Wniosek o zbadanie niezawisłości sędziego SN umorzony po wyroku TK o teście niezawisłości

Sędzia Sądu Apelacyjnego X.Y, pismem z dnia 16 października 2023 r.,

wniósł, w trybie art. 29 § 5 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym

(Dz.U. z 2024 r. poz. 622), o zbadanie spełnienia przez SSN X.Y.1 wymogów

niezawisłości i bezstronności w sprawie o sygn. III CB 34/23.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wobec wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 22 września 2026 r.,

K 21/26 (OTK ZU A/2026, poz. 108), postępowanie w niniejszej sprawie należało

umorzyć jako niedopuszczalne.

Trybunał Konstytucyjny powołanym wyżej wyrokiem orzekł bowiem, że: 1)

art. 42a § 3-14 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów

III CB 50/23

2

powszechnych; 2) art. 23a § 4-15 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo

o ustroju sądów wojskowych; 3) art. 29 § 5-25 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.

o Sądzie Najwyższym – są niezgodne z art. 60 w związku z art. 31 ust. 3,

w związku z art. 2 oraz w związku z art. 178 ust. 1, art. 179 i art. 180 ust.

1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten wpisuje się

w zapoczątkowany wyrokiem z 25 lutego 2026 r. o sygn. SK 68/25 (OTK ZU

A/2026, poz. 40) nowy nurt orzeczniczy, pogłębiając zaprezentowaną w tym

orzeczeniu argumentację dotyczącą oceny konstytucyjności tzw. testu niezawisłości

i bezstronności sędziego. Przeprowadzona przez Trybunał analiza zgodności tego

mechanizmu z Konstytucją RP, uwzględnia zarówno kontekst ustrojowy, jak

i indywidualny wymiar gwarancji konstytucyjnych, w szczególności prawo sędziego

do równego dostępu i niezakłóconego wykonywania służby publicznej na

jednakowych zasadach.

W świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Ostateczność i moc powszechnie obowiązująca przysługują każdemu wyrokowi

w sprawie konstytucyjności normy prawnej, niezależnie od sposobu redakcji

sentencji, a także orzeczeniom wydawanym w pozostałych sprawach mieszczących

się w kompetencji Trybunału Konstytucyjnego (zob. wyroki Trybunału

Konstytucyjnego z: 25 listopada 2025 r., P 7/23, OTK-A 2026/39, poz. 39; 28 maja

2024 r., U 5/24, OTK ZU A/2024, poz. 65).

Zgodnie z zapatrywaniem Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym

w dotychczasowym orzecznictwie „[a]kt normatywny lub jego część (konkretnie

oznaczone przepisy) uznane przez Trybunał za niezgodne z konstytucją zostają

usunięte z porządku prawnego, przestają być jego elementem. Orzeczenie przez

Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z konstytucją aktu normatywnego lub jego

części powoduje bezwzględne, bezwarunkowe i bezpośrednie zniesienie (kasację)

przepisów (norm) w nim wskazanych. Następuje to niezależnie od działań innych

organów państwowych.” (zob. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego

z 21 marca 2000 r., K 4/99, OTK 2000, nr 2, poz. 65; podobnie wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z 21 lutego 2006 r., K 1/05, OTK-A 2006, nr 2, poz. 18).

W konsekwencji podkreślić należy, że eliminacja normy przez Trybunał

III CB 50/23

3

Konstytucyjny (derogacja „trybunalska”) przybiera postać całkowitą i prowadzi

do pełnego wycofania niekonstytucyjnej legislacji z systemu prawnego.

Korespondujące z powyższym stanowisko zajął Trybunał Konstytucyjny

w wyroku z 22 września 2026 r., K 21/26, stwierdzając, że orzeczenie to skutkuje

derogacją całego mechanizmu prawnego tzw. testowania niezawisłości

i bezstronności sędziów w toku postępowania przed sądami powszechnymi,

wojskowymi i Sądem Najwyższym (art. 42a § 3-14 p.u.s.p., art. 23a § 4-15 p.u.s.w.,

art. 29 § 5-25 ustawy o SN). Jednocześnie powołując się na wcześniejsze

orzecznictwo, Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że z chwilą publicznego

ogłoszenia wyroku uchyleniu ulega domniemanie konstytucyjności poddanych

kontroli przepisów, a to z kolei implikuje obowiązek uwzględnienia przez organy

stosujące prawo okoliczności, że przepisy uznane za niekonstytucyjne

nie korzystają z domniemania zgodności z Konstytucją.

Skoro zatem na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 września

2026 r., K 21/26, nastąpiło zniesienie domniemania konstytucyjności całej

konstrukcji prawnej dotyczącej tzw. testu niezawisłości i bezstronności sędziów,

niniejsze postępowanie - na podstawie art. 355 in fine k.p.c. – należało umorzyć

jako niedopuszczalne.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

(K.W.)

[a.ł]