Dyrektor MOPS może ustanowić pełnomocnikiem pracownika w sprawie o alimenty dla dziecka

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wystąpił do Sądu

Rejonowego dla Krakowa – Podgórza w Krakowie o zasądzenie na rzecz

małoletniego P. P. od jego matki A. D. oraz ojca M. P. alimentów w kwotach po

300,00 zł miesięcznie. Oba pozwy zostały podpisane przez E. S. – pracownicę

MOPS, która dołączyła do nich pisemne pełnomocnictwa udzielone przez

Dyrektora. Dyrektor MOPS został wezwany przez przewodniczącego w Sądzie

Rejonowym dla Krakowa- - Podgórza w Krakowie do uzupełnienia braków

formalnych pozwów przez ich podpisanie, lecz w zakreślonym terminie nie dokonał

tych czynności.

Zarządzeniem z 4 kwietnia 2023 r. przewodniczący zarządził zwrot pozwów,

wobec nieuzupełnienia przez powoda wymienionych braków formalnych.

W uzasadnieniu wskazał, że Dyrektor MOPS jest uprawniony – w świetle art. 38

ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

(aktualny jedn. tekst: Dz. U. z 2024 r., poz. 177; dalej: „u.w.r.p.z.”) – do wniesienia

pozwu o alimenty na rzecz dziecka pozostającego w pieczy zastępczej, jednak

pełnomocnictwa w tym zakresie może udzielić tylko adwokatowi lub radcy

prawnemu, gdyż art. 87 § 3 k.p.c. w tym przypadku nie znajduje zastosowania.

Dyrektor MOPS w zażaleniu na to zarządzenie wniósł o jego uchylenie,

zarzucając naruszenie art. 130 § 1 k.p.c. i podnosząc, że stosownie do art. 87 § 3

k.p.c., w sprawach o roszczenia alimentacyjne pełnomocnikiem może być

przedstawiciel właściwego w sprawach z zakresu pomocy społecznej organu

jednostki samorządu terytorialnego oraz organizacji pozarządowej, mającej na celu

udzielanie pomocy rodzinie, a więc również upoważniony przez Dyrektora

pracownik MOPS.

Przy rozpoznawaniu zażalenia Sąd Okręgowy w Krakowie powziął poważne

wątpliwości, którym dał wyraz w zagadnieniach prawnych przedstawionych Sądowi

Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

III CZP 36/25

4

Kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu obowiązanego do

finansowania pobytu dziecka w pieczy zastępczej (dalej: „Kierownik PCPR”), po

zasięgnięciu opinii asystenta rodziny, a jeżeli rodzinie dziecka nie został

przydzielony asystent rodziny – po zasięgnięciu opinii podmiotu organizującego

pracę z rodziną, może dochodzić na rzecz dziecka przebywającego w pieczy

zastępczej świadczeń alimentacyjnych (art. 38 ust. 1 u.w.r.s.p.z.); w przypadku

zaś, gdy od umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej upłynął rok jest on

obowiązany dochodzić tych świadczeń (art. 38 ust. 2 u.w.r.s.p.z.); w każdej z tych

sytuacji w postępowaniu przed sądem do kierownika powiatowego centrum pomocy

rodzinie stosuje się odpowiednio przepisy o udziale prokuratora w postępowaniu

cywilnym (art. 38 ust. 3 u.w.r.s.p.z.).

Kierownik PCPR może również – na podstawie art. 112 ust. 3 ustawy z dnia

12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (jedn. tekst: Dz. U. z 2024 r., poz. 1283;

dalej: „u.p.s.”) – wytaczać na rzecz obywateli powództwa o roszczenia

alimentacyjne; również w tym przypadku w postępowaniu przed sądem stosuje się

odpowiednio przepisy o udziale prokuratora w postępowaniu cywilnym.

Zadania powiatowych centrów pomocy rodzinie w miastach na prawach

powiatu realizują miejskie ośrodki pomocy społecznej, które mogą być nazwane

„miejskimi ośrodkami pomocy rodzinie” (art. 112 ust. 2 u.p.s.) a w przypadku

przekształcenia miejskiego ośrodka pomocy społecznej w centrum usług

społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu

usług społecznych przez centrum usług społecznych – centrum usług społecznych.

W świetle powyższych unormowań, nie budzi wątpliwości, że Dyrektorowi

MOPS, podobnie jak Kierownikowi PCPR, przysługuje legitymacja procesowa

czynna w sprawach o alimenty. Wytaczając takie powództwo na rzecz oznaczonej

osoby, występuje on w roli strony czynnej postępowania i przysługują mu wszelkie

związane z tą pozycją uprawnienia procesowe; działa z mocy ustawy jako powód

w imieniu własnym, ale na rzecz innej osoby. Może on zatem w procesie o alimenty

ustanowić pełnomocnika procesowego; może nim być nie tylko adwokata lub radca

prawny (art. 87 § 1 k.p.c.). lecz również osoba padająca kwalifikacje określone

w art. 87 § 3 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, w sprawach o roszczenia

III CZP 36/25

5

alimentacyjne pełnomocnikiem może być również przedstawiciel właściwego

w sprawach z zakresu pomocy społecznej organu jednostki samorządu

terytorialnego. Przepis ten nie określa, kto może być uznany za przedstawiciela

organu jednostki samorządu terytorialnego ani kto może ustanowić pełnomocnikiem

takiego przedstawiciela. W tej ostatniej kwestii nie powinno jednak budzić

wątpliwości, że skoro Kierownik MOPS wytaczając powództwo o alimenty na rzecz

oznaczonej osoby występuje w roli strony czynnej postępowania i działa w zakresie

pomocy społecznej, to przysługują mu związane z tą pozycją wszystkie

uprawnienia procesowe, w tym uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa

przewidzianego w art. 87 § 3 k.p.c.

Dyrektor MOPS nie jest organem jednostki samorządu terytorialnego

właściwym w sprawach z zakresu pomocy społecznej; jest nim starosta (art. 112

ust. 5 u.p.s,) albo - w miastach na prawach powiatu – prezydent miasta.

W orzecznictwie zwrócono uwagę, że istotą i celem wprowadzenia

unormowania przewidzianego w art. 87 § 3 k.p.c. było wzmocnienie ochrony

uprawnionego w sprawach w sprawach o ustalenie ojcostwa i o roszczenie

alimentacyjne, co niewątpliwie ułatwia przyjęte w nim rozwiązanie, umożliwiające

ustanowienia pełnomocnikiem takiej osoby przedstawiciela organizacji społecznej,

mającej na celu udzielanie pomocy rodzinie. (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 25 lutego 1999 r., I CZ 9/99, OSNC 1999, Nr 9, poz. 155). Pojęcie

„przedstawiciela” w rozumieniu tego przepisu należy zatem interpretować

z uwzględnieniem tego założenia. Należy więc uznać, że jest nim nie tylko Dyrektor

MOPS wykonujący – jak już wskazano - sprawach dotyczących pomocy społecznej,

a więc dotyczących m.in. dochodzenia roszczeń alimentacyjnych zadania

prezydenta miasta (starosty), lecz również pracownicy MOPS, którzy wykonują

obowiązki powierzone im w tym zakresie przez Dyrektora w ramach stosunku

pracy. Pracownicy ci, tak samo jak pracownicy PCPR, mający odpowiednie

przygotowanie do wykonywania przekazanych im zadań z zakresu pomocy

społecznej oraz doświadczenie na tym polu niewątpliwie posiadają odpowiednie

kwalifikacje należytego wykonywania roli przedstawiciela organu jednostki

samorządu terytorialnego, o którym mowa w art. art. 87 § 3 k.p.c. Mogą więc być

ustanowieni przez Dyrektora MOPS pełnomocnikiem procesowymi prezydenta

III CZP 36/25

6

miasta na prawach powiatu w sprawach o roszczenia alimentacyjne. Wykładnia ta

jest zgodna z celem unormowania przyjętego w art. 87 § 3 k.p.c. i niewątpliwie

sprzyja jego realizacji.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. podjął

uchwałę, jak w sentencji.

Grzegorz Misiurek Dariusz Dończyk Władysław Pawlak

(A.T.)

[r.g.]