Sąd Najwyższy odmówił przekazania sprawy z Ostrołęki do innego sądu

Postanowieniem z 12 sierpnia 2026 r. Sąd Rejonowy w Ostrołęce wystąpił na

podstawie art. 44¹ k.p.c. do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy do

rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu wskazując na relacje łączące rodzinę

sędziego sprawozdawcy z uczestnikami postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 44¹ k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do

rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli wymaga

tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne

postrzeganie sądu jako organu bezstronnego (§ 1). O przekazanie sprawy może

wystąpić sąd właściwy (§ 2).

Przepis ten dotyczy takich okoliczności, które mogą skutkować powstaniem

rzeczywistego wpływu na swobodę orzekania w ramach danego sądu lub stwarzać

obiektywnie uzasadnione bądź usprawiedliwione przekonanie o braku warunków do

rozpoznania w danym sądzie sprawy bezstronnie. Chodzi o przeszkody dotyczące

danego sądu jako organu wymiaru sprawiedliwości, a nie przeszkody odnoszące się

do poszczególnego sędziego, gdyż w tym przypadku do rozwiązania zaistniałych

wątpliwości służy instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w danej sprawie.

W przedmiotowej sprawie jako okoliczność uzasadniającą przekazanie

sprawy do rozpoznania innemu sądowi wskazane zostały okoliczności dotyczące

wyłącznie sędziego sprawozdawcy, a nie Sądu Rejonowego w Ostrołęce. Zdaniem

Sądu Najwyższego nie jest to okoliczność wystarczająca w przedmiotowej sprawie

do zastosowania art. 44¹ k.p.c. Brak powodów do stwierdzenia, że w sprawie jest

zagrożona wewnętrzna sfera bezstronności właściwego sądu. Również wzgląd na

zewnętrzny aspekt bezstronności sądu, oceniany z punktu widzenia opinii publicznej,

nie przemawia za jego zasadnością. Obawa wystąpienia w opinii społecznej

przekonania, że sprawa nie zostanie w tym sądzie bezstronnie rozpoznana musi być

realna, a nie hipotetyczna (zob. np. postanowienia SN z 7 maja 2020 r., V CO 1/20;

30 maja 2025 r., III CO 431/25).

III CO 976/26

3

Należy przy tym mieć na uwadze, że w art. 44¹ k.p.c. został wprowadzony

wyjątek od konstytucyjnej (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) i kodeksowej zasady

rozpoznawania sprawy przez sąd właściwy. Z tej przyczyny art. 44¹ k.p.c. powinien

być interpretowany ściśle (zob.: postanowienia Sądu Najwyższego z: 5 marca

2020 r., IV CO 44/20, 15 maja 2020 r., II CO 106/20, 10 września 2020 r., II CO

203/20, 28 września 2021 r., II CO 72/21, z 20 kwietnia 2022 r., t III CO 365/22,

z 12 maja 2022 r., CO 447/22, z 17 maja 2022 r., III CO 526/22). Do przekazania

sprawy do innego sądu może zatem dojść jedynie w razie powstania takich

okoliczności faktycznych odnoszących się do przedmiotowych lub podmiotowych

cech konkretnej sprawy, które świadczą jednoznacznie o tym, że jej rozpoznanie

przez sąd właściwy miejscowo i rzeczowo według przepisów Kodeksu postępowania

cywilnego sprzeciwiałoby się dobru wymiaru sprawiedliwości.

Nadużywanie instytucji przekazywania sprawy do sądu równorzędnego

z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości może bowiem prowadzić do osłabienia

zaufania obywateli do wymiaru sprawiedliwości. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

zwrócono uwagę, że w szczególności pochopne sięganie do art. 44¹ k.p.c.

w sprawach będących przedmiotem debaty publicznej i środowiskowej, w których

stronami są osoby znane lub pełniące funkcje publiczne, w tym sędziowie, nie służy

autorytetowi wymiaru sprawiedliwości. Może go natomiast osłabiać, wywołując

wrażenie zwątpienia we własne kompetencje, podatności na wpływy lub dążenia do

odsuwania od siebie spraw trudnych i niewygodnych z racji funkcji pełnionych przez

uczestników postępowania czy zainteresowania opinii publicznej (zob.

postanowienia SN z 5 marca 2020 r., IV CO 44/20; 30 maja 2025 r., III CO 431/25).

Odnosząc się do klauzuli generalnej dobra wymiaru sprawiedliwości należy

w konsekwencji rozsądnie oceniać odbiór bezstronności sądu w danej sprawie

i w danej społeczności (zob. postanowienia SN z 15 maja 2020 r., II CO 106/20;

30 maja 2025 r., III CO 431/25).

Reasumując, przedstawione przez Sąd Rejonowy powody, mające

przemawiać za zastosowaniem w sprawie art. 44¹ § 1 k.p.c., nie dają podstaw do

oceny, że rozpoznanie sprawy przez Sądy Rejonowy w Ostrołęce wiązałoby się

z negatywnymi konsekwencjami, o których mowa w art. 44¹ § 1 k.p.c..

Z tych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 44¹ § 1 k.p.c. odmówił

przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu.

III CO 976/26

4

M.L.

[a.ł]