Pozwany kwestionował bezstronność sądu, SN nie przekazał sprawy o wydanie nieruchomości

Postanowieniem z 10 grudnia 2025 r. Sąd Rejonowy w Częstochowie na

podstawie art. 441 § k.p.c. zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy

do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, z uwagi na dobro wymiaru

sprawiedliwości.

W uzasadnieniu Sąd występujący wyjaśnił, że pozwany (powód wzajemny) –

P.K., reprezentujący w niniejszej sprawie dwoje innych pozwanych (powodów

wzajemnych) pismem z 28 listopada 2025 r. wniósł o wystąpienie przez Sąd

III CO 89/26

2

Rejonowy w Częstochowie do Sądu Najwyższego z wnioskiem o przekazanie

sprawy innemu sądowi równorzędnemu ze względu na dobro wymiaru

sprawiedliwości. Pozwany (powód wzajemny), jako uczestnik innych postępowań

zarówno cywilnych jak i karnych toczących się przed Sądem Rejonowym

w Częstochowie, wielokrotnie zgłaszał obiekcje do rozstrzygnięć merytorycznych,

składał skargi osobowe na członków składu, wnioski o wyłączenie od rozpoznania

sprawy (oddalony w niniejszej sprawie), kwestionował czynności biegłego, zeznania

świadków. Mając na uwadze podważanie wiarygodności Sądu Rejonowego

w Częstochowie celowym było przekazanie wniosku do Sądu Najwyższego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 441 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do

rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli

wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na

społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Przepis ten stanowi

wyjątek od kodeksowej zasady rozpoznawania sprawy przez sąd miejscowo

właściwy i z tej przyczyny powinien być interpretowany ściśle (zob. postanowienia

SN: z 16 marca 2020 r., IV CO 18/20; z 10 września 2020 r., II CO 203/20;

z 28 września 2021 r., II CO 72/21). Zbyt pochopne przekazywanie sprawy innemu

sądowi równorzędnemu nie służy wytwarzaniu w społeczeństwie przekonania

o bezstronności sądów, lecz przeciwnie - może budować przekonanie o łatwości

manipulowania ich ustawową właściwością (zob. np. postanowienia SN:

z 25 listopada 2009 r., III KO 81/09; z 24 lutego 2020 r., II PO 5/20).

Uzasadniana podstawa zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. występuje wówczas,

gdy istnieje istotne ryzyko, że autorytet sądownictwa ucierpi znacząco w razie

rozpatrzenia danej sprawy przez właściwy sąd. Dla oceny wagi zagrożenia dla

autorytetu władzy sądowniczej znaczenie mają przesłanki obiektywne (np.

uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziów danego sądu w konkretnej

sprawie) oraz przesłanki subiektywne (np. przekonanie stron postępowania albo

lokalnej opinii publicznej o braku bezstronności sędziów danego sądu w konkretnej

sprawie). Z tym, że same przesłanki subiektywne nie są wystarczające do

III CO 89/26

3

zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 9 czerwca 2025 r., III CO

655/25).

W związku z tym okoliczności wynikające z przesłanki dobra wymiaru

sprawiedliwości muszą być realne i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla

prawidłowości funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Obawa wystąpienia

w opinii społecznej przekonania, że sprawa nie zostanie w danym sądzie

bezstronnie rozpoznana, musi być realna, a nie hipotetyczna (zob. postanowienie

SN z 16 marca 2020 r., IV CO 18/20).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że dobro wymiaru

sprawiedliwości nie jest tożsame ani z dobrem (w szczególności sprawnym

funkcjonowaniem) sądu rozpoznającego konkretną sprawę lub z interesami

prawnymi stron, ani też ze społecznym postrzeganiem sądu jako organu

bezstronnego. Wszystkie te elementy stanowią części składowe tej wartości,

niemniej jednak w stosowaniu art. 441 § 1 k.p.c. trzeba mieć na uwadze, że żaden

z elementów nie dominuje nad pozostałymi. Wprawdzie wymiar sprawiedliwości

istnieje po to, aby rozstrzygać indywidualne spory o prawo i tym samym

zabezpieczać interesy prawne stron (uczestników) postępowań, jednak dobro

wymiaru sprawiedliwości trzeba każdorazowo rozumieć uniwersalnie, mając na

względzie nie tylko konkretną sprawę, ale też długofalowe konsekwencje

wynikające z decyzji o zastosowaniu art. 441 § 1 k.p.c. (zob. postanowienie SN

z 7 lipca 2020 r., IV CO 153/20). Podstawa do zastosowania tego przepisu

zachodzi bowiem wtedy, gdy zachodzi istotne ryzyko, że autorytet sądownictwa

znacząco ucierpi w razie rozpatrzenia danej sprawy przez właściwy sąd. Dla oceny

wagi zagrożenia dla autorytetu sądownictwa znaczenie mają przesłanki

obiektywne, np. uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziów danego

sądu w konkretnej sprawie, oraz przesłanki subiektywne, np. przekonanie stron

postępowania albo lokalnej opinii publicznej o braku bezstronności sędziów danego

sądu w konkretnej sprawie (zob. postanowienie SN z 26 października 2023 r.,

III CO 536/23).

Przenosząc powyższe rozważania na realia procedowanej sprawy, należy

w pierwszym rzędzie zauważyć, że trafnie Sąd Rejonowy w Częstochowie wyraził

III CO 89/26

4

powątpiewania co do słuszności zastrzeżeń pozwanego (powoda wzajemnego)

odnośnie do bezstronności tutejszego Sądu. Trafnie Sąd podkreślił, iż wszystkie

zastrzeżenia czy wnioski o wyłączenie zostały merytorycznie rozpoznane. Sam

fakt, że pozwany (powód wzajemny) nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu nie

może być podstawą twierdzenia o stronniczości. Twierdzenia pozwanego (powoda

wzajemnego) zdają się być gołosłowne, bezpodstawne i zmierzają do przewlekania

procesu.

Dobro wymiaru sprawiedliwości, na które powołuje się Sąd Rejonowy

w Częstochowie, na skutek pism pozwanego (powoda wzajemnego) nie może być

utożsamiane z prawem strony do swobodnego wyboru sądu, przed który wytacza

powództwo.

Wskazane okoliczności nie mogą mieć ujemnego wpływu na swobodę

orzekania lub bezstronność sądu właściwego. Podkreślić należy, że okoliczności

wynikające z przesłanki dobra wymiaru sprawiedliwości muszą być realne

i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla prawidłowości funkcjonowania wymiaru

sprawiedliwości. Obawa wystąpienia w opinii społecznej przekonania, że sprawa

nie zostanie w tym Sądzie bezstronnie rozpoznana, musi być realna, a nie

hipotetyczna (zob. postanowienie SN z 15 września 2025 r., III CO 968/25).

Powołanie się na obawę przekazania podobnych spraw do sądów właściwych

miejscowo należy traktować jako hipotetyczne.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie ma zatem podstaw do uznania, że

zachodzi zagrożenie dla dobra wymiaru sprawiedliwości, w związku z czym

orzeczono jak w sentencji.

Adam Doliwa

(P.H.)

[a.ł]