Osoba prywatna kontra samorząd o zapłatę. Sąd uchylił wyrok

W związku z zażaleniem powodów M. Z. oraz P. Z. na wyrok Sądu

Apelacyjnego we Wrocławiu z 30 października 2025 r. uchylający wyrok Sądu

Okręgowego w Jeleniej Górze z 26 lipca 2024 r. i przekazujący sprawę Sądowi

Okręgowemu w Jeleniej Górze do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Zażalenie jest zasadne.

III CZ 23/26

2

Zażalenie na orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji służy

przeprowadzeniu kontroli istnienia procesowych podstaw wydania przez sąd drugiej

instancji wyroku kasatoryjnego, zamiast merytorycznego zakończenia sprawy.

Przedmiotem oceny Sądu Najwyższego jest ewentualny błąd sądu odwoławczego

przy kwalifikowaniu określonej sytuacji procesowej jako odpowiadającej, powołanej

przez ten sąd, podstawie orzeczenia kasatoryjnego (zob. postanowienie SN

z 11 maja 2022 r., III CZ 161/22, postanowienie Sądu Najwyższego z 1 marca

2023 r., III CZ 285/22).

W związku z tym w postępowaniu toczącym się w wyniku zażalenia

złożonego na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c. na orzeczenie kasatoryjne Sąd

Najwyższy bada tylko, czy wystąpiły wskazane przez sąd drugiej instancji

przesłanki uchylenia zaskarżonego wyroku, którymi są: nieważność postępowania

przed sądem pierwszej instancji, nierozpoznanie przez ten sąd istoty sprawy oraz

sytuacja, gdy wydanie wyroku przez sąd drugiej instancji wymagałoby

przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Przedmiotem oceny Sądu

Najwyższego nie mogą być inne kwestie, w szczególności dotyczące oceny

zasadności roszczenia ani merytorycznego badania stanowiska prawnego sądu

drugiej instancji, jak również badania prawidłowości zastosowania przepisów prawa

procesowego, które nie odnoszą się ściśle do wskazanych podstaw uchylenia

wyroku sądu pierwszej instancji (zob. postanowienie SN z 24 lutego 2022 r. III CZ

52/22, postanowienie Sądu Najwyższego z 1 marca 2023 r., III CZ 285/22).

W niniejszej sprawie sąd drugiej instancji uchylił zaskarżony wyrok z uwagi

na zaistnienie przesłanki z art. 386 § 4 k.p.c., wskazując, że Sąd Okręgowy nie

rozpoznał istoty sprawy.

W obowiązującym modelu apelacji pełnej rola sądu drugiej instancji nie

ogranicza się jedynie do samego aktu kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, ale

obejmuje także powinność merytorycznego rozpoznania sprawy na podstawie

własnych ustaleń faktycznych, poczynionych na bazie materiału zebranego

w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym.

Celem postępowania apelacyjnego jest bowiem ponowne i wszechstronne

III CZ 23/26

3

merytoryczne rozpoznanie sprawy (zob. postanowienie SN z 27 kwietnia 2017 r.,

IV CZ 10/17, postanowienie Sądu Najwyższego z 1 marca 2023 r., III CZ 285/22).

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pojęcie istoty sprawy odnosi się do

aspektu materialnego sprawy, a nierozpoznanie istoty zachodzi wówczas, gdy

rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było

przedmiotem sprawy, gdy sąd zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania

albo merytorycznych zarzutów strony, bezpodstawnie przyjmując, że istnieje

przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie

(zob. postanowienia SN z 9 listopada 2012 r. IV CZ 156/12; z 26 listopada 2012 r.,

CZ 147/12; z 16 listopada 2012 r. III CZ 83/12; z 6 lutego 2018 r., IV CZ 1/18;

z 30 września 2020 r., IV CZ 53/20, postanowienie Sądu Najwyższego z 1 marca

2023 r., III CZ 285/22). O sytuacji takiej można mówić, jeżeli sąd rozstrzygnął

o żądaniu powoda na innej podstawie faktycznej i prawnej niż zgłoszona w pozwie,

nie rozważył wszystkich zarzutów pozwanego dotyczących kwestii faktycznych czy

prawnych rzutujących na zasadność roszczenia będącego przedmiotem sprawy.

Innymi słowy, nierozpoznanie istoty sprawy polega na zaniechaniu zbadania

materialnej podstawy żądania pozwu, tj. niewyjaśnieniu i pozostawieniu poza oceną

okoliczności faktycznych, stanowiących przesłanki zastosowania normy prawa

materialnego, będącej podstawą roszczenia. Do nierozpoznania istoty sprawy

dochodzi również w sytuacji, w której sąd pierwszej instancji dokonał oceny prawnej

roszczenia bez oparcia jej o właściwie ustaloną podstawę faktyczną i w związku

z tym w sprawie zachodzi potrzeba poczynienia po raz pierwszy niezbędnych

ustaleń faktycznych.

Postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone

w całości, a przynajmniej Sąd drugiej instancji nie sygnalizował potrzeby jego

uzupełnienia. Nawet jednak uzupełnienie postępowania dowodowego nie stanowi

podstawy do wydania orzeczenia kasatoryjnego (zob. postanowienie SN

z 21 lutego 2019 r. I CZ 7/19 oraz z 1 marca 2023 r., III CZ 285/22).

W przedmiotowej sprawie Sąd Apelacyjny przyjął, że Sąd Okręgowy uznał

za zasadny podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia roszczenia

III CZ 23/26

4

i uchylił się tym samym od rozpoznania podstawy prawnej zgłoszonego przez

powodów żądania.

Wskazać jednak należy, że oprócz tego, iż Sąd pierwszej instancji podzielił

zasadność podniesionego przez pozwaną zarzutu przedawnienia roszczenia, to

w dalszej kolejności odniósł się do treści zgłoszonego przez stronę powodową

żądania i reszty argumentacji przedstawionej przez pozwaną. Uznać zatem należy,

że przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji, w szczególności

wyjaśnienie i ocena okoliczności faktycznych, stanowiących przesłankę

zastosowania normy prawa materialnego, będącej podstawą roszczenia, świadczy

o tym, że istota sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. została przez Sąd

Okręgowy rozpoznana.

Rozważania sądów obu instancji dotyczą bowiem tego samego żądania,

mającego źródło w stosunku prawnym ukształtowanym tymi samymi

oświadczeniami woli stron i pozostałymi elementami stanu faktycznego, różnie

jednak zinterpretowanymi. Wobec tego, wbrew odmiennemu stanowisku Sądu

Apelacyjnego, nie ma podstaw do przyjęcia, że Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty

sprawy. Jeśli Sąd Apelacyjny prezentuje w tej sprawie inny pogląd na sposób,

w jaki należało wyłożyć i zastosować prawo materialne, to władny jest we własnym

zakresie odmiennie ocenić zasadność roszczenia zgłoszonego przez powodów

ewentualnie uzupełnić postępowanie dowodowe (zob. postanowienie SN

z 25 kwietnia 2014 r. II CZ 117/13, postanowienie Sądu Najwyższego z 1 marca

2023 r., III CZ 285/22).

Tym samym brak było podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku na

podstawie art. 368 § 4 k.p.c. z powołaniem na nierozpoznanie istoty sprawy, czy też

potrzebę przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.

Z tych względów na podstawie art. 3941 § 11 i 3 w zw. z art. 39815 § 1 k.p.c.

orzeczono jak w sentencji, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie (art. 108 § 2

w zw. z art. 39821 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.).

M.L.

[a.ł]

III CZ 23/26

5