Sąd Najwyższy utrzymał uchylenie wyroków w sporze województwa o 688 tys. zł z odsetkami

Pozwem z 31 grudnia 2018 r. powód Województwo P. wniósł o zasądzenie

na swoją rzecz od pozwanego P. 688 120,07 zł wraz z ustawowymi odsetkami od

dnia 8 maja 2018 r. do dnia zapłaty.

Postanowieniem z 23 listopada 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie na

podstawie art. 194 § 1 k.p.c. wezwał do udziału w sprawie w charakterze

pozwanego Skarb Państwa – Wojewodę P.

Wyrokiem z 31 października 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził

III CZ 32/26

2

od P. na rzecz Województwa M. 688 120,07 zł wraz z odsetkami ustawowymi za

opóźnienie od 8 maja 2018 r. do dnia zapłaty (pkt 1) i ustalił, że powód wygrał spór

w całości, pozostawiając szczegółowe wyliczenie kosztów procesu referendarzowi

sądowemu po uprawomocnieniu się wyroku (pkt 2).

Pismem z 21 listopada 2022 r. pozwany P. wniósł o sprostowanie wyroku z

31 października 2022 r. w związku z błędnym wskazaniem w punkcie pierwszym

sentencji wyroku „Województwa M.” zamiast „Województwa P.”.

Z kolei pismem z 28 listopada 2022 r. pozwany P. wniósł o uzupełnienie

wyroku z 31 października 2022 r. przez dodanie w komparycji wyroku Skarbu

Państwa – Wojewody P. jako drugiego pozwanego występującego w sprawie obok

P. i tym samym oznaczenie strony pozwanej jako P. i Skarb Państwa – Wojewoda

P.

Postanowieniem z 7 grudnia Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił wniosek P.

o uzupełnienie wyroku z 31 października 2022 r. (pkt 1) i zamknął rozprawę w

stosunku do pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody P. na podstawie art. 15 zzs2

ustawy COVID-19 (pkt 2).

Wyrokiem z 7 grudnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił

powództwo w stosunku do Skarbu Państwa - Wojewody P. (pkt 1) i ustalił, że

pozwany wygrał spór w całości, pozostawiając szczegółowe wyliczenie kosztów

referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się wyroku (pkt 2).

Pismem z 27 grudnia 2022 r. Województwo P. wniosło o uzupełnienie

oznaczenia strony w wyroku z 7 grudnia 2022 r. przez wskazanie pozwanego P. w

komparycji tego wyroku oraz uzupełnienie punktu drugiego wyroku z 7 grudnia

2022 r. przez dodanie słów „z zastrzeżeniem, że pozwany Skarb Państwa –

Wojewoda P. może uzyskać koszty procesu wyłącznie od pozwanego P.”.

Z kolei pismem z 29 grudnia 2022 r. Województwo P. dodatkowo wniosło o

uzupełnienie punktu pierwszego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 7

grudnia 2022 r. przez dodanie słów „oddala powództwo w stosunku do pozwanego

Skarbu Państwa – Wojewody P.”.

Postanowieniem z 24 stycznia 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie uzupełnił

III CZ 32/26

3

wyrok z 7 grudnia 2022 r. przez dodanie w punkcie drugim na końcu słów

„z zastrzeżeniem, że pozwany Skarb Państwa – Wojewoda P. może uzyskać

koszty procesu wyłącznie od pozwanego P. (pkt 1); oddalił wniosek o uzupełnienie

wyroku pozostałej części (pkt 2).

Postanowieniem z 5 września 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił

wniosek powoda o uzupełnienie komparycji wyroku z 7 grudnia 2022 r., który to

wniosek zawarty został w przytoczonym wyżej piśmie z 27 grudnia 2022 r.

Kolejnym postanowieniem z 5 września 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie

sprostował oczywistą niedokładność pisarską zawartą w komparycji wyroku Sądu

Okręgowego z 31 października 2022 r. w ten sposób, że po słowie „wyrok” dodał

słowo „częściowy” (pkt 1); sprostował oczywistą niedokładność pisarską zawartą

w komparycji wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 31 października 2022 r.

w ten sposób, że w miejsce oznaczenia strony pozwanej dopisał „Skarbowi

Państwa – Wojewodzie P.”.

Na skutek apelacji pozwanego P. od wyroków Sądu Okręgowego w

Warszawie z 31 października 2022 r. i z 7 grudnia 2022 r., Sąd Apelacyjny w

Warszawie wyrokami z 27 maja 2025 r. uchylił zaskarżone wyroki i przekazał

sprawę Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania,

pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że wyroki z 31 października 2022 r. i z 7

grudnia 2022 r. doręczono pełnomocnikowi powoda oraz obu pozwanym, czyli

również stronom, które nie widniały w komparycji wyroku.

W ocenie Sądu Apelacyjnego nie są znane motywy, dlaczego Sąd Okręgowy

stosując 194 § 1 k.p.c. wydał początkowo dwa wyroki, które następnie prostował

i uzupełniał oraz odmawiał uzupełnienia. Sąd Apelacyjny podkreślił, że w wyroku

z 31 października 2022 r. Sąd Okręgowy rozstrzygnął o kosztach procesu, mimo że

był to wyrok częściowy. Następnie w wyroku z 7 grudnia 2022 r. pomimo odmowy

sprostowania w komparycji wyroku strony pozwanej poprzez dodanie pozwanego

P., dokonał sprostowania pkt 2 wyroku poprzez dodanie słów: „z zastrzeżeniem, że

pozwany Skarb Państwa - Wojewoda P. może uzyskać koszty procesu wyłącznie

III CZ 32/26

4

od pozwanego P. Sąd Okręgowy nałożył zatem koszty procesu na podmiot,

któremu odmówił bycia stroną w wydanym wyroku. Tym samym zostały spełnione

przesłanki z art. 379 pkt 5 k.p.c., skutkujące nieważnością postępowania, którą to

Sąd Apelacyjny uwzględnił z urzędu.

Pozwany Skarb Państwa – Wojewoda P. wniósł zażalenie, w którym

zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w całości. Zarzucił naruszenie art. 386 § 2

k.p.c. przez uchylenie wyroków Sądu Okręgowego, mimo że w sprawie nie

zachodziła nieważność postępowania.

W odpowiedzi powód Województwo P. i pozwany P. wnieśli o oddalenie

zażalenie i zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego

według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego

przysługuje w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej

instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Postępowanie

wywołane wniesieniem takiego zażalenia aktualizuje po stronie Sądu Najwyższego

uprawnienie do zbadania zasadności wydania przez sąd drugiej instancji

orzeczenia o charakterze kasatoryjnym. W postępowaniu zażaleniowym nie

podlega wówczas ocenie prawidłowość merytorycznego rozpoznania sprawy przez

sąd drugiej instancji, lecz dochodzi jedynie do weryfikacji zamkniętego katalogu

podstaw, którymi kierował się sąd odwoławczy, uchylając wyrok sądu pierwszej

instancji i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego z 27 czerwca 2023 r., III CZ 165/23; z 20 lutego 2023 r., III CZ

486/22; z 21 maja 2015 r., IV CZ 10/15; z 12 lutego 2014 r., IV CZ 120/13).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że zażalenie

przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. ma na celu jedynie skontrolowanie przez Sąd

Najwyższy czy orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji zostało prawidłowo

oparte na jednej z przesłanek przewidzianych w art. 386 § 2 lub 4 k.p.c., a więc

czy powołana przez sąd drugiej instancji przyczyna uchylenia odpowiada

wskazanej w uzasadnieniu podstawie ustawowej i czy rzeczywiście wystąpiła

w sprawie. Dokonywana ocena powinna mieć zatem charakter formalny i skupiać

III CZ 32/26

5

się wyłącznie na ustanowionych w powyższych przepisach przesłankach uchylenia

orzeczenia sądu pierwszej instancji i nie może wkraczać w ocenę merytorycznego

stanowiska sądu drugiej instancji w kwestii materialnoprawnych podstaw

rozstrzygnięcia.

Sąd Apelacyjny wskazał, że przyczyną wydania wyroku kasatoryjnego była

nieważność postępowania ze względu na pozbawienie strony możności obrony jej

praw (art. 386 § 2 k.p.c. w zw. z art. 379 pkt 5 k.p.c.). W ocenie Sądu Apelacyjnego,

wydanie przez Sąd Okręgowy dwóch wyroków (wyroku częściowego i wyroku

kończącego postępowanie w sprawie) w połączeniu z licznymi postanowieniami

w przedmiocie ich uzupełnienia i sprostowania finalnie doprowadziło do sytuacji,

w której Państwowe Gospodarstwo Wodne „Wody Polskie” nie może zaskarżyć

wyroku z 7 grudnia 2022 r., mimo że ma interes (gravamen) w zaskarżeniu

zawartych w nim rozstrzygnięć.

Odnosząc się do tej kwestii należy przypomnieć, że o pozbawieniu strony

możności obrony swych praw przesądza kumulatywne wystąpienie trzech

okoliczności: naruszenia przez sąd przepisów procesowych będących źródłem

uprawnień strony, wpływu tego uchybienia na wyłączenie możliwości działania

strony w postępowaniu oraz niemożności obrony swych praw w postępowaniu

w następstwie wystąpienia obu uprzednio wymienionych okoliczności (zob. np.

postanowienia SN z 31 stycznia 2025 r., I CSK 4436/23; z 10 grudnia 2024 r, III CZ

136/24; z 28 listopada 2024 r., I CSK 3539/23; z 19 listopada 2024 r., I UZ 11/24;

z 14 listopada 2024, III CZ 238/24 oraz z 20 września 2024 r., I CSK 1980/24).

W okolicznościach sprawy, które zostały szczegółowo zreferowane w części

faktycznej niniejszego uzasadnienia, zwraca uwagę zupełna dowolność Sądu

Okręgowego i brak konsekwencji w zakresie uwzględniania i oddalania licznych

wniosków o sprostowanie oraz uzupełnienie komparycji i sentencji wyroków z 31

października 2022 r. i z 7 grudnia 2022 r., co miało in casu bezpośrednie

przełożenie na dopuszczalność wniesienia apelacji, w tym w szczególności na

kwestię legitymacji do zaskarżenia wskazanych wyżej wyroków, z których jeden

został zakwalifikowany przez Sąd Okręgowy jako „wyrok częściowy” niemal po

dwóch latach od daty jego wydania.

III CZ 32/26

6

Brak konsekwencji Sądu Okręgowego wyraża się między innymi w tym, że

z jednej strony postanowieniem z 5 września 2024 r. dopisał w komparycji wyroku

z 31 października 2022 r. pozwany Skarb Państwa – Wojewodę P. (jako podmiot

dopozwany na podstawie art. 194 § 1 k.p.c.), a z drugiej strony postanowieniem z

24 stycznia 2023 r. Sąd Okręgowy oddalił wniosek o uzupełnienie komparycji

wyroku z 7 grudnia 2022 r. przez dodanie w niej podmiotu, który od początku był

pozwanym w sprawie, tj. P. Co istotne, w tym samym postanowieniu z 24 stycznia

2023 r. Sąd Okręgowy uzupełnił sentencję wyroku przez dodanie słów: „z

zastrzeżeniem, że pozwany Skarb Państwa – Wojewoda P. może uzyskać koszty

procesu wyłącznie od P.”. W konsekwencji P. – jako podmiot niefigurujący w

komparycji wyroku – został pozbawiony możności skutecznego zaskarżenia

rozstrzygnięć zawartych w wyroku z 7 grudnia 2022 r. Przesądza to o trafności

poglądu Sądu Apelacyjnego co do pozbawienia pozwanego P. możności obrony

swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.).

Całokształt okoliczności sprawy przemawia także za przyjęciem, że

uchylenie obydwu wyroków, tj. zarówno wyroku z 31 października 2022 r., jak i z 7

grudnia 2022 r., było prawidłowe.

Z przytoczonych względów, orzeczono jak w sentencji.

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

A.G.

[a.ł]