Sąd Najwyższy oddalił zażalenie pozwanych na odrzucenie skargi kasacyjnej

Postanowieniem z 27 listopada 2025 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie odrzucił

skargę kasacyjną pozwanych, wskazując, że nie została uiszczona opłata od

tej skargi.

Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli pozwani, zarzucając

naruszenie art.3941 § 3 w zw.39814, art. 3986 § 2, art. 102 k.p.c.

Powodowie wnieśli o oddalenie zażalenia i zasądzenie od pozwanych na ich

rzecz kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

III CZ 17/26

2

Zgodnie z art. 3941 § 1 k.p.c., na postanowienie sądu drugiej instancji

odrzucające skargę kasacyjną przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego.

Niezaskarżalne postanowienia, które miały wpływ na to rozstrzygnięcie, w tym

odmawiające zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, mogą być poddane

kontroli przez Sąd Najwyższy na podstawie zawartego w zażaleniu na odrzucenie

skargi kasacyjnej wniosku skarżącego opartego na art. 380 w zw. z art. 39821 i art.

3941 § 3 k.p.c. (zob. postanowienia SN: z 15 grudnia 2016 r., II CZ 125/16

i z 11 grudnia 2013 r., IV CZ 102/13). Postanowienie sądu drugiej instancji

w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych nie podlega uzasadnieniu

jako niezaskarżalne (art. 357 § 21 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.), stąd ocena

zasadności odmowy zwolnienia od opłaty opiera się na okolicznościach

wskazanych przez sąd drugiej instancji w uzasadnieniu postanowienia

odrzucającego skargę.

W zażaleniu pozwani nie przeczyli, że mimo prawidłowego doręczenia

postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych, nie uiścili opłaty

od skargi kasacyjnej, co było podstawą jej odrzucenia na podstawie art.

3986 § 2 k.p.c. Zarzucili natomiast, że Sąd drugiej instancji nie rozpatrzył wnikliwie

ich sytuacji finansowej i majątkowej.

Odnosząc się do tych wywodów skarżących należy przypomnieć, że Sąd

Najwyższy wielokrotnie wskazywał, iż zwolnienie od kosztów sądowych

przysługuje stronom w sytuacjach wyjątkowych, zwłaszcza w postępowaniu

kasacyjnym, będącym szczególnym nadzwyczajnym postępowaniem kontrolującym

prawomocne orzeczenia, realizującym głównie interes publiczny, w którym

uzasadnione jest stosowanie zwiększonego rygoryzmu przy realizacji obowiązku

wnoszenia opłat sądowych (zob. postanowienia SN: z 7 grudnia 2017 r., V CZ

84/17, z 2 marca 2017 r., V CZ 7/17, i z 17 maja 2012 r., I CZ 55/12). Instytucja

zwolnienia od kosztów sądowych stanowi szczególną pomoc państwa dla osób,

które ze względu na ich trudną sytuację życiową i materialną nie mogą uiścić

kosztów sądowych bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania

siebie i rodziny. Tym samym pomoc ta może być przyznana wyłącznie w sytuacji,

gdy niemożność poniesienia kosztów postępowania, w całości lub w części,

ma charakter obiektywny, na który strona nie ma realnego wpływu. Postępowanie

III CZ 17/26

3

sądowe jest bowiem co do zasady odpłatne i strona ubiegająca się o zwolnienie

od kosztów sądowych winna wcześniej poczynić oszczędności we własnych

wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie

i rodziny. Dopiero gdyby tak poczynione oszczędności okazały się

niewystarczające, sąd może zwolnić ją z obowiązku uiszczenia kosztów

sądowych (zob. postanowienia SN: z 9 listopada 2016 r., II CZ 126/16, i z 27 lipca

2016 r., V CZ 34/16).

Wbrew zarzutom skarżących, Sąd Apelacyjny dokonał kompleksowej oceny

ich sytuacji majątkowej w oparciu o okoliczności przedstawione przez nich

w oświadczeniu dołączonym do wniosku o zwolnienie od opłaty od skargi

kasacyjnej, zarówno w aspekcie dochodów pozwanych, jak i ponoszonych przez

nich wydatków na utrzymanie. Zgodnie z art. 102 ust. 1 u. k. s.c. zwolnienia od

kosztów sądowych może się domagać osoba fizyczna, która złożyła oświadczenie,

że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie

i rodziny. Koszty sądowe wyprzedzane są jedynie przez koszty utrzymania

koniecznego dla strony i jej rodziny. W niniejszej sprawie postanowieniem

z 23 września 2025 r. pozwani zostali zwolnieni od kosztów sądowych, tj. opłaty od

skargi kasacyjnej w części obejmującej opłatę ponad 30 000 zł, zaś oddalono

wniosek w pozostałej części. Z kolei postanowieniem z 22 października 2025 r.

utrzymano w mocy postanowienie z 23 września 2025 r. Sąd Apelacyjny zważył

sytuację finansową pozwanych, zwalniając ich w części z opłaty, jednocześnie

wskazując, że strona postępowania sądowego powinna liczyć się z koniecznością

ponoszenia związanych z tym postępowaniem kosztów i zabezpieczyć stosowne

środki na ten cel. Oddalając częściowo wniosek o zwolnienie od kosztów

sądowych prawidłowo wskazano, że pozwani dysponują stałym, miesięcznym

dochodem.

Z tych przyczyn orzeczono jak wyżej, na podstawie art. 39814 w zw. z art.

3941 § 3 k.p.c.

O kosztach postępowania zażaleniowego orzeczono na podstawie

art. 102 k.p.c.

(M.T.)

III CZ 17/26

4

[a.ł]

Ewa Stefańska