Pozwy przeciwko sędziom w Rybniku nie uzasadniły przekazania sprawy innemu sądowi

Postanowieniem z 21 stycznia 2026 r. Sąd Okręgowy w Rybniku w sprawie

z wniosku J.J. z udziałem K.G. o zezwolenie na wydanie paszportu i dowodu

osobistego, na skutek zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu

Rejonowego w Rybniku z 27 marca 2025 r. postanowił zwrócić się do Sądu

Najwyższego o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu Sądowi

równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości.

W uzasadnieniu wskazano, sędzia referent złożyła wniosek o wyłączenie jej

od rozpoznania sprawy z uwagi na to, że J.J. skierował przeciwko niej powództwa.

Ponadto, wobec wszystkich sędziów orzekających w Wydziale II Cywilnym

Odwoławczym Sądu Okręgowego w Rybniku ma się toczyć szereg spraw z

III CO 86/26

2

powództwa J.J. Jednocześnie wnioskodawca miał skierować pozwy również

przeciwko innym sędziom orzekającym w Sądzie Okręgowym w Rybniku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 441 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do

rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli

wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na

społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego.

Przepis ten wprowadza wyjątek od konstytucyjnej (art. 45 ust. 1 Konstytucji

RP) i kodeksowej zasady rozpoznawania sprawy przez sąd właściwy według

kryteriów określonych w ustawie i z tej przyczyny powinien być on interpretowany

ściśle (postanowienie SN z 31 maja 2023 r., III CO 260/23).

Przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art.

441 § 1 k.p.c. powinno mieć miejsce w sytuacji, gdy rozpoznanie sprawy w danym

sądzie, bez względu na to przez którego sędziego, godziłoby w dobro wymiaru

sprawiedliwości. Chodzi zatem, co do zasady, o tego rodzaju okoliczności, które są

powiązane z danym sądem w znaczeniu ustrojowym (instytucjonalnym), a nie

z konkretnym sędzią (postanowienie SN z 31 maja 2023 r., III CO 260/23). Wiąże

się to z założeniem postrzegania sądu jako bezstronnego (zgodnie z paremią

„justice must not only be done, it must also be seen to be done” - sprawiedliwość

musi być nie tylko wykonywana, ale musi być również widziana, że jest

wykonywana, zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

z 26 października 1984 r. w sprawie De Cubber przeciwko Belgii,

ECLI:CE:ECHR:1984: 1026JUD000918680, § 26; postanowienie SN z 16 maja

2023 r., III CO 329/23).

Z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w Rybniku z 21 stycznia

2026 r. nie wynikają okoliczności, które uzasadniałyby przekazanie sprawy do

innego sądu równorzędnego.

Po pierwsze, w Sądzie Okręgowym w Rybniku orzekają sędziowie, wobec

których J.J. nie wytoczył powództw, a zatem nie dotyczą ich okoliczności, które

potencjalnie mogłyby wpłynąć na odbieranie sądu jako pozbawionego waloru

III CO 86/26

3

bezstronności. Już z tej przyczyny wniosek o przekazanie sprawy nie zasługiwał na

uwzględnienie.

Po drugie, przewidziana w art. 441 § 1 k.p.c. podstawa do wystąpienia do

Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy innemu sądowi ze względu na dobro

wymiaru sprawiedliwości nie zastępuje innych, znanych procesowych

instrumentów, przy wykorzystaniu których można osiągnąć gwarancję, że sprawa

zostanie rozpoznana przez bezstronny sąd. Takim instrumentem procesowym od

lat jest właśnie instytucja wyłączenia sędziego (postanowienie SN z 14 lipca

2021 r., IV CO 119/21). Sąd wnioskujący nie przedstawił argumentów na rzecz

stanowiska, że wskazana wyżej instytucja jest w niniejszej sprawie

niewystarczającym narzędziem do tego, aby sprawa została rozpozna przez

bezstronny sąd.

Co więcej, przyjmuje się, że nie jest podstawą do odebrania sprawy

właściwemu sądowi sytuacja spodziewanego zaistnienia przyczyny wyłączenia

sędziego, nawet gdyby zaszła w stosunku do wszystkich sędziów wydziału

(postanowienie SN z 29 stycznia 2024 r., III CO 1078/23). Jeśli ostatecznie

doszłoby jednak do wyłączenia od rozpoznania sprawy wszystkich sędziów

orzekających w Sądzie wnioskującym, wówczas podstawą prawną wniosku

o wyznaczenie innego sądu równorzędnego byłby art. 44 a nie art. 441 k.p.c.

Nie można tracić z pola widzenia również tego, iż rozszerzająca wykładnia

art. 441 § 1 k.p.c. mogłaby w praktyce prowadzić do sytuacji, w której strona

postępowania poprzez swoje działania, takie jak np. np. właśnie wytaczanie

powództw przeciwko sędziom orzekającym w sądzie, w którym toczy się

postępowanie z jej udziałem, wykorzystywałaby instrument procesowy

przewidziany w tym przepisie do swoistego „wybierania” składu sądu bądź do

zmiany sądu właściwego, a w sytuacjach skrajnych nawet do wyłączenia

możliwości osądzenia sprawy przez jakiegokolwiek sędziego w jakimkolwiek

sądzie, a zatem podejmowała próby paraliżu wymiaru sprawiedliwości.

Z uwagi na powyższe na podstawie art. 441 § 1 k.p.c. orzeczono, jak

w sentencji postanowienia.

III CO 86/26

4

SSN Kamil Zaradkiewicz

[M.O.]

[SOP]