Spór o opłatę egzekucyjną. SN: zażalenie w egzekucji odrzuca jeden sędzia

III CZP 33/25

2

Postanowieniem z 10 grudnia 2024 r. referendarz sądowy w Sądzie

Rejonowym w Świebodzinie oddalił skargę dłużnika na postanowienie Komornika

Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Ś. z 6 września 2024 r. w części dotyczącej

obciążenia dłużnika kosztami postępowania egzekucyjnego. Dłużnik złożył skargę

na powyższe postanowienie referendarza sądowego. Postanowieniem z 23

kwietnia 2025 r. Sąd Rejonowy zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że

zmienił postanowienie komornika, miarkując wysokość opłaty egzekucyjnej

obciążającej dłużnika. Komornik Sądowy złożył zażalenie na powyższe

postanowienie Sądu.

Przy rozpoznawaniu zażalenia Sąd Rejonowy w Świebodzinie powziął

wątpliwości wyrażone w zagadnieniu prawnym, przedstawionym postanowieniem

z 1 października 2025 r. Wskazał, że przed wejściem w życie ustawy z dnia

9 marca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz

niektórych innych ustaw (dalej: „ustawa nowelizująca”) Sąd Najwyższy w uchwale

z 7 grudnia 2021 r., III CZP 87/20 (OSNC 2022, nr 7-8, poz. 67), rozstrzygnął,

że zażalenie na postanowienie wydane w wyniku rozpoznania skargi na orzeczenie

referendarza sądowego w postępowaniu egzekucyjnym podlega rozpoznaniu

w składzie trzech sędziów (art. 7674 § 11 k.p.c.). Sąd Najwyższy przyjął wówczas,

że „rozpoznanie zażalenia” obejmuje również jego odrzucenie z przyczyn

formalnych, ponieważ jest to jedna z dróg zakończenia postępowania

egzekucyjnego. Wątpliwości Sądu Rejonowego wywołało dodanie ustawą

nowelizującą art. 3941a § 11 k.p.c. Jak wskazał, przepis ten rozdziela czynność

odrzucenia zażalenia od czynności jego merytorycznego rozpoznania. Rodzi

to wątpliwość czy dodanie powyższego przepisu do przepisów ogólnych

o zażaleniu poziomym zmienia rozumienie art. 7674 § 11 k.p.c. co do tego,

że odrzucenie zażalenia jest objęte pojęciem „rozpoznania zażalenia” w rozumieniu

przepisów egzekucyjnych. W ocenie Sądu Rejonowego art. 3941a § 11 k.p.c.,

stanowi wyraz woli ustawodawcy, aby formalne odrzucanie zażaleń, w tym

niedopuszczalnych z innych przyczyn, następowało w składzie jednoosobowym,

co ma na celu przyśpieszenie postępowania i odciążenie składów trzyosobowych.

Po wejściu w życie ustawy nowelizującej pojęcie „rozpoznanie zażalenia” (art. 7674

§ 11 k.p.c.) należy interpretować ściślej, tj. jako merytoryczne rozpoznanie

III CZP 33/25

3

zażalenia. Natomiast czynność jego formalnego odrzucenia została wyłączona

z tego zakresu przez dodanie art. 3941a § 11 k.p.c. Wobec zatem braku

analogicznego przepisu dotyczącego odrzucenia zażalenia w Części trzeciej

Kodeksu postępowania cywilnego, powyższy przepis powinien znaleźć

zastosowanie na mocy odesłania z art. 13 § 2 k.p.c.

Sąd Rejonowy zauważył także argumenty, które miałyby przemawiać

za składem trzyosobowym, wskazując, że przepisy o postępowaniu egzekucyjnym

mają autonomiczny charakter. Stąd art. 7674 § 11 k.p.c. może być uznany

za przepis szczególny względem art. 3941a § 11 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 7674 k.p.c. zażalenie na postanowienie sądu przysługuje

w wypadkach wskazanych w ustawie (§ 1); zażalenie rozpoznaje sąd, który wydał

zaskarżone postanowienie, w składzie trzech sędziów, orzekając jako sąd drugiej

instancji; art. 3941a § 3 k.p.c. stosuje się (§ 11). Stosownie do § 14 powyższego

przepisu sąd drugiej instancji rozpoznaje zażalenie w składzie jednego sędziego.

Zgodnie natomiast z art. 7673a § 3 k.p.c. sąd rozpoznaje skargę na orzeczenie

referendarza sądowego jako sąd drugiej instancji. Po rozpoznaniu skargi sąd

utrzymuje w mocy lub zmienia zaskarżone postanowienie, stosując odpowiednio

przepisy o zażaleniu.

W postępowaniu egzekucyjnym jako zasada zostało wprowadzone zażalenie

poziome (zob. m.in. uchwały SN: z 26 lutego 2021 r., III CZP 22/20, OSNC 2021,

nr 9, poz. 58; z 16 lipca 2021 r., III CZP 32/20, OSNC 2021, nr 12, poz. 84; z 20

sierpnia 2021 r., III CZP 58/20).

Problem dotyczący składu sądu, w którym powinno nastąpić odrzucenie

zażalenia był przedmiotem uchwały Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2021 r., III CZP

87/20. Wskazano w niej, że zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji

w postępowaniu egzekucyjnym odrzuca sąd, który wydał zaskarżone

postanowienie, w składzie trzech sędziów (art. 7674 § 11 k.p.c.). Uchwała

ta dotyczyła stanu prawnego obowiązującego od 7 listopada 2019 r. – po wejściu

w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego oraz niektórych innych ustaw. W jej uzasadnieniu odwołano się do

III CZP 33/25

4

uchwały Sądu Najwyższego z 1 lipca 2021 r., III CZP 36/20 (OSNC 2021, nr 11,

poz. 74), zapadłej na gruncie postępowania zabezpieczającego. Sąd Najwyższy

doszedł wówczas do przekonania, że zastosowany w art. 7674 § 11 k.p.c.

czasownik „rozpoznawać” nie ma w przepisach prawa procesowego i ustrojowego

w pełni utrwalonej treści, co wyłącza możliwość prostego odnoszenia jego

znaczenia, przyjętego na tle określonej regulacji do innych przepisów Kodeksu

postępowania cywilnego. Prawidłowe odczytanie jego sensu powinno być zatem

poprzedzone analizą kontekstu językowego, w jakim zostało użyte i odwołaniem

się do adekwatnych argumentów celowościowych. Wskazując na możliwość

szerszego i węższego rozumienia pojęcia „rozpoznawać” w odniesieniu do środków

zaskarżenia, które zaprezentowano w dotychczasowym orzecznictwie, Sąd

Najwyższy stanął na stanowisku, że w stosunku do zażalenia nie jest adekwatne

przyjęcie jego wąskiego rozumienia. Wykładnia zwrotu „rozpoznaje zażalenie”

w sposób równoznaczny z orzekaniem co do istoty – z tym skutkiem, że odrzucenie

zażalenia, niebędące jego rozpoznaniem, następowałoby w składzie jednego

sędziego (art. 367 § 3 zdanie drugie w zw. z art. 397 § 3 k.p.c.) – podważałoby

sens wprowadzenia wyraźnego nakazu orzekania w tej kwestii w składzie trzech

sędziów. Postępowanie zażaleniowe nie ma przy tym stadialnego charakteru i nie

da się orzec a priori w chwili jego złożenia czy zażalenie podlega odrzuceniu.

Ponadto Sąd Najwyższy podkreślił konstytucyjny walor kolegialności orzekania

przez sądy oraz wyjątkowość regulacji dotyczących składów jednoosobowych.

Ustawą nowelizującą w art. 3941a k.p.c. dodano paragraf 11 w brzmieniu:

„Sąd, który wydał zaskarżone postanowienie, odrzuca w składzie jednego sędziego

zażalenie spóźnione, nieopłacone lub z innych przyczyn niedopuszczalne,

jak również zażalenie, którego braków strona nie usunęła w wyznaczonym terminie”

i w art. 3942 paragraf 12 w brzmieniu: „Jeżeli zażalenie, o którym mowa w § 1 i 11,

jest spóźnione, nieopłacone lub z innych przyczyn niedopuszczalne albo jego

braków strona nie usunęła w wyznaczonym terminie, sąd odrzuca je w składzie

jednego sędziego. Na postanowienie przysługuje zażalenie do innego składu sądu

drugiej instancji”. Natomiast w art. 397 k.p.c. dodano paragraf 11 w brzmieniu: „Sąd

drugiej instancji odrzuca w składzie jednego sędziego zażalenie, jeżeli podlegało

III CZP 33/25

5

ono odrzuceniu przez sąd pierwszej instancji, jak również zażalenie, którego

braków strona nie usunęła w wyznaczonym terminie”.

Zgodzić należy się ze wskazaniem przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu

uchwały z 1 lipca 2021 r., III CZP 36/20, że prawidłowe odczytanie sensu

czasownika „rozpoznawać” powinno być poprzedzone analizą kontekstu

językowego, w jakim zostało użyte, i odwołaniem się do adekwatnych argumentów

celowościowych.

Nie należy utożsamiać merytorycznego rozpoznania sprawy z jego formalną

kontrolą. Odrzucenie bowiem środka zaskarżenia oznacza, że sąd nie może

przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania. Przyczyny odrzucenia zażalenia

nie ograniczają się wprawdzie do niestwarzających jurydycznych trudności

zagadnień o stricte formalnym charakterze, ale obejmują także ocenę legitymacji

do jego wniesienia lub istnienie gravaminis po stronie skarżącego. Z reguły jednak

dotyczą jedynie weryfikacji dopuszczalności zażalenia oraz jego ustawowych

wymagań formalnych. Oczywiste jest, że spełnienie przez środek zaskarżenia

warunków formalnych nie oznacza jego zasadności. Rozpoznanie sprawy wiąże

się z wydaniem przez sąd decyzji, które kształtują prawa i obowiązki stron. Samo

zatem odrzucenie środka zaskarżenia, z uwagi na niespełnienie formalnoprawnych

przesłanek jego dopuszczalności, nie stanowi jego merytorycznego rozpoznania.

W aktualnym stanie prawnym ukształtowanym przez dodanie ustawą

nowelizującą paragrafu 12 do art. 3942 oraz paragrafów 11 do art. 3941a i art. 397

k.p.c. opowiedzieć należy się jednak za wąskim rozumieniem pojęcia „rozpoznanie

zażalenia”. Rozpoznanie sprawy należy bowiem rozumieć jako konstytucyjne

pojęcie „rozpatrzenie sprawy” poddanej pod osąd, a nie ocenę wymagań

formalnych (zob. uchwałę SN z 17 lipca 2014 r., III CZP 55/14, OSNC 2015, nr 5,

poz. 58; wyrok SN z 28 marca 2018 r., V CSK 284/17; postanowienia SN: z 14

listopada 2008 r., II PZ 34/08, OSNP 2010, nr 11-12, poz. 140; z 20 lipca 2012 r.,

II CZ 59/12; z 20 września 2018 r., IV CZ 38/18, OSNC-ZD 2019, nr D, poz. 55).

Przemawiają za tym również przekonujące względy celowościowe

i pragmatyczne. Niezrozumiałe byłoby, dlaczego odrzucenie apelacji czy zażalenia

w postępowaniu rozpoznawczym następowałoby w składzie jednego sędziego,

III CZP 33/25

6

podczas gdy odrzucenie zażalenia w postępowaniu egzekucyjnym wymagałby

orzekania w składzie trzech sędziów.

Za szerokim rozumieniem zwrotu „rozpoznawać” nie przemawia

wskazywana w dotychczasowym orzecznictwie wyjątkowość regulacji dotyczących

składów jednoosobowych. Postulowany początkowo przez Sąd Najwyższy prymat

składu kolegialnego, stracił bowiem na znaczeniu wobec wejścia w życie 1 lipca

2023 r. art. 3941a § 11, art. 3942 § 12 oraz art. 397 § 11 k.p.c.

Ponadto w stanie prawnym ukształtowanym ustawą z dnia 7 lipca 2023 r.

o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Prawo o ustroju

sądów powszechnych, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych

innych ustaw regułą stało się orzekanie w postępowaniu cywilnym przez sąd

w sprawach apelacyjnych w składzie jednoosobowym, czego wyrazem było

wprowadzenie do obowiązującego porządku prawnego art. 3671 k.p.c.

z jednoczesnym uchyleniem paragrafu 3 art. 367 k.p.c., który dotyczył tej materii.

W sprawach zażaleniowych kolegialność orzekania, zachowano natomiast jedynie

w odniesieniu do rozpoznawania co do meritum zażaleń poziomych zarówno przed

sądem pierwszoinstancyjnym (art. 3941a § 12 k.p.c.), jaki i drugoinstancyjnym

(art. 3942 § 13 k.p.c.).

Szerokie rozumienie zwrotu „rozpoznaje zażalenie” w sposób obejmujący

nie tylko z orzekanie co do istoty, ale również z tym skutkiem, że odrzucenie

zażalenia, niebędące jego rozpoznaniem, następowałoby w składzie trzech

sędziów poddawałoby w wątpliwość cele ustawy nowelizującej.

W uzasadnieniu rządowego projektu ustawy nowelizującej wskazano,

że celem art. 3941a § 11 k.p.c. jest dookreślenie, iż w postępowaniu wywołanym

zażaleniem „poziomym” właściwym do jego kontroli formalnej i w konsekwencji

odrzucenia jest sąd w składzie jednego sędziego. Celu tego nie udało

się zrealizować za pomocą generalnego odesłania do przepisów o apelacji, bo jego

realizacja w postępowaniu apelacyjnym nastąpiła przez określenie składu dla forum

– posiedzenia niejawnego, na którym podejmuje się decyzje o odrzuceniu apelacji,

a co do zasady w tym postępowaniu rozstrzygnięcia merytoryczne zapadają

na rozprawie. W konsekwencji odesłanie to nie jest jednoznaczne dla postępowania

III CZP 33/25

7

zażaleniowego, w którym również decyzje merytoryczne co do zażalenia

są podejmowane na posiedzeniu niejawnym. Z tego względu przewagę zyskała

praktyka, która wzorcem postępowania zażaleniowego czyni art. 395 § 1 k.p.c.,

przewidujący przekazanie sprawy z zażaleniem bezpośrednio sądowi i składowi

właściwemu do jego rozpoznania. Oznacza to, że decyzje rozstrzygające

o formalnym bycie tego środka odwoławczego podejmuje ten sam skład.

W powyższym uzasadnieniu projektu przyznano zatem, że praktyka ukształtowana

uchwałą Sądu Najwyższego z 1 lipca 2021 r., III CZP 36/20, a także argumentacja,

która w całości została zaakceptowana przy podejmowaniu uchwały z 7 grudnia

2021 r., III CZP 87/20, uzasadniała zmianę dotychczasowych regulacji.

Dodatkowo należy zauważyć, że dodanie ustawą nowelizującą art. 3941a §

11 i art. 3942 § 12 oraz art. 397 § 11 k.p.c. korespondowało ze zmianą art. 395 § 1

k.p.c. Zmiany te wprowadziły swoistą stadialność postępowania zażaleniowego

co również uzasadnia przyjęcie wąskiego rozumienia pojęcia „rozpoznaje

zażalenie”.

Sąd pytający, wyraził wątpliwość co do możliwości zastosowania

w postępowaniu egzekucyjnym, na mocy art. 13 § 2 k.p.c., przepisów o procesie,

w tym w szczególności art. 3941a § 11 k.p.c., opartą na argumentacji,

że postępowanie egzekucyjne charakteryzuje się znaczną autonomicznością.

Nie ma ono jednak całkowicie autonomicznego charakteru. Oczywiście

charakteryzuje się pewnego rodzaju odrębnościami oraz samodzielnością, niemniej

jednak należy zwrócić uwagę na jego główny cel, którym jest przymusowe

wykonanie orzeczeń, a zatem realizacja norm ustalonych w drodze orzeczenia

kończącego postępowanie. Nie można pomijać, że postępowanie egzekucyjne

stanowi część postępowania cywilnego; uregulowane jest w Części trzeciej

Kodeksu postępowania cywilnego (art. 758-1088). Ta część Kodeksu nie reguluje

jednak tego postępowania w sposób wyczerpujący. W judykaturze oraz w doktrynie

nie budzi wątpliwości możliwość stosowania przepisów ogólnych Części pierwszej

Księgi pierwszej tego Kodeksu, dotyczącej postępowania procesowego,

w odniesieniu do innego rodzaju postępowań, w tym postępowania egzekucyjnego,

na podstawie art. 13 § 2 k.p.c. (zob. np. uchwały SN: z 28 października 2010 r.,

III CZP 65/10, OSNC 2011, nr 3, poz. 27; z 5 listopada 2014 r., III CZP 73/14,

III CZP 33/25

8

OSNC 2015, nr 7-8, poz. 84; z 26 lutego 2021 r., III CZP 22/20, OSNC 2021, nr 9,

poz. 58).

Zgodnie z art. 13 § 2 k.p.c. przepisy o procesie stosuje się odpowiednio

do innych rodzajów postępowań unormowanych w Kodeksie postępowania

cywilnego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Problematykę

„odpowiedniego” stosowania norm prawnych w sytuacjach procesowych,

nieuregulowanych bezpośrednio przepisami, Sąd Najwyższy przedstawił

w uzasadnieniu uchwały z 15 stycznia 1992 r., III CZP 144/91 (OSNCP 1992, nr 7-

8, poz. 131). Wskazano w niej, że odpowiednie stosowanie przepisów oznacza

konieczność uwzględnienia swoistości postępowania, w którym te przepisy mają

być zastosowane. W konsekwencji są trzy możliwe rozwiązania: stosowanie

określonego przepisu w całej rozciągłości, stosowanie go z określoną modyfikacją

oraz całkowite jego pominięcie. Oznacza to, że niektóre z przepisów będą miały

zastosowanie wprost, inne w postaci zmodyfikowanej, inne zaś w ogóle nie będą

mogły być zastosowane.

Powszechnie przyjmuje się, że „odpowiednie” stosowanie przepisów

na podstawie art. 13 § 2 k.p.c. może polegać na stosowaniu wprost, gdy jest

to możliwe, na stosowaniu z modyfikacjami, uwzględniającymi specyfikę i charakter

innego postępowania, albo na odmowie stosowania. Do pierwszej grupy zalicza

się m.in. przepisy normujące czynności procesowe, postępowanie dowodowe,

skład sądu, wyłączenie sędziego, zwolnienie od kosztów sądowych, do drugiej –

m.in. przepisy o pozwie, rozprawie, zawieszeniu i umorzeniu postępowania,

wydaniu orzeczenia, a także niektóre przepisy o właściwości sądu, a do trzeciej –

przepisy normujące takie instytucje procesowe, jak interwencja główna i uboczna,

przypozwanie i inne, ściśle związane z procesem. Przepisy o procesie mają

w innych postępowaniach znaczenie subsydiarne, zatem stosowane są tylko wtedy,

gdy przepisy szczególne danej kwestii inaczej nie normują (zob. uchwałę składu

siedmiu sędziów SN z 31 marca 2004 r., III CZP 110/03, OSNC 2004, nr 9, poz.

133).

Sąd rejonowy rozpoznaje skargę na postanowienie referendarza sądowego

jako sąd drugiej instancji (art. 7673a § 3 k.p.c.). Dlatego o odrzuceniu zażalenia

III CZP 33/25

9

na postanowienie sądu, wydane po rozpoznaniu tej skargi, sąd, który wydał

zaskarżone postanowienie, orzeka na podstawie art. 3942 § 12 w zw. z art. 13 § 2

k.p.c. Artykuł 3941a k.p.c. reguluje zażalenie poziome na postanowienie sądu

pierwszej instancji, a art. 3942 k.p.c. zażalenie poziome na postanowienie sądu

drugiej instancji. W konsekwencji w przypadku zażalenia wniesionego

na postanowienie sądu działającego jako sąd drugiej instancji (art. 7673a § 3 k.p.c.)

wykładnia systemowa nakazuje odpowiednie stosowanie art. 3942 k.p.c. jako

dotyczącego sądu drugiej instancji. Zawarte w art. 3942 § 12 k.p.c. odesłanie do § 1

i 11 tego przepisu traktować należy zatem jako odnoszące się w ogólności

do zażalenia poziomego na postanowienie sądu drugiej instancji, a nie jedynie

do rozstrzygnięć, o których mowa w art. 3942 § 1 i 11 k.p.c.

Z uwagi natomiast na brak w postępowaniu egzekucyjnym przepisu, który

regulowałby odrzucenie zażalenia w tymże postępowaniu, zastosowanie

na podstawie art. 13 § 2 k.p.c. znajdą art. 3942 § 12 oraz art. 397 § 11 k.p.c. Należy

bowiem wskazać, że art. 7674 § 11 k.p.c. nie ma charakteru przepisu szczególnego

względem art. 3942 § 12 oraz art. 397 § 11 k.p.c. Problematyka objęta tymi

przepisami nie jest tożsama, ponieważ odrzucenia środka zaskarżenia nie można

utożsamiać z jego rozpoznaniem.

Z powyższych względów podjęto uchwałę, jak na wstępie (art. 390 § 1

k.p.c.).

Marcin Łochowski

Maciej Kowalski

Ireneusz Kunicki

(M.M.)

[r.g.]