Powódka żądała testu niezawisłości sędziego SN. Postępowanie umorzone

1. Wnioskiem złożonym w sprawie II CSKP 867/24 powódka M.S. domagała

się stwierdzenia braku spełniania wymogów niezawisłości i bezstronności przez SSN

X.Y., z uwagi na okoliczności towarzyszące powołaniu na urząd sędziego oraz

postępowanie tego Sędziego po powołaniu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

2. Zgodnie z art. 29 § 5 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym

(dalej: „u.SN”) dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego Sądu

Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem

okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na

wniosek uprawnionego, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić

do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik

III CB 20/26

2

sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru

sprawy (tzw. test niezawisłości i bezstronności sędziego). W art. 29 § 6-25 u.SN

zostało uregulowane postępowanie zainicjowane takim wnioskiem.

3. Wyrokiem z 22 września 2026 r., K 21/26, Trybunał Konstytucyjny orzekł,

że art. 42a § 3-14 ustawy z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych,

art. 23a § 4-15 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o ustroju sądów wojskowych

oraz art. 29 § 5-25 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym – są niezgodne

z art. 60 w zw. z art. 31 ust. 3, w zw. z art. 2 oraz w związku z art. 178 ust. 1, art. 179

i art. 180 ust. 1 i 2 Konstytucji. Wskazany wyrok stanowi kontynuację linii orzeczniczej

zapoczątkowanej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 25 lutego 2026 r., SK

68/25, w którym Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodne z Konstytucją (z art. 60

w zw. z art. 31 ust. 3, w zw. z art. 2 oraz w zw. art. 178 ust. 1, art. 179 i art. 180 ust.

1 i 2 Konstytucji) przepisy wprowadzające tzw. test niezawisłości i bezstronności

sędziego, rozumiany jako odrębne, incydentalne postępowanie służące badaniu

statusu sędziego na gruncie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo

o ustroju sądów administracyjnych, które mają analogiczne brzmienie do tych

stanowiących podstawę wniosku w niniejszej sprawie.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 września 2026 r., K 21/26, nie został

dotychczas opublikowany w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, mimo że

zgodnie z art. 190 ust. 2 zd. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego

w sprawach wymienionych w art. 188 Konstytucji podlegają niezwłocznemu

ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Istnieje

zatem konstytucyjny obowiązek opublikowania powyższego wyroku w Dzienniku

Ustaw.

Stosownie do art. 190 ust. 3 Konstytucji orzeczenie Trybunału

Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny

może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Jeżeli

Trybunał nie określi innego terminu norma prawna, której niezgodność z Konstytucją

została stwierdzona traci moc z chwilą opublikowania orzeczenia Trybunału. W tym

aspekcie wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma skutki ex nunc. W przypadku, gdy

orzeczenie takie nie zostanie opublikowane – norma nadal obowiązuje, albowiem nie

została skutecznie z systemu prawnego.

III CB 20/26

3

Nie oznacza to jednak, że wyrok nieopublikowany nie wywołuje żadnych

skutków. Według art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego

mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Żaden organ państwa nie jest

zatem uprawniony do podważania prawidłowości i skuteczności wyroku Trybunału.

Jak słusznie stwierdzono w uchwale Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu

Najwyższego z 26 kwietnia 2016 r. nieopublikowany wyrok Trybunału

Konstytucyjnego, stwierdzający niezgodność z Konstytucją określonego przepisu,

uchyla domniemanie jego zgodności z Konstytucją z chwilą ogłoszenia wyroku przez

Trybunał Konstytucyjny w toku postępowania.

Co więcej, wyrokiem z 23 września 2025 r., P 3/25, Trybunał Konstytucyjny

orzekł m.in., że art. 21 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 20 lipca

2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych,

rozumiany w ten sposób, iż wystąpienie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego

oraz powstanie obowiązku jego stosowania przez wszystkie organy władzy

publicznej następuje dopiero z chwilą dokonania czynności technicznej polegającej

na ogłoszeniu tego wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, jest

niezgodny z art. 2 w zw. z art. 10, w zw. z art. 173 oraz w zw. z art. 45 ust. 1

Konstytucji.

W konsekwencji, mimo formalnego obowiązywania, sądy nie powinny

stosować normy, która została uznana za niezgodną z Konstytucją (skutek ex tunc).

Skuteczność ex nunc odnosi się bowiem tylko do obowiązywania aktu prawnego

uznanego przez Trybunał za niekonstytucyjny, a nie do jego stosowania (zob. np.

wyroki SN: z 10 listopada 1999 r., I CKN 204/98, OSNC 2000, nr 5, poz. 94;

z 9 października 2003 r., I CK 150/02, OSNC 2004, nr 7-8, poz. 132, i z 30 września

2004 r., IV CK 20/04, OSNC 2005, nr 9, poz. 161). Oznacza to, że art. 29 § 5-25 u.SN

nie mogą być zastosowane do rozpoznania wniosku inicjującego niniejsze

postępowanie.

Nie ma przy tym innych przepisów procesowych, które pozwoliłyby na

odmienną kwalifikację prawną tego wniosku i jego rozpoznanie. W szczególności nie

sposób potraktować go jako wniosku o wyłączenie sędziego, o jakim mowa w art. 48-

531 k.p.c. Jak wyjaśnił bowiem Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów

z 10 października 2024 r., III CZP 44/23 (OSNC 2025, nr 6, poz. 59), wniosek

o wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy oparty wyłącznie na okolicznościach

III CB 20/26

4

towarzyszących powołaniu tego sędziego nie wywołuje skutków prawnych; w takiej

sytuacji stosuje się per analogiam art. 531 § 2 i 3 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem

wniosek taki nie wywołuje skutków procesowych. Według bowiem art. 531 § 2 k.p.c.

wniosek pozostawia się w aktach sprawy bez żadnych dalszych czynności; to samo

dotyczy pism związanych z jego wniesieniem.

Skoro art. 29 § 5-25 u.SN nie mogą zostać zastosowane ze względu na ich

niezgodność z Konstytucją i nie ma innych przepisów procesowych pozwalających

na rozpoznanie wniosku inicjującego niniejsze postępowanie, rozpoznanie wniosku

stało się niedopuszczalne i postępowanie testowe podlega umorzeniu. Stanowisko

Sądu Najwyższego co do tego, że postępowania o zbadanie spełniania przez

sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności

z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania

po powołaniu, wszczęte przed datą wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22

września 2026 r. podlegają umorzeniu (art. 355 k.p.c.) jest konsekwentne (np.

postanowienia SN z: 24 września 2026 r., III CB 35/26; 29 września 2026 r., III CB

102/24; 29 września 2026 r., III CB 38/26; 28 października 2026 r., III CB 35/25; 29

października 2026 r., III CB 32/34; 29 października 2026 r., III CB 78/24; 29

października 2026 r., III CB 30/23; 29 października 2026 r., III CB 47/23, i 29

października 2026 r., III CB 50/23).

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy umorzył postępowanie.

(K.W.)

[a.ł]