Sąd Najwyższy uchylił wyrok kasatoryjny w sporze o immisje, sprawa wraca do Okręgu

Wyrokiem z 10 grudnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Warszawie, po rozpoznaniu

apelacji pozwanej J. spółki akcyjnej w K., uchylił wyrok Sądu Rejonowego dla

Warszawy-Mokotowa w Warszawie z 27 czerwca 2024 r. i przekazał sprawę do

ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy odmiennie niż Sąd pierwszej instancji ocenił przeprowadzony

w sprawie dowód z opinii biegłego z zakresu akustyki, uznając, że biegły nie

dysponował materiałem wystarczającym do wyciagnięcia wniosków. W ocenie Sądu

Okręgowego istniała również konieczność zasięgnięcia opinii biegłego z zakresu

budownictwa na okoliczność zakresu prac możliwych do wykonania przez stronę

III CZ 62/26

2

pozwaną w celu wyciszenia jej lokalu. W konsekwencji Sąd ad quem uznał, że Sąd

Rejonowy nie przeprowadził postępowania dowodowego w całości, gdyż pominął

istotny dla rozstrzygnięcia sprawy dowód z opinii biegłego z zakresu budownictwa

oraz opinii uzupełniającej akustyka, bądź też opinii innego biegłego. Zdaniem Sądu

Okręgowego przesądza to o nierozpoznaniu przez Sąd pierwszej instancji istoty

sprawy (art. 386 § 4 k.p.c.).

W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia znalazły się również uwagi,

zgodnie z którymi poczynione w warunkach nieważności ustalenia faktyczne

i przeprowadzone czynności procesowe są pozbawione znaczenia, choćby były

prawidłowe. Pod adresem Sądu Rejonowego sformułowano również zarzut

pominięcia dowodu z dokumentów, bez wydania w tej mierze koniecznego

postanowienia.

Powód wniósł zażalenie na wyrok Sądu Okręgowego, zarzucając mu

naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. przez błędne przyjęcie, że Sąd pierwszej instancji nie

rozpoznał istoty sprawy, podczas gdy wskazane braki w zakresie postępowania

dowodowego mogły być uzupełnione w postępowaniu przed Sądem drugiej

instancji. W konsekwencji powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu

w Warszawie, a także o zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania, w tym

kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na zażalenie pozwana spółka wniosła o jego oddalenie oraz

zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.

Na podstawie art. 386 § 2 i 4 k.p.c. sąd może uchylić wyrok i przekazać

sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji w razie stwierdzenia

nieważności postępowania pierwszoinstancyjnego, nierozpoznania istoty sprawy

przez sąd pierwszej instancji oraz wtedy, gdy wydanie wyroku wymaga

przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.

III CZ 62/26

3

Uregulowane w art. 3941 § 11 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego na

orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji ma służyć skontrolowaniu, czy istniały

formalne, procesowe podstawy do wydania przez sąd odwoławczy wyroku

kasatoryjnego i zaniechania wydania wyroku reformatoryjnego lub oddalającego

apelację. W sytuacji, o której mowa w art. 3941 § 11 k.p.c., Sąd Najwyższy dokonuje

kontroli zaskarżonego wyroku w wąskich granicach, ograniczonych do badania

ewentualnego błędu sądu odwoławczego przy kwalifikowaniu określonej sytuacji

procesowej jako odpowiadającej powołanej podstawie orzeczenia kasatoryjnego.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że do nierozpoznania

istoty sprawy dochodzi wtedy, gdy wydane przez sąd pierwszej instancji orzeczenie

nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, bądź gdy sąd zaniechał

zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów stron

z powodu bezpodstawnego przyjęcia, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub

procesowa unicestwiająca roszczenie (zob. wyroki SN z 23 września 1998 r.,

II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22, i z 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, oraz

postanowienia SN: z 19 czerwca 2013 r., I CSK 156/13, OSNC-ZD 2014, nr C,

poz. 57; z 25 czerwca 2015 r., V CZ 35/15; z 7 kwietnia 2016 r., II CZ 6/16,

i z 28 lutego 2024 r., III CZ 7/24). Przykładem sytuacji tego rodzaju jest oddalenie

powództwa z powodu błędnego uznania, że dochodzone roszczenie jest

przedawnione, że zachodzi brak legitymacji procesowej którejś ze stron

(postanowienie SN z 9 listopada 2012 r., IV CZ 156/12), jeżeli nie zostało to

poprzedzone merytorycznym rozważeniem przesłanek dochodzonego roszczenia.

Nie można mówić o nierozpoznaniu istoty sprawy w rozumieniu

art. 386 § 4 k.p.c. w sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji zbadał podstawę faktyczną

roszczenia (nawet jeśli nie w pełnym zakresie), choćby nie przeprowadził

wszystkich dowodów, wadliwie ocenił przeprowadzone dowody lub przyjął

nieprawidłową ocenę prawną roszczenia. Jeżeli sąd drugiej instancji uzna, że

potrzebne są dalsze ustalenia faktyczne co do danego roszczenia,

przeprowadzenie kolejnych dowodów czy odmienna ocena prawna roszczenia,

powinien wówczas samodzielnie podjąć działania, rozpoznając merytorycznie

sprawę (zob. postanowienia SN: z 3 lutego 2017 r., II CZ 146/16; z 20 grudnia 2018

r., II CZ 79/18; z 25 stycznia 2019 r., IV CZ 82/18; z 28 lutego 2020 r., I CZ 5/20,

III CZ 62/26

4

i z 26 stycznia 2024 r., III CZ 434/22). Niewyjaśnienie okoliczności faktycznych

istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy nie jest zatem równoznaczne

z nierozpoznaniem jej istoty (postanowienia SN z 19 grudnia 2012 r., II CZ 141/12,

i z 7 marca 2013 r., II CZ 193/12).

W niniejszej sprawie w żaden sposób nie można przyjąć, że Sąd pierwszej

instancji nie rozpoznał istoty sprawy. Sąd Rejonowy ustalił i przedstawił

w uzasadnieniu wyroku stan faktyczny sprawy, a także wskazał dowody, które stały

się podstawą jego ustaleń. Sąd ten dokonał również oceny prawnej żądania

zgłoszonego przez powoda. To, że Sąd Okręgowy w odmienny sposób ocenił

wiarygodność jednego z przeprowadzonych dowodów (opinii biegłego akustyka),

nie pozwala na wyciagnięcie wniosku o nierozpoznaniu istoty sprawy, nawet jeżeli

dowód ten miał zasadnicze znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. Podobnie do wniosku

takiego nie prowadzi przyjęcie potrzeby przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego

innej specjalności. Jeżeli sąd rozpoznający apelację widzi konieczność

przeprowadzenia dodatkowych dowodów, powinien to uczynić we własnym

zakresie.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że w niniejszej sprawie nie zachodzi

konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Dostrzegł to

zresztą również Sąd Okręgowy, skoro zarzucił Sądowi Rejonowemu, że ten „nie

przeprowadził postępowania dowodowego w całości”. Takie stwierdzenie jako

podstawa uchylenia zaskarżonego apelacją wyroku samo w sobie ujawnia, że

w sprawie nie może być mowy o spełnieniu przesłanek wydania wyroku

kasatoryjnego określonych w art. 386 § 4 k.p.c. Wynika z niego bowiem, że

w jakiejś części (w okolicznościach sprawy – zdecydowanie przeważającej)

postępowanie dowodowe zostało jednak przeprowadzone. Nie można natomiast

uznać, że nieprzeprowadzenie części postępowania dowodowego oznacza

nierozpoznanie istoty sprawy, gdyż takie założenie podważałoby samodzielność

przesłanek wymienionych w tym przepisie. Prowadziłoby ono do wniosku, że

przesłanka w postaci konieczności przeprowadzenia postępowania dowodowego

w całości jest w istocie niepotrzebna, gdyż w każdym wypadku oznaczałoby to

jednocześnie nierozpoznanie istoty sprawy.

III CZ 62/26

5

W rzeczywistości w systemie apelacji pełnej – przy częściowym

przeprowadzeniu postępowania dowodowego przez sąd pierwszej instancji –

dopuszczalne jest skorygowanie uchybień w zakresie przebiegu i wyników

postępowania dowodowego przez sąd odwoławczy. Wszelkie bowiem inne wady

rozstrzygnięcia – poza „niezałatwieniem przedmiotu sporu” – dotyczące zarówno

naruszeń prawa materialnego, jak i przepisów postępowania (z wyłączeniem

nieważności postępowania i nieprzeprowadzenia postępowania dowodowego

w całości) – powinny być korygowane bezpośrednio w postępowaniu apelacyjnym.

W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia znalazła się również wzmianka

o nieważności postępowania, jednak Sąd Okręgowy w żaden sposób nie wskazał,

z czego nieważność taka miałaby wynikać. Śledząc tok rozumowania znajdujący

odzwierciedlenie w uzasadnieniu, wydaje się raczej, że wzmianka ta była wynikiem

przypadkowo dobranego cytatu z orzeczenia Sądu Najwyższego. Taką praktykę

sporządzania uzasadnień trudno ocenić pozytywnie. Podobnie nie sposób

pozytywnie ocenić zawarty w uzasadnieniu wywód dotyczący pominięcia dowodów

z dokumentów, który nie zawiera odniesienia do konkretnych dokumentów, jakie

rzekomo miałyby zostać pominięte. Fragment ten sprawia raczej wrażenie

przypadkowo przeniesionego cytatu z uzasadnienia z innego orzeczenia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na

podstawie art. 39815 § 1 zd. 1 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego, na podstawie art.

108 § 2 w zw. z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c., pozostawiono sądowi, który wyda

orzeczenie kończące postępowanie w sprawie.

(E.M.)

[a.ł]