Sąd Najwyższy oddalił zażalenie wspólnoty, sprawa o zapłatę wraca do sądu rejonowego

Wyrokiem z 18 lutego 2026 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu, po rozpoznaniu

sprawy w następstwie apelacji powódki, na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. uchylił wyrok

Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu z 9 stycznia 2025 r.

i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Zdaniem Sądu

Okręgowego Sąd pierwszej instancji błędnie ocenił, że nie doszło do skutecznego

zawarcia przez strony umowy, z której wywodzone było zgłoszone w pozwie żądanie

zapłaty, co jest równoznaczne z nierozpoznaniem przez ten Sąd istoty sprawy.

W zażaleniu na powyższy wyrok pozwana zarzuciła naruszenie art. 386 § 4

k.p.c., art. 378 § 1 oraz art. 382 w związku z art. 387 § 21 k.p.c. i wniosła o jego

uchylenie i pozostawienie Sądowi Okręgowemu rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że zażalenie

przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. ma na celu jedynie skontrolowanie przez Sąd

Najwyższy, czy orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji, przekazujące sprawę

do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, zostało prawidłowo oparte na

jednej z przesłanek przewidzianych w art. 386 § 2 lub 4 k.p.c., a więc czy powołana

przez sąd drugiej instancji przyczyna uchylenia odpowiada wskazanej

w uzasadnieniu podstawie ustawowej i czy rzeczywiście wystąpiła w sprawie.

Dokonywana ocena powinna mieć zatem charakter formalny, skupiać się wyłącznie

na ustanowionych w powyższych przepisach przesłankach uchylenia orzeczenia

sądu pierwszej instancji i nie może wkraczać nie tylko w ocenę merytorycznego

stanowiska sądu drugiej instancji w kwestii materialnoprawnych podstaw

rozstrzygnięcia, lecz także w ocenę prawidłowości zastosowania przez ten sąd

innych przepisów prawa procesowego, nie związanych bezpośrednio ze wskazaną

przyczyną uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji (zob. np. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 7 listopada 2012 r. IV CZ 147/12, OSNC 2013, Nr 3, poz. 41; z 29

października 2015 r., I CZ 92/15, niepubl. i z 7 kwietnia 2016 r. II CZ 6/16, niepubl.).

III CZ 126/26

3

Za zasadnością zażalenia nie mogła w konsekwencji przekonywać

argumentacja skarżącej zmierzająca do podważenia prawidłowości dokonanej przez

Sąd Okręgowy oceny dotyczącej zawarcia przez strony umowy.

Nierozpoznanie istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. ma miejsce

wtedy, gdy Sąd pierwszej instancji zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania

albo merytorycznych zarzutów strony, błędnie przyjmując, że istnieje przesłanka

materialnoprawna unicestwiająca roszczenie albo przesłanka wykluczająca jego

skuteczne dochodzenie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 23 września

1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, Nr 1, poz. 22; z 12 lutego 2002 r. I CKN 486/00,

OSP 2003, z. 3, poz. 36; z 19 czerwca 2013 r., I CSK 156/13, niepubl.; z 25 czerwca

2015 r., V CZ 35/15, niepubl. i z dnia 7 kwietnia 2016 r., II CZ 6/16, niepubl.).

Częstokroć wskazuje się ponadto - co bywa jednak kwestionowane (zob. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 28 lutego 2020 r., I CZ 5/20, niepubl.) - że

nierozpoznanie istoty sprawy zachodzi także w przypadku dokonania przez sąd

pierwszej instancji oceny prawnej żądania bez ustalenia podstawy faktycznej, co

wymagałoby poczynienia kluczowych ustaleń po raz pierwszy w instancji

odwoławczej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2012 r., I CZ

168/12, OSNC 2013, Nr 5, poz. 68; oraz niepublikowane: z 23 września 2016 r., II CZ

73/16; z 24 stycznia 2017 r., V CZ 92/16; z 22 lutego 2017 r., IV CZ 112/16; IV CZ

113/16 i IV CZ 114/16 oraz z 14 czerwca 2017 r., IV CZ 18/17 i IV CZ 25/17).

Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie uzasadnia wniosku, że Sąd

Okręgowy wadliwie rozumiał pojęcie nierozpoznania istoty sprawy

i w okolicznościach sprawy nieprawidłowo zidentyfikował jego przesłanki.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono bowiem, że zakwestionowanie

w ramach kontroli instancyjnej prawidłowości stanowiska sądu pierwszej instancji, iż

strony procesu nie łączyła umowa, a tym samym powódce nie

przysługiwała legitymacja materialna i procesowa do dochodzenia zgłoszonego

żądania zapłaty, gdy Sąd pierwszej instancji zaniechał oceny zasadności

zgłoszonego żądania z uwzględnieniem zarzutów podniesionych przez pozwanego

jest równoznaczne z nierozpoznaniem istoty sprawy (zob. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z 15 czerwca 2018 r., I CZ 54/18, niepubl.). Odmienna ocena istnienia

między stronami stosunku umownego od dokonanej przez Sąd pierwszej instancji

sprawiła, że aktualna stała się w okolicznościach sprawy ocena zgłoszonego żądania

III CZ 126/26

4

zapłaty w kontekście zawartej umowy, w tym ocena czy czynności, za które powód

dochodzi zapłaty objęte są zawartą umową, jak również w jakim zakresie zgłoszone

żądanie jest zasadne, a także analiza podniesionych przez pozwaną zarzutów, która

podważa chociażby, że zrealizowano na jej rzecz usługi, za które powód dochodzi

w sprawie zapłaty. W konsekwencji należało stwierdzić, że istniały w niniejszej

sprawie dostateczne podstawy do wydania przez Sąd drugiej instancji wyroku

kasatoryjnego.

Z tych względów, na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., oraz

- co do kosztów - na podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 39821 i art.

3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

(K.L.)

[a.ł]