Skład SN z dwoma sędziami z tej samej procedury nie zbada niezawisłości kolegi

Do Sądu Najwyższego wpłynęła skarga kasacyjna J.W. od wyroku Sądu

Apelacyjnego we Wrocławiu z 13 lipca 2023 r., I ACa 894/22 (I CSK 219/24).

W toku postępowania kasacyjnego pełnomocnik powoda złożył wniosek

o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez Sędziego Sądu

Najwyższego M.Ł. Wniosek został zarejestrowany jako sprawa pod sygn. akt III CB

19/24, a do jego rozpoznania wylosowano następujący skład orzekający: SSN

Marcin Krajewski (przewodniczący), SSN Andrzej Tomczyk (sprawozdawca), SSN

Andrzej Stępka, SSN Dariusz Kala, SSN Marek Dobrowolski.

Postanowieniem z 4 marca 2024 r., III CB 19/24, działając z urzędu, Sąd

Najwyższy zawiesił postępowanie w sprawie do czasu rozpatrzenia przez Trybunał

Sprawiedliwości Unii Europejskiej w trybie art. 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii

Europejskiej pytań prejudycjalnych zadanych przez Sąd Najwyższy w postanowieniu

z 20 października 2023 r., III CB 40/23.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wyrokiem z 16 lipca 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej:

„TSUE”) rozstrzygnął pytanie prejudycjalne przedstawione w postanowieniu Sądu

Najwyższego z 20 października 2023 r. w sprawie III CB 40/23 (sprawa C. Limited

przeciwko M.S., C-748/23 [Gekus], ECLI:EU:C:2026:594). Wobec tego, że

postępowanie w sprawie III CB 19/24 zostało zawieszone do czasu rozstrzygnięcia

tego pytania prejudycjalnego, stwierdzić należy, że ustała przyczyna

uniemożliwiająca dalszy bieg postępowania, co musiało skutkować podjęciem

z urzędu tego postępowania.

W tezie drugiej wspomnianego wyroku TSUE orzekł, że art. 19 ust. 1 akapit

drugi TUE, odczytywany w świetle art. 47 Karty Praw Podstawowych UE (dalej:

„KPP”) należy interpretować w ten sposób, iż „stoi on na przeszkodzie temu, by

badanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności w odniesieniu do

czynnego sędziego danego sądu, a tym samym badanie poszanowania prawa do

sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu tych postanowień,

zostało powierzone składowi orzekającemu tego sądu, w którym zasiada choćby

III CB 19/24

3

jeden sędzia znajdujący się ze względu na warunki jego powołania w sytuacji

identycznej z sytuacją sędziego, którego dotyczy to badanie”.

Wyrok TSUE zapadł na skutek pytania prejudycjalnego dotyczącego składów

orzekających Sądu Najwyższego losowanych w celu przeprowadzenia tzw. testu

niezależności i niezawisłości sędziego, czyli postępowania prowadzonego na

podstawie art. 29 § 6 i nast. ustawy o Sądzie Najwyższym. TSUE nie miał

wątpliwości, że „już same okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego mogą

powodować naruszenie prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego

uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu tych postanowień [t.j. art. 19 ust. 1 akapit

drugi TUE odczytywanego w świetle art. 47 KPP – dopisek SN], jeżeli okoliczności

te wiążą się z nieprawidłowością o takim charakterze i o takiej wadze, że wzbudza

ona w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości lub

bezstronności tego sędziego”.

W niniejszej sprawie III CB 19/24 z treści wniosku pełnomocnika powoda

o stwierdzenie braku spełnienia przez Sędziego SN M.Ł wymogów niezawisłości i

bezstronności jednoznacznie wynika, że zastrzeżenia co do braku niezawisłości i

bezstronności tego Sędziego wiąże on z wadliwością jego powołania do Sądu

Najwyższego w procedurze przeprowadzonej przy udziale ówczesnej Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018

r., poz. 3). Wobec treści wniosku, w świetle przywołanego wyroku TSUE, nie ma

wątpliwości, że orzekanie w przedmiocie tego wniosku przez Sąd Najwyższy w

składzie z udziałem Sędziów powołanych w identycznej procedurze nie da się

pogodzić z treścią art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE odczytywanego w świetle art. 47

KPP.

W trzeciej tezie wyroku TSUE stwierdził, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE

odczytywany w świetle art. 47 KPP należy interpretować w ten sposób, iż: „w sytuacji

gdy skład orzekający sądu, który ma rozpoznać wniosek mający na celu zbadanie

spełnienia przez członka tego sądu wymogów niezawisłości i bezstronności, sam

narusza prawo do sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy ze względu na

obecność w nim sędziego niespełniającego tych wymogów, dany sąd jest

zobowiązany dopilnować, aby taki sędzia nie uczestniczył w rozpoznawaniu tego

wniosku, i w razie potrzeby powinien odstąpić od stosowania przepisów krajowych

określających ukształtowanie tego składu, tak aby wniosek ten mógł zostać

III CB 19/24

4

rozpoznany przez organ obsadzony w zgodzie z tymi postanowieniami prawa Unii.

W szczególności ze składu orzekającego, który ma przeprowadzić to badanie, należy

wykluczyć sędziów, którzy nie spełniają wymogów wymaganej bezstronności.

Wewnętrzny porządek prawny odnośnego państwa członkowskiego powinien

określać zasady proceduralne umożliwiające zapewnienie, że taki wniosek zostanie

rozpoznany przez skład orzekający, który spełnia wymogi wynikające z prawa

podstawowego do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu”.

Obecny skład Sądu Najwyższego do rozpoznania niniejszej sprawy został

ustalony w oparciu o treść art. 29 § 15 ustawy o Sądzie Najwyższym

i § 81 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 14 lipca 2022 r. – Regulamin Sądu

Najwyższego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 806; dalej: Regulamin SN) i wskazany został

w protokole z losowania. Losowanie przeprowadzone zostało zgodnie

z zarządzeniem Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego. W wylosowanym składzie

orzekającym znalazło się dwóch Sędziów powołanych do SN w procedurze

identycznej jak ta, w której powołano do Sądu Najwyższego Sędziego objętego

wnioskiem pełnomocnika powoda, który zainicjował sprawę III CB 19/24.

Wobec powyższego, uwzględniając treść art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE

odczytywanego w świetle art. 47 KPP, zgodnie z przywołanymi wyrokami TSUE, Sąd

Najwyższy w punkcie drugim niniejszego postanowienia zwrócił się do Pierwszego

Prezesa Sądu Najwyższego, jako organu odpowiedzialnego za przeprowadzenie

losowania składu orzekającego w tej sprawie, o podjęcie czynności zmierzających

do ukształtowania składu Sądu Najwyższego zgodnie z wymogami prawa

pierwotnego Unii Europejskiej. Wynika z niego wprost, że w składzie sądu

rozpoznającego wniosek strony o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności

nie może zasiadać sędzia, który znajduje się w sytuacji identycznej co sędzia,

którego badanie dotyczy. Konieczność respektowania prawa pierwotnego Unii

Europejskiej przez Sąd Najwyższy wynika z kolei z art. 91 ust. 2 Konstytucji RP.

W razie kolizji między prawem pierwotnym Unii Europejskiej, którego wykładni

dokonał TSUE w ww. wyrokach, i regulacją ustawową (zawartą w art. 29 § 15 ustawy

o SN) oraz podustawową (§ 81 ust. 3 Regulaminu SN) ma zastosowanie klauzula

pierwszeństwa z art. 91 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE.

Każdy organ państwa powinien wykonywać wyroki TSUE w ramach swoich

kompetencji. Czyniąc zadość temu wymogowi, w ramach swoich kompetencji, Sąd

Najwyższy orzekł jak w punkcie drugim niniejszego postanowienia. Na sądzie

III CB 19/24

5

krajowym ciąży obowiązek podjęcia wszelkich działań w celu osiągnięcia pełnej

skuteczności prawa Unii i to sądy te są obligowane do usunięcia sprzecznych

z prawem skutków naruszenia prawa Unii. Wobec tego Sąd Najwyższy zobowiązany

był do stwierdzenia niemożności rozpoznania sprawy przez obecnie ukształtowany

skład sędziowski.

Z tych powodów należało orzec jak w postanowieniu.

Jedynie na marginesie podkreślić należy, że wydając rozstrzygnięcie Sąd

Najwyższy nie brał pod uwagę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 września

2026 r., sygn. K 21/26, a to wobec treści art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej.

Sędzia SN Andrzej Tomczyk

(M.M.)

[a.ł]