Sąd Okręgowy w Gdańsku nie uzasadnił wniosku, SN odmówił wskazania sądu w sprawie rozwodowej

A.F. wniósł do Sądu Okręgowego w Gdańsku pozew o rozwód (data wpływu:

26.5.2026).

Postanowieniem z 10 czerwca 2026 r., II C 1913/26 w/w Sąd zwrócił się do

Sądu Najwyższego o wyznaczenie sądu właściwego do rozpoznania sprawy. Sąd nie

zamieścił uzasadnienia do tego postanowienia, wskazując w samej jego sentencji

jedynie na art. 45 k.p.c. jako podstawę prawną wystąpienia o wyznaczenie sądu

właściwego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 45 k.p.c., jeżeli na podstawie przepisów kodeksu nie można

w świetle okoliczności sprawy ustalić właściwości miejscowej, Sąd Najwyższy

oznaczy sąd, przed który należy wytoczyć powództwo (§ 1). O oznaczenie sądu,

przed który należy wytoczyć powództwo, występuje sąd, do którego wpłynął pozew

(§ 2).

Wymaga podkreślenia, że wystąpienie do Sądu Najwyższego o dokonanie

określonej czynności jurysdykcyjnej wymaga przedstawienia motywów takiego

działania. Dotyczy to tym bardziej wystąpienia o oznaczenie sądu właściwego

miejscowo, w tym zwłaszcza w sprawach o rozwód. Jest tak dlatego, że określenie

właściwości miejscowej w takich sprawach może nastąpić na kilka sposobów.

W pierwszej kolejności właściwość tę określa art. 41 k.p.c., który stanowi, że

powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się wyłącznie przed sąd, w którego

okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich

w okręgu tym jeszcze ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Z braku takiej

podstawy, wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej,

a jeżeli i tej podstawy nie ma - sąd miejsca zamieszkania powoda. A zatem dopiero,

jeśli nie jest możliwe ustalenie właściwości miejscowej na podstawie art. 41 k.p.c.,

możliwe jest wystąpienie do Sądu Najwyższego - a przy tym na podstawie art.

III CO 859/26

3

45 k.p.c. - o oznaczenie sądu właściwego miejscowo (np. postanowienie SN

z 30 marca 2021 r., V CO 61/21).

Z tym jednak, że w takim wypadku muszą być w uzasadnieniu takiego wniosku

wykazane przyczyny przemawiające za oznaczeniem sądu właściwego.

Przedstawiając w niniejszej sprawie wniosek o oznaczenie sądu właściwego

w postanowieniu z 10 czerwca 2026 r., Sąd Okręgowy w Gdańsku ograniczył się do

sformułowania samej sentencji z pominięciem uzasadnienia, w którym winny być

wskazane konkretne okoliczności sprawy, sytuacja stron, a także przepisy

o właściwości miejscowej, które nie pozwalają na ustalenie sądu miejscowo

właściwego. Tak sformułowane postanowienie nie pozwala na merytoryczną ocenę

przedłożonego wniosku. Przedstawienie okoliczności, które świadczyłyby

o wystąpieniu stanu rzeczy wypełniającego hipotezę normy wynikającej art. 45 k.p.c.

należy do sądu występującego o oznaczenie sądu właściwego, co może nastąpić

wyłącznie w uzasadnieniu takiego postanowienia. Sąd Okręgowy w Gdańsku

w ogóle nie uzasadnił swojego wystąpienia. Rekonstrukcja takich okoliczności oraz

poszukiwanie argumentów uzasadniających oznaczenie sądu właściwego nie należą

jednak do Sądu Najwyższego (np.. postanowienia Sądu Najwyższego: z 29 maja

2018 r., III CO 56/18, OSNC-ZD 2019, nr 2, poz. 25; z 1 czerwca 2015 r., III CO 37/15,

OSNC 2015, nr 12, poz. 150; z 13 listopada 2007 r., III CO 17/07, z 30 września

2020 r., II CO 222/20 oraz z 15 października 2021 r., IV CO 162/21, a także z 22 maja

2025 r., III CO 404/25).

Wskazać zarazem należy, że powód w pozwie wyraźnie podjął kwestię

miejsca zamieszkania stron, jak i w ogóle właściwości miejscowej dla wniesienia

pozwu. Co więcej, pozwana nie złożyła w tej sprawie jeszcze żadnego pisma

procesowego, a więc nie zajęła też stanowiska w kwestii właściwości. Oczekiwanie

na takie stanowisko jest zasadne zwłaszcza dlatego, że w swoich wyjaśnieniach

odnośnie do właściwości miejscowej powód stwierdził, że na właściwość tę –

związaną właśnie z Sądem występującym – wskazuje fakt, [pisownia oryg.] „iż

ostatnim wspólnym miejscem zamieszkiwania Stron w Polsce (przed wyjazdem za

granicę) było S., ul. […], zaś ten sam adres jest również adresem zameldowania

Pozwanej”. W tych okolicznościach Sąd Okręgowy w Gdańsku tym bardziej powinien

umotywować swój wniosek w trybie art. 45 k.p.c. o wyznaczenie sądu właściwego do

rozpoznania sprawy o rozwód.

III CO 859/26

4

Ten brak formalny przedmiotowego postanowienia uniemożliwia rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy wniosku Sądu Okręgowego w Gdańsku o wyznaczenie sądu

właściwego do rozpoznania sprawy. Dlatego konieczne stało się odmówienie

wyznaczenia sądu właściwego. Oznaczenie przez Sąd Najwyższy, w trybie art.

45 k.p.c., sądu właściwego do rozpoznania powództwa w tej sprawie, będzie bowiem

uzasadnione dopiero w razie jednoznacznego stwierdzenia na podstawie zebranego

materiału dowodowego, że żadna ze stron nie ma miejsca zamieszkania lub

zwykłego pobytu na terytorium RP (art. 25 k.c.) i nie jest możliwe ustalenie

właściwości miejscowej sądu na podstawie art. 41 k.p.c. (np. postanowienie SN

z 7 listopada 019 r., I CO 81/19).

Mając na uwadze przedstawione argumenty, Sąd Najwyższy orzekł, jak

w sentencji postanowienia.

[SOP]