Kasacja stowarzyszenia w sporze o uchwały niedopuszczalna, SN oddalił zażalenie

Postanowieniem z dnia 5 listopada 2025 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie

odrzucił skargę kasacyjną uczestnika Stowarzyszenia […] w S. od postanowienia

tego Sądu z dnia 10 maja 2024 r. w sprawie o stwierdzenie nieważności uchwał.

Sąd wskazał, że sprawy o uchylenie uchwały organu stowarzyszenia nie

powinny być kwalifikowane jako sprawy z zakresu prawa osobowego

(art. 5191 § 1 k.p.c.). W okolicznościach sprawy inicjatywa organu nadzorczego

zmierzała ponadto do uporządkowania sytuacji w stowarzyszeniu i powołania

właściwie umocowanego zarządu, a nie do zakończenia bytu prawnego

stowarzyszenia lub pozbawienia go zdolności do czynności prawnych. Postępowanie

o uchylenie uchwały organu stowarzyszenia nie jest również postępowaniem

rejestrowym w rozumieniu art. 6941 k.p.c., nie dotyczy go zatem art. 5191 § 3 k.p.c.,

regulujący dopuszczalność skargi kasacyjnej w tym postępowaniu. Skarga

kasacyjna, jako niedopuszczalna, podlegała tym samym odrzuceniu.

Zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego wniósł uczestnik

Stowarzyszenie […] w S., zarzucając naruszenie art. 5191 § 1 k.p.c. i wnosząc o

uchylenie zaskarżonego postanowienia. W przekonaniu uczestnika, Sąd Okręgowy

błędnie uznał, że sprawa, której przedmiotem jest stwierdzenie nieważności uchwał

wyborczych walnego zgromadzenia członków stowarzyszenia, nie jest sprawą z

zakresu

prawa

osobowego

w

rozumieniu

art. 5191 § 1 k.p.c., a w konsekwencji nie przysługuje w niej skarga kasacyjna.

Wynik postępowania, w którym wydano zaskarżone orzeczenie, wpływa na zdolność

do czynności prawnych uczestnika, a w związku z tym sprawę niniejszą należy

kwalifikować jako sprawę z zakresu prawa osobowego, w której skarga kasacyjna

jest dopuszczalna.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zaskarżone odrzuconą skargą kasacyjną postanowienie zapadło na

podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach

III CZ 110/26

3

(jedn. tekst: Dz. U. z 2020 r., poz. 2261, dalej – „pr. stow.”). Zgodnie z tym przepisem,

sąd, na wniosek organu nadzorującego lub prokuratora, może m.in. uchylić

niezgodną z prawem lub statutem uchwałę stowarzyszenia (art. 29 ust. 1 pkt 2 pr.

stow.). Przepisy ustawy – Prawo o stowarzyszeniach nie regulują samodzielnie

dopuszczalności skargi kasacyjnej w sprawach o takim przedmiocie, toteż kwestię tę

należy rozstrzygać na podstawie przepisów regulujących dopuszczalność skargi

kasacyjnej w kodeksie postępowania cywilnego.

Rozważane sprawy podlegają rozpoznaniu w trybie nieprocesowym

(por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2003 r., III CZP 93/03, OSNC

2005, nr 2, poz. 23), a w konsekwencji rozstrzygające znaczenie dla dopuszczalności

skargi kasacyjnej ma art. 5191 § 1 k.p.c. W świetle art. 5191 k.p.c. skarga kasacyjna

w postępowaniu nieprocesowym – odmiennie aniżeli w procesie cywilnym

(por. art. 3981 i n. k.p.c.) – jest dopuszczalna wyłącznie w enumeratywnie

określonych kategoriach spraw. Do spraw tych należą m.in. sprawy z zakresu prawa

osobowego (art. 5191 § 1 k.p.c.) i sprawy rozpoznawane w postępowaniu

rejestrowym z tym, że w tych ostatnich skarga kasacyjna jest dopuszczalna jedynie

od postanowień sądu drugiej instancji w przedmiocie wpisu lub wykreślenia z rejestru

podmiotu podlegającego rejestracji (art. 5191 § 3 k.p.c.).

Pojęcie „postępowanie rejestrowe” należy interpretować przez pryzmat

systematyki kodeksu postępowania cywilnego, która stanowi zasadniczy wykładnik

sposobu rozumienia kategorii spraw wyszczególnionych w art. 5191 k.p.c. (por. np.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 2014 r., IV CSK 126/14, z dnia

14 stycznia 2015 r., II CSK 231/14, z dnia 31 sierpnia 2017 r., V CSK 303/17, z dnia

27 maja 2020 r., I CZ 9/20 i z dnia 9 kwietnia 2025 r., II PSKP 2/25). Na skutek

wejścia w życie ustawy z dnia 26 stycznia 2018 r. o zmianie ustawy o Krajowym

Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 398) doszło do

poszerzenia zakresu zastosowania postępowania rejestrowego, uregulowanego

w dziale VI tytułu II księgi drugiej części pierwszej k.p.c. De lege lata w postępowaniu

rejestrowym rozpoznawane są wszystkie sprawy, w których właściwy jest sąd

rejonowy prowadzący Krajowy Rejestr Sądowy (art. 6941 § 1 k.p.c.). W postępowaniu

rejestrowym rozpoznawane są więc także te sprawy, które nie dotyczą wpisu do

rejestru, a sąd rejestrowy realizuje w nich funkcję nadzorczą (por. odmiennie na tle

poprzedniego stanu prawnego m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

III CZ 110/26

4

27 czerwca 2002 r., IV CZ 63/02, OSNC 2003, nr 10, poz. 138, z dnia 23 maja

2013 r., I CZ 47/13, OSNC 2014, nr 2, poz. 19 i z dnia 15 kwietnia 2010 r., V CSK

409/09).

Sprawy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2 pr. stow., należą do właściwości

sądu rejestrowego (art. 32 ust. 1 pr. stow.). Sądem tym jest sąd prowadzący Krajowy

Rejestr Sądowy, w którym wpisowi podlegają m.in. stowarzyszenia (art. 1 ust. 2 pkt

2 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, jedn. tekst:

Dz. U. z 2025 r., poz. 869). Sprawy te podlegają zatem rozpoznaniu w postępowaniu

rejestrowym unormowanym w dziale VI tytułu II księgi drugiej części pierwszej k.p.c.

(art. 6941 § 1 k.p.c.). Nie są to jednak, czego nie zarzucał również skarżący, sprawy

w przedmiocie wpisu lub wykreślenia z rejestru podmiotu podlegającego rejestracji,

a tym samym w świetle art. 5191 § 3 k.p.c. skarga kasacyjna jest w nich

niedopuszczalna.

Przepis art. 5191 § 3 k.p.c. określa wyczerpująco kategorie spraw, w których

dopuszczalna jest skarga kasacyjna w sprawach rozpoznawanych w postępowaniu

rejestrowym. Nawet jednak gdyby pominąć konsekwencje wynikające z tego

uregulowania, dopuszczalności skargi kasacyjnej złożonej w niniejszej sprawie nie

można wyprowadzić, wbrew stanowisku skarżącego, również z art. 5191 § 1 k.p.c.

w zakresie, w jakim przepis ten zezwala na jej wniesienie w sprawach z zakresu

prawa osobowego.

Wprawdzie do spraw z zakresu prawa osobowego mogą być zaliczone także

inne sprawy niż odnoszące się do statusu osób fizycznych i unormowane w dziale

I tytułu II księgi drugiej części pierwszej k.p.c., w tym dotyczące osób prawnych

i innych jednostek organizacyjnych, to jednak podstawa tych spraw musi wykazywać

dostatecznie silny związek z problematyką prawa osobowego (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2001 r., III CKN 155/01, OSNC 2002, nr 2, poz.

21 i z dnia 3 marca 2017 r., I CZ 28/17, OSNC 2017, nr 10, poz. 118). Sprawy,

o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2 pr. stow., takiego komponentu nie wykazują,

ponieważ ich przedmiotem jest sądowa ocena prawidłowości uchwały podjętej przez

organ stowarzyszenia, prowadzona z inicjatywy organu nadzoru. Chodzi zatem

o weryfikację pod kątem zgodności z prawem i statutem konkretnych czynności

prawnych dokonywanych przez stowarzyszenie w postaci uchwały, nie zaś

III CZ 110/26

5

ingerencję w jego podmiotowość, status prawny lub możliwość działania ze skutkiem

na zewnątrz (por. art. 29 ust. 1 pkt 3 pr. stow. i art. 31 pr. stow.).

Na okoliczność tę nie rzutuje spostrzeżenie, że niekiedy stwierdzenie

niezgodności z prawem lub statutem uchwały, jeżeli jej przedmiotem jest obsada

organu, przez który stowarzyszenie działa (art. 38 k.c.), może wywoływać

konieczność uzupełnienia jego składu lub ustanowienia kuratora (art. 30 ust. 1 pr.

stow.) i w tym sensie oddziaływać na możność dokonywania przez stowarzyszenie

czynności prawnych. Jest to jednak wtórna i z założenia przejściowa konsekwencja

rozstrzygnięcia podjętego przez sąd (por. art. 30 ust. 2 i 2a pr. stow.) w przedmiocie

prawidłowości czynności prawnych kreujących skład organu stowarzyszenia, która

nie przesądza o ukierunkowaniu rozważanych spraw na kwestie związane z jego

statusem lub podmiotowością (por. także postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

23 maja 2013 r., I CZ 47/13, z dnia 20 lutego 2014 r., I CZ 8/14, OSNC 2015, nr 1,

poz. 11, z dnia 3 października 2014 r., V CZ 59/14 i – odpowiednio – z dnia 6 grudnia

2005 r., I CZ 138/05 i z dnia 18 stycznia 2017 r., V CZ 89/16, OSNC-ZD 2018, nr 2,

poz. 33).

W konkluzji zarzut naruszenia art. 5191 § 1 k.p.c. należało uznać za nietrafny,

czego nie mogły podważyć szeroko rozwinięte w zażaleniu argumenty dotyczące

niezgodnego z prawem działania organu nadzorczego, stanowiącego w ocenie

skarżącego nadużycie uprawnień i prowadzącego do chaosu. Wywody te, jako

odnoszące się do prawidłowości orzeczenia zaskarżonego skargą kasacyjną, nie

mogły podlegać uwzględnieniu, gdyż skarga kasacyjna okazała się niedopuszczalna

ze względu na przedmiot sprawy (art. 5191 k.p.c. a contrario).

Z tych względów, na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 i art. 13 §

2 k.p.c. oraz art. 520 § 3, art. 98 § 11 i art. 108 § 1 w związku art. 391 § 1, art. 39821

i art. 13 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

(K.G.)

[a.ł]