Sąd Najwyższy uchylił przekazanie sprawy o zasiedzenie do ponownego rozpoznania

Postanowieniem z 22 listopada 2024 r. Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim

uwzględnił wniosek o nabycie przez zasiedzenie własność części bliżej określonej

nieruchomości (pkt 1) oraz orzekł o kosztach postępowania (pkt 2 i 3).

Postanowieniem z 23 lipca 2025 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach uchylił

to postanowienie w punktach 1 i 3 oraz przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi

Rejonowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie

o kosztach postępowania apelacyjnego.

Zażalenie na to postanowienie wnieśli uczestnicy D. S. i E. S. Zaskarżyli je w

całości i zarzucili naruszenie art. 386 § 4 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpoznając zażalenie na kasatoryjne orzeczenie sądu drugiej instancji

(art. 3941 § 11 k.p.c.), Sąd Najwyższy bada jedynie, czy sąd odwoławczy prawidłowo

zastosował normę art. 386 § 2 i 4 k.p.c. Na tej podstawie sąd drugiej instancji może

uchylić zaskarżony orzeczenie sądu pierwszej instancji i przekazać sprawę

do ponownego rozpoznania tylko w przypadku nieważności postępowania (§ 2),

nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy zachodzi

konieczność przeprowadzenia przez ten sąd postępowania dowodowego w całości

(§ 4). Zażalenie na orzeczenie kasatoryjne służy przeprowadzeniu kontroli,

czy orzeczenie zostało prawidłowo oparte na jednej z wymienionych przesłanek,

a zatem, czy powołana przez sąd odwoławczy przyczyna uchylenia odpowiada

ustawowej podstawie – istnienia procesowych podstaw wydania przez sąd drugiej

instancji orzeczenia kasatoryjnego, zamiast merytorycznego zakończenia sprawy

(zob. postanowienia SN: z 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, i z 14 marca 2019 r.,

IV CZ 94/18).

Orzekając kasatoryjnie Sąd Okręgowy powołał się na braki w uzasadnieniu

postanowienia Sądu Rejonowego, uniemożliwiające dokonanie kontroli instancyjnej,

dokonanie wybiórczej oceny materiału dowodowego i niekompletność ustaleń

faktycznych w sprawie. Wskazał też, że Sąd pierwszej instancji nie wniknął w istotę

wniosku o zasiedzenie.

Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśnił, że błędy dotyczące ustaleń faktycznych,

w tym nieprawidłowe pominięcie określonych dowodów, błędna ocena dowodów

III CZ 219/25

3

lub zaniechanie dokonania określonych ustaleń – nieodzownych w ocenie sądu

drugiej instancji i choćby decydujących z punktu widzenia kierunku rozstrzygnięcia –

nie stanowią nierozpoznania istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c.

Uchybienia tego rodzaju mogą uzasadniać wydania orzeczenia kasatoryjnego przez

sąd drugiej instancji tylko wtedy, gdy ich skala skutkuje koniecznością

przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386 § 4 in fine k.p.c.).

Potrzeba poczynienia dodatkowych ustaleń faktycznych nie upoważnia zatem –

co do zasady – do zarzucenia sądowi pierwszej instancji nierozpoznania istoty

sprawy, lecz świadczy o tym, że istota sprawy nie została rozpoznana należycie,

a zatem dostatecznie szczegółowo (zob. postanowienia SN: z 27 maja 2022 r.,

III CZ 69/22; z 8 marca 2023 r., III CZ 365/22; z 29 stycznia 2026 r., III CZ 249/25,

i powołane tam orzecznictwo).

Należy też zauważyć, że w obowiązującym aktualnie modelu apelacji pełnej,

postępowanie przed sądem drugiej instancji ma charakter merytoryczny i jest

kontynuacją postępowania pierwszoinstancyjnego (art. 382 w zw. art. 13 § 2 k.p.c.).

Stąd też, w postępowaniu apelacyjnym, które ma charakter merytoryczny, powinny

zostać zbadane kwestie, które nie zostały, w sposób wystarczający, rozważone

przez sąd pierwszej instancji, gdyż rolą sądu odwoławczego jest naprawienie

dostrzeżonych wadliwości. Sprawne funkcjonowanie modelu apelacji pełnej

wymaga, by przypadki uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy

do ponownego rozpoznania – ze względu na niedostatki w zakresie ustaleń

faktycznych – miały charakter wyjątkowy (zob. postanowienia SN: z 8 marca 2023 r.,

III CZ 365/22; z 29 maja 2025 r., III CZ 57/25, i z 27 maja 2022 r., III CZ 69/22).

Podkreślenie, że Sąd Rejonowy nie ocenił w wystarczającym stopniu

materiału dowodowego i przez to dokonał niepełnych ustaleń faktycznych, wymagało

od sądu odwoławczego dokonania własnej oceny materiału dowodowego oraz

ewentualnego uzupełnienia ustaleń faktycznych w sprawie. Usunięcie wadliwości lub

uzupełnienie postępowania dowodowego – nawet w znacznym zakresie – bez

względu na ich znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia, powinno nastąpić

w postępowaniu drugoinstancyjnym (zob. postanowienie SN z 18 listopada 2021 r.,

V CZ 45/21). Dostrzeżone przez Sąd drugiej instancji braku nie prowadziły

do nierozpoznania istoty sprawy i powinny być ocenione w postępowaniu

apelacyjnym.

III CZ 219/25

4

Uzasadnienie Sąd Rejonowego, aczkolwiek lakoniczne, nie zawiera tego

rodzaju braków, które uniemożliwiałyby prześledzenie toku rozumowania tego Sądu.

W konsekwencji też dokonania kontroli instancyjnej na podstawie apelacji

skarżących. Ubocznie też wskazać należy, że sporządzenie uzasadnienia

zaskarżonego postanowienia co do istoty sprawy w postępowaniu nieprocesowym

z naruszeniem wymagań określonych w art. 328 § 2 k.p.c. (aktualnie na podstawie

art. 3271 § 1 k.p.c.), nakłada na sąd drugiej instancji obowiązek odpowiedniej jego

sanacji, w szczególności przez uzupełnienie w uzasadnieniu własnego orzeczenia

dostrzeżonych braków w ocenie dowodów przeprowadzonych w sprawie przez sąd

pierwszej instancji, czy też poprzez uzupełnienie niedostatków w zakresie oceny

prawnej ustalonego w sprawie stanu faktycznego (zob. postanowienie SN z 16

listopada 2012 r., III CZ 83/12).

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 w zw. z art. 3941

§ 3 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i pozostawił

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego sądowi, który wyda

orzeczenie kończące postępowanie w sprawie (art. 108 § 2 w zw. z art. 39821 i art.

3941 § 3 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

[wr]

[a.ł]