Samo ustalenie miejsca pobytu dziecka nie wystarczy do jego odebrania. SN wymaga terminu

W zainicjowanej wnioskiem z 10 maja 2024 r. przed Sądem Rejonowym

w Stargardzie sprawie III Nsm 475/24 P. S. domagał się zmiany zawartej przed tym

Sądem ugody z 27 stycznia 2021 r., III Nsm 1072/20, w przedmiocie ustalenia

miejsca pobytu małoletnich dzieci S. S. i Z. S. i ustalenie ich miejsca pobytu przy

ojcu.

Zarządzeniem wydanym w sprawie III Nsm 475/24 Sąd Rejonowy w

Stargardzie wszczął z urzędu postępowanie w sprawie rozstrzygnięcia o władzy

rodzicielskiej małoletnich dzieci i połączył ją ze sprawą z wniosku P. S. przy

uczestnictwie U. J. o zmianę rozstrzygnięcia w przedmiocie miejsca zamieszkania

małoletnich dzieci ustalonego w ugodzie zawartej w sprawie III Nsm 1072/20, a

następnie postanowieniem z 9 sierpnia 2024 r. - działając w trybie zabezpieczenia -

ustalił m.in., że na czas trwania postępowania miejscem pobytu małoletniej Z.S.

będzie każdorazowe miejsce pobytu matki U.J. (pkt I.), a ponadto na czas trwania

postępowania powierzył jej sprawowanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią (pkt.

II.).

Powołując się na powyższe postanowienie o zabezpieczeniu

wnioskodawczyni U.J. złożyła do Sądu Rejonowego w Stargardzie wniosek o

zlecenie kuratorowi sądowemu przymusowe odebranie małoletniej Z.S. z jej

aktualnego miejsca pobytu od ojca P.S. oraz wydanie jej matce U.J. (sprawa

III Nsm 703/24).

Postanowieniem z 20 sierpnia 2024 r., III Nsm 703/24, Sąd Rejonowy

w Stargardzie powierzył kuratorowi sądowemu I Zespołowi Kuratorskiej Służby

Sądowej ds. rodzinnych przy Sądzie Rejonowym Szczecin - Centrum w Szczecinie

III CZP 37/25

3

wykonanie pkt I postanowienia Sądu Rejonowego w Stargardzie z 9 sierpnia

2024 r., III Nsm 475/24, poprzez odebranie małoletniej Z.S. od ojca – P. S. zam. w

S. przy ul. […], bądź od każdej osoby, u której się znajduje i przekazanie dziecka

matce – U. J. oraz stwierdził, że postanowienie jest natychmiast wykonalne.

W piśmie z 23 sierpnia 2024 r. uczestnik P. S. (sprawa III Nsm 703/24)

wniósł o uchylenie postanowienia z 20 sierpnia 2024 r., a ponadto w dniu 29

sierpnia 2024 r. zaskarżył to postanowienie zażaleniem, wnosząc też o jego

uchylenie w trybie art. 395 § 2 k.p.c. Z kolei 30 sierpnia 2024 r. uczestnik złożył

wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia postanowienia z 20 sierpnia

2024 r.

Postanowieniami z 30 sierpnia 2024 r. Sąd Rejonowy w Stargardzie odrzucił

jako niedopuszczalne zażalenie uczestnika oraz odrzucił wniosek o sporządzenie

i doręczenie uzasadnienia postanowienia z 20 sierpnia 2024 r. z uwagi na

niezaskarżalność tego orzeczenia.

Ponadto postanowieniem z 30 sierpnia 2024 r. Sąd Rejonowy w Stargardzie

oddalił wnioski uczestnika o uchylenie postanowienia z 20 sierpnia 2024 r.,

o zmianę tego postanowienia, a także odrzucił wniosek uczestnika o wstrzymanie

wykonalności postanowienia z 20 sierpnia 2024 r.

Na powyższe postanowienie zażalenie złożył uczestnik domagając się jego

uchylenia oraz uchylenia postanowienia z 20 sierpnia 2024 r., ewentualnie zmiany

postanowienia z 30 sierpnia 2024 r. poprzez uchylenie postanowienia z 20 sierpnia

2024 r., ewentualnie zmiany zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku

o przymusowe odebranie małoletniej.

Przy rozpoznaniu zażalenia uczestnika Sąd odwoławczy powziął

wątpliwości, które przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia

w sformułowanym w postanowieniu z 1 października 2025 r. zagadnieniu prawnym.

W uzasadnieniu, powołując się na stosowne judykaty Sądu Najwyższego oraz

poglądy wyrażone w piśmiennictwie wyjaśnił, że w sprawach o odebranie osoby

podlegającej władzy rodzicielskiej wyróżnia się fazę rozpoznawczą (art. 598¹-5985

k.p.c.) oraz wykonawczą (art. 5986- 59812). Fazę rozpoznawczą kończy

postanowienie wydane na podstawie art. 5985 k.p.c. (o odebraniu osoby

III CZP 37/25

4

podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką i określające termin,

w którym zobowiązany jest oddać uprawionemu taką osobę) i służy od niego

środek odwoławczy w postaci apelacji. Jeżeli zobowiązany nie zastosuje się do

postanowienia, sąd na wniosek uprawnionego, zleca kuratorowi sądowemu

przymusowe odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej

pod opieką. Zlecenie to następuje w formie postanowienia, na które nie przysługuje

środek zaskarżenia. Z mocy art. 598¹³ k.p.c. przepisy regulujące fazę wykonawczą

(z pominięciem fazy rozpoznawczej) znajdują odpowiednie zastosowanie do

wykonania orzeczeń wydanych na podstawie art. 569 § 2 k.p.c., dotyczących

odebrania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką,

a także orzeczeń o umieszczeniu małoletniego w placówce opiekuńczo-

wychowawczej lub w rodzinie zastępczej. Ponadto zgodnie z art. 59814 k.p.c.

przepisy normujące fazę wykonawczą mają zastosowanie także do wydania osoby

podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, gdy obowiązek taki

wynika z orzeczenia sądu albo innego organu państwa obcego.

Sąd drugiej instancji zwrócił też uwagę, iż stosownie do art. 598² § 3 k.p.c.

dopuszczalne jest rozpoznanie sprawy o odebranie osoby podlegającej władzy

rodzicielskiej lub pozostają pod opieką, która nie toczy się na podstawie konwencji

haskiej z 1980 r., łącznie ze sprawą dotyczącą władzy rodzicielskiej i w takim

przypadku w orzeczeniu kończącym obok rozstrzygnięcia w przedmiocie władzy

rodzicielskiej znajduje się również rozstrzygnięcie w przedmiocie przymusowego

odebrania wydane na podstawie art. 5985 k.p.c., i takie orzeczenie będzie podlegało

wykonaniu zgodnie z art. 5986 k.p.c. Sąd Okręgowy zauważył, że zarówno

w doktrynie, jak i orzecznictwie prezentowane są stanowiska, że podstawą

wszczęcia drugiej fazy postępowania o przymusowe odebranie dziecka obok

postanowienia wydanego w trybie art. 5985 § 1 i 2 k.p.c. mogą być prawomocne

wyroki o rozwód, o separację lub unieważnienie małżeństwa, wykonalne

postanowienia sądu opiekuńczego z zakresu stosunków między rodzicami

a dziećmi, postanowienia wydane na podstawie przepisów o zabezpieczeniu,

ugody sądowe i ugody zatwierdzone przez sąd, co skutkuje pominięciem fazy

rozpoznawczej. Jednak w ocenie Sądu drugiej instancji w przypadku uznania, że

możliwe jest pominięcie fazy rozpoznawczej i wydanie postanowienia o nakazaniu

III CZP 37/25

5

kuratorowi odebranie dziecka na podstawie np. postanowienia o udzieleniu

zabezpieczenia miejsca pobytu dziecka powstaje wątpliwość, w jakich przypadkach

zachodzi konieczność przeprowadzenia pierwszej fazy postępowania,

a w konsekwencji czy uregulowanie zawarte w art. 5981 - 5985 k.p.c. jest potrzebne.

Ponadto i tak konieczne będzie rozstrzygnięcie w jakim terminie ma być wykonane

postanowienie ustalające miejsce pobytu dziecka, gdyż zarówno w doktrynie, jaki

i orzecznictwie wskazuje się, że obligatoryjnym elementem postanowienia

o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką

wydanego na podstawie art. 5981 - 5985 k.p.c. jest określenie terminu, w jakim

zobowiązany ma oddać uprawnionemu osobę, której dotyczy postępowanie.

Wydając natomiast orzeczenia w sprawach o rozwód, o separację, w sprawach

opiekuńczych i o udzieleniu zabezpieczenia sądy nie określają terminu wydania

dziecka. Wobec tego przy przyjęciu, że takie orzeczenia mogą być podstawą

wydania postanowienia w trybie art. 5986 k.p.c. rodzi się pytanie, czy wystarczające

jest stwierdzenie jego wykonalności, czy też konieczne jest wydanie odrębnego

postanowienia, w którym zostanie określony termin.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. W pierwszej kolejności należało wyjaśnić, czy zachodzi potrzeba

udzielenia odpowiedzi na przedstawione przez Sąd odwoławczy zagadnienie

prawne, a to w kontekście dopuszczalności zaskarżenia środkiem odwoławczym

postanowienia wydanego w trybie art. 5986 k.p.c., gdyż co do zasady nie jest to

orzeczenie co do istoty sprawy w rozumieniu art. 518 zdanie pierwsze k.p.c.

W uchwale z dnia 9 lutego 2007 r., III CZP 156/06 (OSNC 2008, nr 1, poz. 2) Sąd

Najwyższy, stosując analogię z art. 394 § 1 k.p.c. w zw. z art. 7674 § 1 k.p.c.,

opowiedział się za dopuszczalnością zażalenia na postanowienia o oddaleniu

wniosku o zlecenie kuratorowi sądowemu przymusowe odebranie osoby

podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką.

W niniejszej sprawie wniosek U.J. o zlecenie kuratorowi sądowemu

przymusowe odebranie małoletniej Z.S. został uwzględniony postanowieniem z 20

sierpnia 2024 r., III Nsm 703/24, a zatem co do zasady nie jest to też orzeczenie

kończące postępowanie w przedmiocie wykonania orzeczenia o odebranie osoby

III CZP 37/25

6

podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, jak również nie ma

przepisu szczególnego przewidującego zażalenie na postanowienie uwzgledniające

wniosek o zlecenie kuratorowi przymusowe odebranie osoby podlegającej władzy

rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką (art. 518 zdanie drugie k.p.c.). Niemniej

jednak w stanie faktycznym sprawy wystąpiła szczególna sytuacja procesowa, gdyż

postanowienie Sądu Rejonowego w Stargardzie z 9 sierpnia 2020 r., III Nsm

475/24, które stanowiło podstawę wydania przez Sąd Rejonowy w Stargardzie

w oparciu o art. 5986 k.p.c. postanowienia z dnia 20 sierpnia 2024 r., III Nsm

703/24, nie zawierało orzeczenia o odebraniu małoletniej Z.S. od uczestnika - ojca

P.S. i wydania jej wnioskodawczyni matce U.J., a tym samym nie określiło też

terminu, w jakim ma nastąpić wydanie małoletniej. W punkcie pierwszym

postanowienia z 9 sierpnia 2024 r. Sąd Rejonowy ustalił, że miejscem pobytu

małoletniej będzie każdoczesne miejsce pobytu matki. Natomiast w postanowieniu

z 20 sierpnia 2024 r. Sąd Rejonowy zlecając kuratorowi sądowemu wykonanie

punktu pierwszego postanowienia z 9 sierpnia 2024 r. orzekł również o odebraniu

małoletniej od ojca i wydaniu jej matce. Wskutek rozszerzenia w postanowieniu

z 20 sierpnia 2024 r. zakresu rozstrzygnięcia w stosunku do punktu pierwszego

postanowienia z 9 sierpnia 2024 r. i orzeczenie - obok zlecenia kuratorowi

sądowemu wykonania punktu pierwszego postanowienia z 9 sierpnia 2024 r. - po

raz pierwszy o odebraniu małoletniej od ojca i wydania jej matce doszło w istocie do

połączenia w ramach orzeczenia wydanego w oparciu o art. 5986 k.p.c. fazy

rozpoznawczej (art. 5981 - 5985 k.p.c.) i wykonawczej (art. 5986 - 59812 k.p.c.).

Należy zwrócić uwagę, że postanowienie wydane w fazie rozpoznawczej

o odebraniu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką

oraz określające termin, w jakim zobowiązany powinien oddać uprawnionemu

osobę podlegającą władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką (art. 5985 § 1

k.p.c.) jest zaskarżalne. Skoro zatem postanowienie z 20 sierpnia 2024 r.

rozstrzyga po raz pierwszy o zobowiązaniu uczestnika do wydania

wnioskodawczyni małoletniej Z.S., to nie może budzić wątpliwości dopuszczalność

zaskarżenia takiego orzeczenia, niezależnie od tego, że od strony formalnej zostało

ono wydane w ramach fazy wykonawczej.

III CZP 37/25

7

2. Uregulowane w art. 5981 - art. 59812 k.p.c. postępowanie w sprawach

o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką

jest szczególnym rodzajem postępowania nieprocesowego, które składa się

z dwóch faz. Pierwsza, tzw. rozpoznawcza, została unormowana w art. 5981 - 5985

k.p.c., zaś druga, wykonawcza, w art. 5986 – 59812 k.p.c. Pierwszą fazę w razie

uwzględnienia wniosku o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub

pozostającej pod opieką kończy postanowienie o odebraniu osoby podlegającej

władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, w którym sąd określa osobę,

która jest zobowiązana do wydania osoby podlegająca władzy rodzicielskiej lub

pozostającej pod opieką, a także osobę, której osoba podlegająca władzy

rodzicielskiej lub pozostająca pod opieką ma zostać wydana, a ponadto wskazuje

termin, w jakim zobowiązany powinien oddać uprawnionemu osobę podlegającą

władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką (art. 5985 § 1 i 2 k.p.c.). Z kolei

faza wykonawcza aktualizuje się, gdy zobowiązany nie zastosuje się do

postanowienia, o którym mowa w art. 5985 § 1 i 2 k.p.c. i uprawniony złoży do sądu

wniosek o zlecenie kuratorowi sądowemu przymusowe odebranie osoby

podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką (art. 5986 k.p.c.).

Postępowanie o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub

pozostającej pod opieką ma zastosowanie nie tylko wówczas gdy uprawnionym jest

rodzic takiej osoby, zaś zobowiązanym drugi rodzic, ale także gdy zobowiązanym

do wydania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką

jest inna osoba.

Etap wykonawczy (art. 5986 - 59812 k.p.c.) musi być poprzedzony

postępowaniem zakończonym orzeczeniem o odebraniu osoby podlegającej władzy

rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, nadającym się do przymusowego

wykonania oraz określające termin, w jakim zobowiązany powinien oddać

uprawnionemu osobę podlegającą władzy rodzicielskiej lub pozostającą pod

opieką. Orzeczenie o odebraniu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub

pozostającej pod opieką zapada w ramach postępowania rozpoznawczego (art.

5981 - 5985 k.p.c.), ale może być też wydane w innym postępowaniu,

rozstrzygającym o władzy rodzicielskiej, w tym w orzeczeniu wydanym

w postępowaniu zabezpieczającym. Oczywiście w tych innych postępowaniach niż

III CZP 37/25

8

przewidziane w art. 5981 - 5985 k.p.c. nie zawsze konieczne jest orzekanie

o wydaniu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej uprawnionemu jako skutek

orzeczenia w przedmiocie władzy rodzicielskiej, gdyż osoba ta może być już pod

faktyczną pieczą uprawnionego. Z perspektywy elementów konstrukcyjnych

orzeczenia o odebraniu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej

pod opieką, wymaganych art. 5985 § 1 i 2 k.p.c., konieczne jest w takich

orzeczeniach, zapadłych w innych postępowaniach niż unormowane w art. 5981 -

5985 k.p.c., zamieszczenie rozstrzygnięcia o terminie, w jakim zobowiązany

powinien oddać uprawnionemu osobę podlegającą władzy rodzicielskiej lub

pozostającą pod opieką, gdyż w przeciwnym wypadku w odniesieniu do tego

terminu trzeba przeprowadzić postępowanie rozpoznawcze, o którym mowa w art.

5981 - 5985 k.p.c.

Poprzedzenie etapu wykonawczego etapem rozpoznawczym zakończonym

orzeczeniem o odebraniu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej

pod opieką ma na celu umożliwienie zobowiązanemu dobrowolne wykonanie tego

orzeczenia w określonym w nim terminie, a przez to także oszczędzenie osobie

podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką negatywnych

doznań, które mogą wiązać się z etapem wykonawczym.

Orzeczenie co do istoty sprawy w przedmiocie wniosku o odebranie osoby

podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką może zapaść

po przeprowadzeniu rozprawy (art. 5984 k.p.c.). Ponadto jak wynika z art. 7561

k.p.c. w sprawach dotyczących pieczy nad małoletnimi dziećmi sąd orzeka

w przedmiocie zabezpieczenia po przeprowadzeniu rozprawy, chyba że chodzi

o wypadek niecierpiący zwłoki.

3. Zgodnie z art. 5982 § 3 k.p.c., jeżeli do rozstrzygnięcia wniosku

o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką

niezbędne jest jego łączne rozpoznanie ze sprawą dotyczącą władzy rodzicielskiej,

postępowanie toczy się z zachowaniem przepisu art. 579 k.p.c., który stanowi, że

postanowienia w sprawach o powierzenie wykonywania, ograniczenia,

zawieszenie, pozbawienie i przywrócenie władzy rodzicielskiej mogą być wydane

tylko po przeprowadzeniu rozprawy i dotyczy to także zmiany rozstrzygnięć, w tym

III CZP 37/25

9

przedmiocie, zawartych w wyroku orzekającym rozwód, separację, unieważnienie

małżeństwa albo ustalającym pochodzenie dziecka.

Według art. 59813 k.p.c. przepisy art. 5986 - 59812 k.p.c. stosuje się

odpowiednio do wykonania orzeczeń wydanych na zasadzie art. 569 § 2 k.p.c.,

dotyczących odebrania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej

pod opieką, a także orzeczeń o umieszczeniu małoletniego w placówce

opiekuńczo-wychowawczej lub rodzinie zastępczej.

Stosownie do art. 569 § 2 k.p.c. w wypadkach nagłych sąd opiekuńczy

wydaje z urzędu wszelkie potrzebne zarządzenia nawet w stosunku do osób, które

nie podlegają jego właściwości miejscowej, zawiadamiając o tym sąd opiekuńczy

miejscowo właściwy.

Z art. 5982 § 3 k.p.c. wynika jednoznacznie, że w ramach tzw. fazy

rozpoznawczej ustawodawca rozróżnia postępowanie dotyczące władzy

rodzicielskiej i postępowanie o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej

lub pozostającej pod opieką. Pośrednio na takie rozróżnienie wskazuje również art.

art. 5982 § 2 k.p.c. Wobec tego rozstrzygnięcie w przedmiocie władzy rodzicielskiej

samo przez się nie kreuje podlegającego przymusowemu wykonaniu orzeczenia

o wydaniu osobie uprawnionej przez zobowiązanego osoby podlegającej władzy

rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką. W przeciwnym razie nie zachodziłaby

konieczność łącznego prowadzenia sprawy dotyczącej rozstrzygnięcia

w przedmiocie władzy rodzicielskiej i wniosku o odebranie osoby podlegającej

władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką.

W konsekwencji nie można podzielić stanowiska, że samo orzeczenie

w przedmiocie władzy rodzicielskiej zawarte w prawomocnym wyroku orzekającym

rozwód, separację lub unieważnienie małżeństwa, w prawomocnym postanowieniu

sądu opiekuńczego z zakresu stosunków między rodzicami a dziećmi,

w postanowieniu wydanym na podstawie przepisów o zabezpieczeniu, w ugodach

sądowych i ugodach zatwierdzonych przez sąd, bez orzeczenia o obowiązku

wydania uprawnionemu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej

pod opieką, skutkuje pominięciem fazy rozpoznawczej (art. 5981 - 5985 k.p.c.).

Należy też zwrócić uwagę, że w art. 59813 k.p.c. jest mowa nie o wykonaniu

III CZP 37/25

10

orzeczenia w przedmiocie władzy rodzicielskiej, lecz o wykonaniu orzeczeń

dotyczących odebrania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej

pod opieką, a także orzeczeń o umieszczeniu małoletniego w placówce

opiekuńczo-wychowawczej (zob. też art. art. 5985 § 2 k.p.c. zamieszczony

w przepisach regulujących fazę rozpoznawczą, który stanowi o postanowieniu

o odebraniu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką

w sprawie prowadzonej na podstawie konwencji haskiej z 1980 r.). W efekcie

pominięcie fazy rozpoznawczej przy wykonywaniu orzeczeń wydanych na

podstawie art. 569 § 2 k.p.c. odnosi się do takich rozstrzygnięć sądowych

wydanych w tym trybie, w których orzeczono nie tylko o władzy rodzicielskiej lub

o ustaleniu miejsca pobytu małoletniego, ale przede wszystkim o obowiązku

określonej osoby wydania uprawnionemu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej

lub pozostającej pod opieką. Inaczej rzecz ujmując, w przypadku orzeczeń

wydanych na zasadzie art. 569 § 2 k.p.c. pominięcie tzw. fazy rozpoznawczej (art.

5981 - 5985 k.p.c.) może nastąpić, gdy w orzeczeniach tych określone zostały

nadające się do przymusowego wykonania obowiązki i uprawnienia stron związane

z odebraniem od zobowiązanego do wydania i wydania osobie uprawnionej osoby

podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką. Nie jest więc

dopuszczalne określenie obowiązków podlegających przymusowemu wykonaniu

dopiero w ramach postanowienia wydanego na podstawie art. 5986 k.p.c. Wpisana

w istotę postępowania zabezpieczającego szybkość decyzji procesowych oraz

uproszczenia proceduralne nie mogą uzasadniać odstępstw, w ramach tzw. fazy

wykonawczej, od zastosowania podstawowych zasad wynikających ze

szczególnych unormowań dotyczących postępowania o odebranie osoby

podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką. W szczególności

chodzi o to, aby wydane w ramach zabezpieczenia orzeczenie umożliwiało, z mocy

art. 59813 k.p.c., przejście do fazy wykonawczej, tj. spełniało wymogi wynikające

z art. 5985 § 1 k.p.c. w zw. z art. 5986 k.p.c. Wprawdzie w art. 59813 k.p.c. jest

mowa o odpowiednim stosowaniu przepisów regulujących fazę wykonawczą art.

5986 - 59812 k.p.c., ale wynika to ze specyfiki orzeczenia wydanego

w postępowaniu zabezpieczającym, które ma charakter tymczasowy. Artykuł 59813

k.p.c. umożliwia pominięcie fazy rozpoznawczej, gdyż zakłada, że orzeczenie

III CZP 37/25

11

wydane w postępowaniu zabezpieczającym spełnia warunki określone w art. art.

5985 § 1 k.p.c.

Postanowienie zabezpieczające o ustaleniu miejsca pobytu małoletniego,

jakkolwiek wywiera skutki prawne, ale bez nałożenia obowiązku wydania

małoletniego osobie uprawnionej nie nadaje się do przymusowego wykonania,

a w konsekwencji nie stanowi podstawy zlecenia przez sąd w oparciu o art. 5986

k.p.c. kuratorowi sądowemu przymusowe odebranie małoletniego. W ramach

uprawnień określonych w art. 569 § 2 k.p.c. sąd ma kompetencje także do

orzeczenia o obowiązku wydania uprawnionemu osoby podlegającej władzy

rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką. Ponadto możliwość określenia

obowiązków stron w zakresie sposobu roztoczenia pieczy nad małoletnim

dzieckiem - w ramach postanowienia zabezpieczającego - wynika z art. 7562 k.p.c.

Na wydane w postępowaniu zabezpieczającym orzeczenie o obowiązku wydania

na czas trwania procesu małoletniego zobowiązanemu przysługuje środek

odwoławczy na zasadach ogólnych (art. 741 § 1 k.p.c.).

Nadmienić należy, że w art. 59814 § 1 k.p.c. przewidziano, iż dla

przymusowego odebrania, zgodnie z art. 5986 - 59812 k.p.c., osoby podlegającej

władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, na podstawie orzeczenia sądu

albo innego organu państwa obcego, niezbędne jest stwierdzenie wykonalności

tego orzeczenia, przy czym przepisy art. 1150 - 11512 i art. 11514 k.p.c. stosuje się

odpowiednio. Jak wynika z art. 1150 k.p.c. chodzi tutaj o orzeczenia nadające się

do wykonania w drodze egzekucji. Wobec tego odpowiednie stosowanie art. 1150

k.p.c. w sytuacji określonej w art. 59814 k.p.c. oznacza, że pominięcie fazy

rozpoznawczej uregulowanej w art. 5981 - 5985 k.p.c. dotyczy tych rozstrzygnięć

sądu lub innego organu państwa obcego w odniesieniu do osób podlegających

władzy rodzicielskiej lub pozostających pod opieką, które nadają się do

przymusowego wykonania, tzn. orzekają także o wydaniu (odebraniu) takiej osoby.

Również przepisy Konwencji dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia

dziecka za granice, sporządzonej w Hadze dnia 25 października 1980 r. (Dz. U.

z 1995 r., Nr 108, poz. 528) stanowią o zarządzeniu przez władzę sądową lub

administracyjną wydania dziecka (art. 12), zwrotu dziecka (art. 18-19).

III CZP 37/25

12

Orzeczenie wydane na podstawie art. 569 § 2 k.p.c., w którym sąd również

nałożył - na czas trwania postępowania - na określoną osobę obowiązek wydania

uprawnionemu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod

opieką powinno wskazywać termin, w jakim zobowiązany ma wydać uprawnionemu

tą osobę, aby umożliwić zobowiązanemu dobrowolne wydanie tej osoby

uprawnionemu i zapobiec inicjowaniu fazy wykonawczej. Do obligatoryjnych

elementów postanowienia o odebraniu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub

pozostającej pod opieką, które to orzeczenie stanowi podstawę do wszczęcia fazy

wykonawczej, należy określenie terminu w jakim zobowiązany powinien wydać tą

osobę (art. 5985 § 1 k.p.c.). W konsekwencji skoro ustawodawca wymaga, aby

w postanowieniach co do istoty sprawy o odebranie osoby podlegającej władzy

rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką został określony termin wydania tej

osoby, to tym bardziej taki element rozstrzygnięcia powinno zawierać

postanowienie wydane w trybie zabezpieczenia.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.

Władysław Pawlak Dariusz Dończyk Grzegorz Misiurek

[PG]

[r.g.]