Sąd Najwyższy oddalił zażalenie pozwanych na uchylenie wyroku o 165 tys. zł

Wyrokiem z 18 kwietnia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu uchylił wyrok

Sądu Okręgowego w Poznaniu XIII Zamiejscowego Wydziału Cywilnego w Lesznie

z 30 listopada 2022 r. w sprawie o zapłatę z powództwa Z. spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w L. przeciwko E.W. i M.W. co do kwoty 165 000 zł.

W ocenie Sądu Apelacyjnego dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia nie

odnoszą się do wszystkich kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia, co uniemożliwia

ocenę zasadności roszczenia powodowej spółki. Sąd drugiej instancji zwrócił

uwagę, że u podstaw wyroku Sądu Okręgowego legło przekonanie, że zapisy

umów zawierały zastrzeżenie, że zmiana postanowień umowy może nastąpić za

zgodą obu stron wyrażoną na piśmie, w formie aneksu, pod rygorem nieważności.

III CZ 179/25

2

Sąd Okręgowy ustalił również, że dwie łączące strony umowy o roboty budowlane

zawierały zapis o możliwości wprowadzenia robót dodatkowych lub zamiennych,

nie będących przedmiotem umowy; możliwość ich wykonania miała być na koszt

inwestora za dodatkowym wynagrodzeniem ustalonym w formie pisemnej

z inwestorem.

Sąd pierwszej instancji uznał na tej podstawie, że skoro powódka nie

przedstawiła dowodu zawarcia z pozwanymi pisemnej umowy (aneksu) dotyczącej

wykonania robót dodatkowych, czemu pozwani przeczyli, i przeczyli także by

takowe roboty stronie powodowej zlecali, oraz twierdzili, że powódka nie zgłaszała

im konieczności wykonania jakichkolwiek robót dodatkowych - to strona powodowa

nie może się domagać za takie roboty wynagrodzenia zgodnie z art. 65 § 2 k.c.

(omyłkowo wskazano, w uzasadnieniu orzeczenia Sądu pierwszej instancji, art.

650 § 2 k.c. – co należy wywieść z całokształtu treści uzasadnienia). Sąd

Okręgowy, uzasadniając swoje rozstrzygnięcie doszedł do konkluzji, że prace

dodatkowe zgodnie z zapisami umów nie zostały skutecznie uzgodnione.

Pozwani wnieśli zażalenie, w którym zaskarżyli wyrok Sądu Apelacyjnego

w całości oraz wnieśli o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

Żalący zarzucili naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. przez jego wadliwe

zastosowanie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sytuacji, w której sąd drugiej instancji uchyla wyrok wydany przez sąd

pierwszej instancji ze względu na nierozpoznanie istoty sprawy, Sąd Najwyższy,

rozpoznając zażalenie złożone na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c. bada, czy sąd

drugiej instancji prawidłowo zastosował art. 386 § 4 k.p.c., tj. czy okoliczności

sprawy, przy uwzględnieniu merytorycznego stanowiska sądu drugiej instancji,

mieszczą się w kręgu sytuacji odpowiadających nierozpoznaniu istoty sprawy. Poza

zakresem oceny pozostaje natomiast prawidłowość stanowiska co do meritum

wyrażonego przez sąd drugiej instancji (por. postanowienia SN: z 7 listopada

2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41; z 28 listopada 2012 r., III CZ

77/12, OSNC 2013, nr 4, poz. 54; i z 17 stycznia 2013 r., III CZ 2/13).

III CZ 179/25

3

W świetle ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego do

nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wtedy, gdy sąd pierwszej instancji nie

odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy lub nie zbada materialnej

podstawy żądania, wychodząc z błędnego założenia, że istnieje przeszkoda

unicestwiająca roszczenie, albo wykluczająca jego skuteczne dochodzenie

(por. wyrok SN z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22;

oraz postanowienia SN: z 10 stycznia 2013 r., IV CZ 170/12; z 21 lutego 2024 r., III

CZ 240/23; z 28 października 2024 r., III CZ 180/24).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono też, że nierozpoznanie istoty

sprawy zachodzi również w przypadku dokonania przez sąd pierwszej instancji

oceny prawnej żądania bez ustalenia podstawy faktycznej, co wymagałoby

poczynienia kluczowych ustaleń po raz pierwszy w instancji odwoławczej. W takiej

sytuacji uzasadnione jest uchylenie orzeczenia ze względu na respektowanie

uprawnień stron, wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania

sądowego (zob. postanowienia SN z: 8 marca 2017 r., IV CZ 130/16; 24 marca

2026 r., III CZ 250/25).

W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy ograniczył się zaledwie do stwierdzenia,

że powodowa spółka nie zawarła z pozwanymi umowy lub aneksu na roboty

dodatkowe albo zamienne. W ocenie Sądu pierwszej instancji powódka jako

przedsiębiorca powinna odpowiednio określić kwotę robót w kosztorysie na etapie

złożenia oferty. Zaniechała temu obowiązkowi, a pozwani nie powinni ponosić

z tego tytułu negatywnych konsekwencji. Natomiast z literalnej treści umowy

łączącej strony wynikało, że zmiana jej postanowień w zakresie wynagrodzenia

wymagała formy pisemnej pod rygorem nieważności, która nie została dochowana.

Przy czym, co wymaga podkreślenia, Sąd Okręgowy nie negował wykonania robót

przez powodową spółkę.

Przedstawione motywy rozstrzygnięcia, zdaniem Sądu pierwszej instancji,

mają stanowić o braku podstaw do żądania dodatkowego wynagrodzenia przez

powódkę za wykonane prace. Skoro pozwani zapłacili na rzecz powodowej spółki

wynagrodzenie wynikające z umowy, to nie było podstaw do uwzględnienia

roszczenia dochodzonego pozwem.

III CZ 179/25

4

Jednakże podzielić należy stanowisko Sądu Apelacyjnego, że Sąd pierwszej

instancji zaniechał wskazania podstawy faktycznej, której ustalenie powinno

poprzedzać zastosowanie norm prawa materialnego. W rezultacie rozstrzygnięcie

nastąpiło bez ustalenia elementów koniecznych do zastosowania normy prawa

materialnego, co wypełnia przesłankę z art. 386 § 4 k.p.c.

Z tych względów Sąd Najwyższy uznał zażalenie za nieuzasadnione i oddalił

je na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. O kosztach postępowania

zażaleniowego orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c.

Adam Doliwa

(P.H.)

[a.ł]