Rozwód małżonków mieszkających w Niemczech ma być rozpoznany przez Sąd Okręgowy w Gliwicach

Postanowieniem z 10 lipca 2026 r., Sąd Okręgowy w Gliwicach, wystąpił do

Sądu Najwyższego w trybie art. 45 k.p.c., o znaczenie sądu właściwego miejscowo

do rozpoznania sprawy o rozwiązanie małżeństwa przez rozwód K.S. i E.S.

W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że jak wynika z treści pozwu, obie

strony mieszkają na terenie Niemiec (B.). Powódka posiada obywatelstwo polskie i

jest zameldowana w G. Z pozwu wynika, że Strony zawarły związek małżeński w

dniu 16.03.2019 w K. (Egipt). Małżeństwo zostało zarejestrowane w polskim rejestrze

stanu cywilnego.

Sąd Najwyższy, zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 45 § 1 k.p.c., jeżeli na podstawie przepisów kodeksu nie można

w świetle okoliczności sprawy ustalić właściwości miejscowej, Sąd Najwyższy

oznaczy sąd, przed który należy wytoczyć powództwo. O przekazanie sprawy może

wystąpić sąd właściwy (§ 2 tego przepisu). W oparciu o art. 45 k.p.c. możliwe jest

zatem wystąpienie przez sąd, do którego wpłynął pozew, o oznaczenie sądu, przed

który należy wytoczyć powództwo, nie zaś wnioskowanie o wyznaczenie sądu

właściwego do rozpoznania sprawy. Hipotezą tego przepisu objęte natomiast zostały

wyłącznie takie przypadki, w których nie da się ustalić właściwości miejscowej sądu

na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego.

W sprawie niniejszej Sąd Najwyższy oznacza jako Sąd miejscowo właściwy

do rozpoznania sprawy Sąd Okręgowy w Gliwicach. Przez rozpoznanie sprawy,

należy rozumieć zarówno etap formalny i merytoryczny badania sprawy. Sąd

Najwyższy natomiast, nie rozstrzyga i nie przesądza – na obecnym etapie -kwestii

istnienia jurysdykcji sądu polskiego do rozpoznania sprawy. Bowiem ubocznie

zwrócić należy uwagę na nieaktualność poglądu, że oznaczenie sądu miejscowo

właściwego przez Sąd Najwyższy na podstawie art. 45 k.p.c. powinno być

poprzedzone zbadaniem jurysdykcji krajowej. Jak wskazał SN w postanowieniu

z 29 stycznia 2018 r., IV CO 250/17, „wiążące przesądzenie kwestii jurysdykcji przez

Sąd Najwyższy miałoby w takich wypadkach charakter arbitralny i jednoinstancyjny,

co koliduje z art. 45 i 178 Konstytucji RP. Należy zatem uznać, że w ramach art. 45

III CO 893/26

3

k.p.c. Sąd Najwyższy ocenia wyłącznie problem właściwości miejscowej Sądu

i w razie braku podstaw do jej ustalenia oznacza sąd właściwy. O jurysdykcji

rozstrzyga natomiast sąd powszechny, po jego wskazaniu jako właściwego

miejscowo w oparciu o przepisy k.p.c. i Rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 z dnia

25 czerwca 2019 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń

w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej

oraz w sprawie uprowadzenia dziecka za granicę (Dz.U.UE.L.2019.178.1), a jego

decyzja w tym zakresie podlega kontroli instancyjnej i ewentualnie kasacyjnej (por.

m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2010 r., IV CSK

465/09, OSNC 2011, nr 2, poz. 22 i z dnia 14 października 2011 r., I CO 49/11,

OSNC-ZD. 2012, nr D, poz. 89, oraz 29 stycznia 2018 r., IV CO 250/17).

Mając na uwadze także powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 45 k.p.c.

oznaczył sąd, o czym orzeczono w sentencji postanowienia.

(M.M.)