Sąd Najwyższy utrzymał uchylenie wyroku w sporze spółki ze Skarbem Państwa

Wyrokiem z 11 lipca 2023 r. Sąd Okręgowy w Białymstoku oddalił powództwo

W. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. przeciwko Skarbowi Państwa –

Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w Z. i – P. Wojewódzkiemu

Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w B. o odszkodowanie z tytułu szkód

wywołanych decyzjami administracyjnymi wydanymi przez stationes fisci

pozwanego. Oddalając powództwo Sąd Okręgowy ocenił, że w sprawie nie została

wykazana z powodu braku stosownego prejudykatu przesłanka niezgodności z

prawem kwestionowanych decyzji administracyjnych, których wydanie miało

stanowić źródło szkody powódki, co wykluczało, w świetle art. 4171 § 2 i art. 417 k.c.,

przypisanie pozwanemu odpowiedzialności odszkodowawczej. Jednocześnie Sąd

uznał badanie pozostałych przesłanek odpowiedzialności za bezprzedmiotowe.

Apelację od wyroku z 11 lipca 2023 r. wniosła powódka. Sąd Apelacyjny

w Białymstoku wyrokiem z 30 grudnia 2025 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał

sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Sąd drugiej instancji

odmiennie niż sąd pierwszej instancji ocenił istnienie przesłanki niezgodności

z prawem kwestionowanych decyzji administracyjnych i przyjmując, że przesłanka

ta w okolicznościach sprawy z racji istnienia stosownego prejudykatu jest spełniona,

uznał że niezbadanie przez sąd pierwszej instancji pozostałych przesłanek

odpowiedzialności pozwanego, tj. wystąpienia szkody po stronie powoda oraz

istnienia związku przyczynowego między szkodą a wydaniem przedmiotowych

decyzji oznaczało, że sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy

w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c.

Zażalenie na wyrok z 30 grudnia 2025 r. złożył pozwany. Zarzucając

naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jeżeli Sąd drugiej instancji ocenił, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał

istoty sprawy i na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. uchylił zaskarżony apelacją wyrok

i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, kognicja

III CZ 85/26

3

Sądu Najwyższego rozpoznającego zażalenie wniesione na podstawie art. 3941 § 11

k.p.c. obejmuje zbadanie, czy zaistniała w sprawie sytuacja procesowa należy

do kategorii sytuacji polegających na nierozpoznaniu istoty sprawy (postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2012 r., III CZ 77/12, OSNC 2013, Nr 4, poz.

54; z dnia 10 stycznia 2013 r., IV CZ 166/12, niepubl.; z dnia 5 lipca 2013 r., IV CZ

65/13, niepubl.; z dnia 5 marca 2015 r., V CZ 126/14, niepubl.).

Do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wtedy, gdy Sąd pierwszej instancji

zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów

strony, błędnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna unicestwiająca

roszczenie albo przesłanka wykluczająca jego skuteczne dochodzenie (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315,

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2015 r., V CZ 126/14, niepubl.).

Przykładem jest oddalenie powództwa z powodu błędnego uznania, że dochodzone

roszczenie jest przedawnione (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

9 listopada 2012 r., IV CZ 156/12, niepubl.), przy założeniu jednak, że sąd,

przyjmując przedawnienie dochodzonego roszczenia, nie zbadał uprzednio jego

istnienia.

Sytuacja, w której sąd pierwszej instancji przyjmuje, że w ustalonych

okolicznościach sprawy brak którejś z przesłanek materialnoprawnych

warunkujących istnienie roszczenia i z tego powodu rezygnuje z badania pozostałych

przesłanek istnienia tego roszczenia oraz oddala powództwo, jest zbliżona

do sytuacji, w której sąd pierwszej instancji uznaje, że dochodzone roszczenie jest

przedawnione i oddala powództwo bez zbadania istnienia samego roszczenia.

W obu sytuacjach dochodzi do nierozpoznania istoty sprawy w rozumieniu art. 386

§ 4 k.p.c., co uzasadnia uchylenie przez sąd drugiej instancji niepodzielający

stanowiska sądu pierwszej instancji co do przedawnienia roszczenia albo nieistnienia

brakującej przesłanki roszczenia zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi

pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Wychodząc z tych założeń należało uznać wniesione w niniejszej sprawie

zażalenie za bezzasadne.

III CZ 85/26

4

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 w związku z art.

3941 §3 k.p.c., orzekł, jak w sentencji.

GZ

[a.ł]