone

przez sąd odwoławczy uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia

kasatoryjnego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2020 r.,

sygn. akt II KS 16/20, LEX nr 3093484). Sąd Najwyższy rozpoznając skargę na

wyrok sądu odwoławczego weryfikuje zatem, czy w danej sytuacji procesowej, sąd

drugiej instancji mógł uchylić wyrok sądu pierwszej instancji i czy nie naruszało to

treści art. 437 k.p.k. lub też czy przy wydaniu tego orzeczenia kasatoryjnego nie

wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k.

II ZSG 7/23

4

Stosownie do treści 437 § 1 k.p.k., w przypadku zaskarżenia orzeczenia

sądu I instancji, sąd odwoławczy może podjąć trzy rodzaje rozstrzygnięć, które w

całości lub w części orzeczenie to utrzymuje w mocy, zmienia lub uchyla. Uchylając

orzeczenie sąd II instancji może umorzyć postępowanie lub przekazać sprawę

sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W odniesieniu do drugiego ze

wskazanych przypadków, w § 2 przywołanego przepisu, ustawodawca wprowadził

ograniczenie zastrzegając, że do uchylenia celem ponownego rozpoznania sprawy

może dojść, gdy sąd stwierdzi wystąpienie bezwzględnych przyczyn odwoławczych

(art. 439 § 1 k.p.k.), naruszenie reguły ne peius (art. 454 k.p.k.) lub gdy konieczne

jest przeprowadzenie na nowo przewodu w całości. Jednoznaczne brzmienie

przepisu art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że sąd

odwoławczy może uchylić wyrok sądu I instancji i przekazać sprawę do ponownego

rozpoznania, gdy wykaże, iż dotychczasowe rozstrzygnięcie jest dotknięte jedną z

wad określonych w art. 439 § 1 k.p.k. lub na przeszkodzie dokonania korekty

orzeczenia pierwszoinstancyjnego stoi dyrektywa wynikająca z treści art. 454 k.p.k.,

co wymaga dokonania analizy istniejącego materiału i wykazania wad w

rozumowaniu sądu meriti. Trzecią ustawową podstawę orzeczenia kasatoryjnego

sądu odwoławczego stanowi konieczność przeprowadzenia przewodu sądowego

na nowo w całości. W każdej z tych sytuacji, sąd odwoławczy jest zobowiązany do

wskazania, która z okoliczności wymienionych w art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. stanowiła

in concreto podstawę uchylenia wyroku sądu I instancji oraz przedstawić argumenty,

które doprowadziły go do takiego wniosku (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 6

lutego 2019 r. sygn. IV KS 3/19, Legalis nr 1872422).

Odnotowania wymaga przy tym, iż sąd odwoławczy jest zobowiązany do

wskazania, która z okoliczności wymienionych w art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k.

stanowiła in concreto podstawę uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji oraz

przedstawić argumenty, które doprowadziły go do takiego wniosku (zob. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2019 r., sygn. akt IV KS 3/19, LEX nr 2616241).

W niniejszej sprawie sąd odwoławczy za przyczynę uchylenia orzeczenia i

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania obrał dyrektywę wynikająca z

treści art. 454 k.p.k., mieszczącą się w katalogu z art. 437 § 2 k.p.k. Zadaniem sądu

II ZSG 7/23

5

ad quem było zatem wykazanie, że gdyby nie doszło do zaistnienia stwierdzonego

uchybienia (uchybień), to mogłoby zapaść orzeczenie o winie, ale jego wydanie –

wobec obowiązującej zasady ne peius – nie było dopuszczalne w instancji

odwoławczej.

Realizując tę powinność sąd drugiej instancji wskazał, iż sąd meriti dopuścił

się naruszenia przepisu prawa materialnego poprzez dokonanie jego błędnej

wykładni, jako że właściwa jego interpretacja winna prowadzić do przekonania, że

obwiniona naruszyła art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w związku z art. 11

ust. 2 KERP. W przekonaniu sądu odwoławczego analiza zebranego w sprawie

materiału dowodowego wskazuje, że strona internetowa, na której obwiniona

zamieściła post skopiowany ze strony internetowej „Ś.”, niezależnie od tego, czy

była to strona internetowa bezpośrednio związana z wykonywaną przez obwinioną

działalnością zawodową, czy była to jej strona prywatna, na której od czasu do

czasu zamieszczała wzory swoich pism procesowych i umieściła na niej odnośnik

do strony internetowej powiązanej z działalnością zawodową, była utożsamiana

przez czytających czy obserwujących tę stronę z obwinioną jako radcą prawnym.

Wskazano, że dla przyjęcia odpowiedzialności dyscyplinarnej obwinionej z art. 11

ust. 2 KERP nie miało znaczenia to, czy strona internetowa, na której obwiniona

zamieściła post był jej profilem prywatnym czy powiązanym z wykonywaną

działalnością zawodową, a jej postępowanie, identyfikowanej jako radca prawny,

zamieszczającej na stronie internetowej post sugerujący odpowiedzialność Ukrainy

za agresję Rosji - bez wyraźnego komentarza co do prawdziwości i zasadności

treści postu - wywołało wśród niektórych radców prawnych, w szczególności tych,

którzy złożyli zawiadomienie o możliwości popełnienia przez obwinioną deliktu

dyscyplinarnego, obawy o godność zawodu radcy prawnego i pytania czy to

zachowanie licuje z powagą zawodu. Wyrażono nadto pogląd, iż nie sposób

zgodzić się z twierdzeniem sądu meriti, że okolicznością wyłączającą winę

obwinionej były jej motywy zamieszczenia postu - wywołanie dyskusji, w której

sama w kolejnych wpisach potępiała przemoc w relacjach między państwami i

twierdziła, że jest „neutralna jak Szwajcaria”, gdyż motywy działania obwinionej nie

mogą przekreślać jej winy za zamieszczenie tego typu treści, a co najwyżej mogą

wpływać na wymiar kary. Sąd drugoinstancyjny nie zgodził się z przyjętą przez sąd

II ZSG 7/23

6

a quo narracją, że interpretacja opublikowanego postu przez osoby postronne

pozostaje kwestią drugorzędną, gdyż interpretacja przez osoby postronne, czyli

osoby czytające post i obserwujące stronę internetową osoby identyfikowanej jako

radca prawny, ma zasadnicze znaczenie dla oceny, czy radca prawny uchybia

godności zawodu i tym samym narusza zasady etyki i ustawy o radcach prawnych.

W pisemnych motywach rozstrzygnięcia podkreślono następnie, że obwiniona nie

zdołała wykazać, że jej zamiarem było tylko wywołanie dyskusji i że sama nie

identyfikuje się z treścią postu, a w żadnym wpisie obwinionej po zamieszczeniu

postu nie można odnaleźć jej stanowiska co do przyczyn agresji. Zwrócono również

uwagę, że sąd meriti samodzielnie dostrzegł przy tym, że obwiniona w

niewystarczającym stopniu oddzieliła działalność zawodową od życia prywatnego.

Następnie podzielono pogląd, że osobom przynależącym do grupy zawodowej

zaufania publicznego o wysokim prestiżu i autorytecie wolno mniej niż innym

osobom spoza tej grupy, a składając ślubowanie i przystępując do grupy

zawodowej zaufania publicznego, radca prawny godzi się na przestrzeganie etyki

zawodowej, która wiąże się z pewnymi ograniczeniami także w życiu prywatnym,

których nie mają osoby spoza tej grupy.

W wywiedzionej skardze obrońca obwinionej sformułował natomiast zarzut

sprowadzający się w swej istocie do twierdzenia, iż zaskarżone orzeczenie zostało

wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 1 ustawy o

radcach prawnych w związku z art. 11 ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego.

W ocenie Sądu Najwyższego wywiedziony w skardze zarzut nie zasługiwał

na uwzględnienie. Zważyć bowiem należy, iż skarga kierowana przeciwko wyrokowi

odwoławczemu o charakterze kasatoryjnym, nie może być traktowana jako surogat

zwyczajnego środka odwoławczego, czy stanowić swego rodzaju wehikułu

procesowego wykorzystywanego jako platforma dla podnoszenia innych zarzutów

niż nawiązujące do naruszenia przepisów wskazanych w art. 539a § 3 k.p.k. (zob.

np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt I KS

7/22, LEX nr 3418416). Postępowanie zainicjowane skargą wniesioną w tym trybie

służy wyłącznie kontroli zaistnienia podstaw do uchylenia wyroku i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania. Jego przedmiotem nie jest merytoryczne

II ZSG 7/23

7

badanie, ani prawidłowości przeprowadzonej kontroli odwoławczej w aspekcie

uchybień zarzucanych w apelacji, ani zasadności stwierdzenia określonych

uchybień przez sąd odwoławczy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28

stycznia 2022 r., sygn. akt II KS 29/21, LEX nr 3314955). Sąd skargowy nie został

upoważniony do kontrolowania przeprowadzonej w wyroku sądu odwoławczego

oceny poszczególnych dowodów, czy ustaleń faktycznych w zakresie

odpowiedzialności karnej oskarżonego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 9 grudnia 2021 r., sygn. akt IV KS 59/21, LEX nr 3315443).

Reasumując, przedmiotem kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu

skargowym jest jedynie kwestia badania podstaw określonych w art. 539a § 3 k.p.k.,

a nie kolejna instancyjna ocena sprawy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 7 lipca 2021 r., sygn. akt IV KS 28/21, LEX nr 3325821). Ze względu na

specyficznie ujęty zakres kognicji Sądu Najwyższego rozpoznającego skargę

określoną w art. 539a § 1 k.p.k., brak jest normatywnych podstaw do poddawania

merytorycznej ocenie zasadności decyzji sądu dyscyplinarnego drugiej instancji,

podjętej po rozważeniu zarzutu odwołania, a do tego wprost sprowadzał się zarzut

obrońcy ujęty w skardze. Zatem niezależnie od faktycznej oceny prawidłowości

rozstrzygnięcia Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych w

Warszawie, jeśli sąd ad quem prawidłowo zastosował art. 437 § 2 k.p.k., Sąd

Najwyższy nie ma podstaw do uchylenia zaskarżonego orzeczenia kasatoryjnego.

Przecież w postępowaniu skargowym, które może dotyczyć również postępowania

dyscyplinarnego radców prawnych, Sąd Najwyższy ocenia tylko czy nie doszło do

uchylenia zaskarżonego orzeczenia wbrew jednoznacznym regułom zawartym w

art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k.

W niniejszej sprawie nie stwierdzono natomiast naruszenia wskazanego

przepisu. Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców Prawnych w

Warszawie w należyty sposób przeprowadził kontrolę instancyjną i podjął

prawidłową decyzję o uchyleniu zaskarżonego na niekorzyść orzeczenia sąd meriti

i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi. W układzie

procesowym, jaki wystąpił w toku przedmiotowego postępowania, sąd

dyscyplinarny drugiej instancji nie miał możliwości wydania innego orzeczenia niż to,

II ZSG 7/23

8

jakie ostatecznie zapadło, bowiem na przeszkodzie temu stał zakaz sformułowany

w art. 454 § 1 k.p.k., określający jedną z reguł ne peius. Przepis ten stanowi, że sąd

odwoławczy nie może skazać oskarżonego (odpowiednio w postępowaniu

dyscyplinarnym: obwinionego), który został uniewinniony w pierwszej instancji lub

co, do którego w pierwszej instancji umorzono lub warunkowo umorzono

postępowanie. Co istotne, w takim wypadku kontrola w trybie skargi na uchylający

wyrok sądu odwoławczego nie może obejmować oceny przez Sąd Najwyższy czy

zaistniały podstawy do wydania wyroku skazującego, albowiem Sąd Najwyższy nie

jest władny, w świetle unormowania art. 539a § 3 k.p.k., do oceniania materiału

dowodowego zgromadzonego w sprawie, do czego uprawnione są jedynie sądy

rozpoznające sprawę w pierwszej oraz drugiej instancji (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 10 lutego 2017 r., sygn. akt IV KS 6/16, LEX nr 2204960, z

dnia 26 listopada 2021 r., sygn. akt V KS 29/21, LEX nr 3322049). Co za tym idzie,

kontrola Sądu Najwyższego nie może też obejmować oceny czy zachowanie

obwinionej radcy prawnej powinno być rozpatrywane w kategorii zachowania

niestanowiącego przewinienia dyscyplinarnego.

Nie można zatem uznać, że w analizowanym przypadku nie wystąpiła

podstawa do wydania orzeczenia kasatoryjnego. Sąd drugiej instancji odnotował

bowiem konkretne uchybienia organu a quo, które uzasadniały wydanie orzeczenia

kasatoryjnego w oparciu o art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 k.p.k. Sąd Najwyższy,

orzekając w ramach zainicjowanego skargą postępowania, nie jest uprawniony do

badania prawidłowości stanowiska sądu drugiej instancji co do możliwości

przypisania obwinionej odpowiedzialności dyscyplinarnej, albowiem taka aktywność

pozostaje poza zakresem kompetencji sądu skargowego, które wyznacza treść art.

539a § 3 k.p.k. Jak słusznie podaje się w orzecznictwie, Sąd Najwyższy w

postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi na orzeczenie sądu odwoławczego,

nie może oceniać czy zaistniały merytoryczne podstawy określone w art. 454 § 1

k.p.k. do wydania orzeczenia zmieniającego, nie jest bowiem władny na podstawie

przepisu art. 539a § 1 k.p.k. do oceniania zgromadzonego materiału dowodowego.

Rozpoznanie sprawy w tym zakresie należy do sądów powszechnych (na gruncie

niniejszej sprawy – sądów korporacyjnych). Interwencja Sądu Najwyższego w ten

przedmiot orzekania stanowiłaby naruszenie ich kompetencji do rozpoznania

II ZSG 7/23

9

sprawy. W tym przypadku sąd skargowy nie może zatem ocenić, czy wnioski

wysnute przez sąd odwoławczy na podstawie zgromadzonego i ujawnionego w

sprawie materiału dowodowego, są zgodne z zasadą prawdy materialnej (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2021 r., V KS 29/21, LEX nr

3322049).

Reasumując, uznać należy, że sąd odwoławczy należycie wykazał podstawy

do uchylenia zaskarżonego na niekorzyść obwinionej orzeczenia i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania. Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia

jasno wynika, że sąd drugiej instancji podzielił zarzuty Rzecznika Dyscyplinarnego

OIRP [...] w granicach wniesionego odwołania, motywując też potrzebę uchylenia

tego orzeczenia w całości. Sąd Najwyższy nie stwierdził też, aby w niniejszej

sprawie doszło do zaistnienia okoliczności podlegających uwzględnieniu z urzędu,

skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia.

W ocenie Sądu Najwyższego treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia

wskazuje zatem w pełni uzasadniony sposób, że w sprawie zmaterializowały się

powody uzasadniające uchylenie orzeczenia sądu a quo. Tym samym, skoro reguła

zawarta w art. 454 § 1 k.p.k. nie pozwalała sądowi odwoławczemu na zmianę

orzeczenia poprzez uznanie radcy prawnej za winną popełnienia zarzuconego jej

przewinienia dyscyplinarnego i jej ukarania, konieczne stało się uchylenie

zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi

dyscyplinarnemu pierwszej instancji.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[M. T.]

[r.g.]

Tomasz Demendecki

Marek Siwek

Zbigniew Korzeniowski