Spółka nie dojdzie do skargi kasacyjnej od odrzucenia zażalenia na zwrot pozwu

III CZ 146/26

2

Przewodniczący w Sądzie Rejonowym w Toruniu zarządzeniem z 20 stycznia

2025 r. zwrócił pozew A. spółki z o.o. w T. przeciwko F. sp. z o.o. w T. i Gminie U. o

zapłatę. Postanowieniem z 30 czerwca 2025 r. Sąd Okręgowy w Toruniu odrzucił

zażalenie powoda na to zarządzenie. Powód wniósł skargę kasacyjną od tego

orzeczenia, która została odrzucona postanowieniem Sądu Okręgowego w Toruniu

z 18 listopada 2025 r., wydanym na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c., jako

niedopuszczalna w świetle art. 3981 § 1 k.p.c.

W zażaleniu na to orzeczenie, wniesionym do Sądu Najwyższego na

podstawie art. 3941 § 1 k.p.c., powód nie formułując zarzutów naruszenia

skonkretyzowanych przepisów postępowania cywilnego, domagał się jego uchylenia,

argumentując, że zarządzenie o zwrocie pozwu zamyka stronie drogę do

rozpoznania sprawy, a zatem należy je traktować tak, jak postanowienie o odrzuceniu

pozwu, stąd powinna od niego przysługiwać skarga kasacyjna.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie powoda nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wbrew jego

zarzutom, Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił, że skarga kasacyjna powoda była

niedopuszczalna. Zgodnie z art. 3981 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna przysługuje

wyłącznie od: (1) prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji, (2) postanowienia

w przedmiocie odrzucenia pozwu oraz (3) postanowienia w przedmiocie umorzenia

postępowania – o ile kończą one postępowanie w sprawie. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego utrwalony jest pogląd, że wyliczenie to ma charakter zamknięty i nie

podlega wykładni rozszerzającej (zob. postanowienia z 11 sierpnia 2016 r., I CZ

43/16, z 13 listopada 2019 r., II UZ 44/19 oraz z 29 kwietnia 2021 r., I PSK 110/21).

Art. 3981 § 1 k.p.c. wyraźnie przewiduje, że skargą kasacyjną można

zaskarżyć tylko dwa rodzaje postanowień sądu drugiej instancji: w przedmiocie

odrzucenia pozwu oraz umorzenia postępowania, kończących postępowanie

w sprawie. A contrario, skarga kasacyjna nie przysługuje od postanowień sądu

drugiej instancji oddalających lub odrzucających zażalenie na postanowienia

incydentalne sądu pierwszej instancji, które nie mieszczą się w katalogu wskazanym

w art. 3981 § 1 k.p.(Ac. Regulacja ta wyłącza dopuszczalność skargi kasacyjnej od

innych niż enumeratywnie wymienione prawomocnych postanowień sądu drugiej

III CZ 146/26

3

instancji, nawet jeżeli kończą one postępowanie w sprawie (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 7 listopada 2024 r., III CZ 174/24).

Postanowienie Sądu Okręgowego w Toruniu z 18 listopada 2025 r., od którego

wniesiono skargę kasacyjną, nie mieści się w żadnej z kategorii wskazanych w art.

3981 § 1 k.p.c. Dotyczyło ono odrzucenia zażalenia powoda wniesionego na

zarządzenie o zwrocie pozwu. Tego rodzaju orzeczenia mają charakter incydentalny

i nie podlegają kontroli kasacyjnej. Postanowienie to nie jest zatem postanowieniem

w przedmiocie odrzucenia pozwu ani umorzenia postępowania, o których mowa

w art. 3981 § 1 k.p.c. Argumenty powoda podniesione w zażaleniu pozostają

w oderwaniu od systemowej funkcji skargi kasacyjnej oraz pomijają ugruntowaną

linię orzeczniczą Sądu Najwyższego, zgodnie z którą przepis ten określa katalog

zamknięty orzeczeń podlegających kontroli kasacyjnej. W konsekwencji

niedopuszczalne jest stosowanie wykładni rozszerzającej, niezależnie od skutków

procesowych wywołanych przez określone orzeczenie sądu drugiej instancji.

Okoliczność, że określone rozstrzygnięcie sądu drugiej instancji definitywnie zamyka

stronie drogę do dokonania dalszych czynności procesowych w sprawie, nie nadaje

mu per se charakteru postanowienia „kończącego postępowanie w sprawie”

w rozumieniu art. 3981 § 1 k.p.c. Ocena ta ma charakter obiektywny i nie zależy od

subiektywnej sytuacji procesowej stron (zob. postanowienie Sądu Najwyższego

z 29 stycznia 2026 r., III CZ 235/25). Należy przy tym podnieść, że nawet

w przypadku prawomocnego zwrotu pozwu, stronie przysługuje możliwość jego

ponownego wniesienia.

W tym stanie rzeczy zażalenie powoda podlegało oddaleniu jako bezzasadne

( art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.).

(A.D.)

[a.ł]