SN nie przekazał sprawy spółki przeciwko pracownikowi Sądu Okręgowego w Katowicach

Postanowieniem z 14 maja 2026 r. Sąd Okręgowy w Katowicach wystąpił,

na podstawie art. 441 § 1 i 2 k.p.c., o przekazanie do rozpoznania innemu sądowi

równorzędnemu sprawy o sygn. akt II C 523/26. Sąd ten powołał się na okoliczność,

że pozwany P.U. jest pracownikiem Sądu Okręgowego w Katowicach zatrudnionym

na stanowisku (…). Miejsce pracy pozwanego znajduje się przy ul. […], czyli w tym

samym budynku, w którym znajdują się wydziały orzecznicze w sprawach

cywilnych, jak również sekretariaty tych wydziałów. Sąd Okręgowy wskazał również,

że rozpoznawanie przedmiotowej sprawy przez sąd w osobach sędziów Sądu

Okręgowego w Katowicach, w odczuciu postronnego obserwatora może wywołać

wątpliwości co do ich bezstronności i stać się podstawą do bezprawnych prób

III CO 613/26

2

podważania orzeczeń wydanych w tej sprawie. Sytuacja taka nie buduje zaufania

społecznego i nie sprzyja społecznemu postrzeganiu sądu jako organu

bezstronnego. Tym samym dobro wymiaru sprawiedliwości przemawia za

przekazaniem sprawy innemu sądowi równorzędnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 441 § 1 k.p.c. przekazanie przez Sąd Najwyższy sprawy

do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu jest możliwe tylko wówczas,

gdy wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, a w szczególności wzgląd na

społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Wskazany przepis

stanowi odstępstwo od konstytucyjnej i ustawowej reguły rozpoznania sprawy

cywilnej przez sąd miejscowo właściwy, co powoduje konieczność jego ścisłej

wykładni.

Pojęcie „dobro wymiaru sprawiedliwości” nie zostało ustawowo zdefiniowane.

Przesłanka ta ma charakter oceny. Dobro wymiaru sprawiedliwości nie jest

tożsame ani z dobrem (w szczególności sprawnym funkcjonowaniem) sądu

rozpoznającego konkretną sprawę lub z interesami prawnymi stron, ani też ze

społecznym postrzeganiem sądu jako organu bezstronnego. Wszystkie te elementy

stanowią części składowe tej wartości, lecz w stosowaniu art. 441 § 1 k.p.c. trzeba

mieć na uwadze, że żaden z elementów nie dominuje nad pozostałymi. Wprawdzie

wymiar sprawiedliwości istnieje po to, by rozstrzygać indywidualne spory o prawo

i tym samym zabezpieczać interesy prawne stron postępowań, jednak „dobro

wymiaru sprawiedliwości” trzeba każdorazowo rozumieć uniwersalistycznie, mając

na względzie nie tylko konkretną sprawę, ale też długofalowe konsekwencje

wynikające z decyzji o zastosowaniu art. 441 § k.p.c. (zob. postanowienia

SN: z 7 lipca 2020 r., IV CO 153/20; z 10 marca 2022 r., III CO 64/22).

Okoliczności wynikające z przesłanki dobra wymiaru sprawiedliwości muszą

być realne i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla prawidłowości funkcjonowania

wymiaru sprawiedliwości. Obawa wystąpienia w opinii społecznej przekonania,

że sprawa nie zostanie w tym sądzie bezstronnie rozpoznana musi być realna,

a nie hipotetyczna (zob. postanowienia SN: z 16 marca 2020 r., IV CO 18/20;

z 20 grudnia 2023 r., III CO 988/23). Natomiast ewentualne kontakty osobiste czy

III CO 613/26

3

zawodowe sędziego powinny być przedmiotem rozpoznania na gruncie regulacji

art. 49 k.p.c.

Sąd Najwyższy w składzie orzekającym zgadza się ze stanowiskiem Sądu

Najwyższego wyrażonym w postanowieniu z 15 maja 2020 r. (II CO 106/20),

że wprawdzie okoliczność występowania przez pracownika sądu właściwego

w postępowaniu przed tym sądem powinna przemawiać za rozważeniem przez sąd

rozpoznający sprawę okoliczności faktycznych w aspekcie ewentualnego

wystąpienia w trybie art. 441 k.p.c., jednak o potrzebie wystąpienia o przekazanie

sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu powinno decydować

występowanie innych, szczególnych – czyli o kwalifikowanym charakterze –

okoliczności uzasadniających zagrożenie dobra wymiaru sprawiedliwości,

w szczególności społeczny odbiór sądu jako organu bezstronnego. Za takim

rozumieniem ratio legis tego przepisu przemawia wykładnia systemowa a contrario

przepisów Kodeksu postępowania cywilnego w tej materii. Gdyby bowiem intencją

ustawodawcy było zastosowanie art. 441 k.p.c. do wszystkich spraw, w których

występuje pracownik sądu właściwego, to wprowadziłby takie rozwiązanie wprost

(zob. postanowienia SN: z 20 marca 2023 r., III CO 1208/22; z 12 maja 2022 r.,

III CO 401/22).

W niniejszej sprawie jako podstawę wniosku wskazano fakt, że pozwany jest

pracownikiem Sądu Okręgowego w Katowicach, zatrudnionym w (…), a jego

miejsce pracy znajduje się w tym samym budynku co wydziały orzecznicze

właściwe do rozpoznania sprawy. Okoliczności te nie uzasadniają jednak przyjęcia,

że zachodzi sytuacja wyjątkowa w rozumieniu art. 441 k.p.c. Sam fakt zatrudnienia

strony w sądzie właściwym do rozpoznania sprawy, zwłaszcza na stanowisku o

charakterze administracyjno- technicznym, nie stanowi wystarczającej podstawy do

przyjęcia, że rozpoznanie sprawy przez ten sąd naruszałoby standard

bezstronności. Powiązania wynikające z zatrudnienia w sądzie, przy braku

dodatkowych, konkretnych okoliczności, nie prowadzą do powstania uzasadnionych

wątpliwości co do bezstronności sędziów. Nie przedstawiono również istnienia

szczególnych relacji pozwanego z osobami należącymi do składu orzekającego ani

innych okoliczności, które mogłyby wskazywać na realne, a nie hipotetyczne

zagrożenie dla bezstronności sądu.

III CO 613/26

4

Należy również podkreślić, że ustawodawca przewidział instytucję

wyłączenia sędziego, jako podstawowy instrument służący usuwaniu wątpliwości

dotyczących bezstronności sędziów. Możliwość składania wniosków o wyłączenie

sędziego stanowią adekwatny środek ochrony prawa do bezstronnego sądu

w sytuacjach, w których pojawiłyby się przesłanki o charakterze indywidualnym.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 441 § 1 k.p.c. orzeczono, jak wyżej.

Ewa Stefańska

(M.T.)

[r.g.]