Sąd Najwyższy uchylił stwierdzenie nieważności wyroku z 1952 r. wobec W.S.

Wojskowy Sąd Rejonowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 28 listopada 1952

r., sygn. akt Sr 273/52 uznał W.S. winnym tego, że:

1. w okresie od stycznia 1947 r. do dnia 3 sierpnia 1952 r. na terenie powiatu

K. będąc zaangażowany do współpracy z Organami Bezpieczeństwa

III KK 259/26

2

Publicznego wprowadził je w błąd przez udzielenie fałszywych wiadomości

mających znaczenie dla bezpieczeństwa Państwa Polskiego przez to, że

przekazywał Organom Bezpieczeństwa Publicznego doniesienia dotyczące

bandyty B.W. ps. „L.”, których treść nie polegała na prawdzie, tj.

przestępstwa przewidzianego w art. 8 § 1 dekretu z dnia 13.06.1946 r.

2. w okresie od 1948 r. do nieoznaczonego dnia w lecie 1950 r. na terenie

powiatu K. udzielał pomocy związkowi mającemu na celu zbrodnię, przez

zaopatrywanie w żywność przywódcy tego związku – B.W., czym ułatwiał mu

kontynuowanie zbrodniczej działalności, tj. przestępstwa przewidzianego w

art. 14 § 1 dekretu z dnia 13.06.1946 r.,

i za to sąd skazał go na kary więzienia przez 7 (siedem) lat za każdy czyn oraz

wymierzył mu karę łączną 10 (dziesięciu) lat więzienia, zaliczając na poczet kary

okres jego tymczasowego aresztowania.

Postanowieniem Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 29

marca 1954 r., sygn. akt SR 273/52 w wyniku zastosowania amnestii złagodzono

karę łączną orzeczoną wobec W.S/ do 6 (sześciu) lat i 6 (sześciu) miesięcy

więzienia.

Zgromadzenie Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego postanowieniem

z dnia 2 marca 1955 r., sygn. akt Zg.Og. 155/55, w uwzględnieniu wniosku

rewizyjnego Naczelnego Prokuratora Wojskowego uchylił wyrok Wojskowego Sądu

Rejonowego w Szczecinie z dnia 28 listopada 1952 r., sygn. akt Sr 273/52 i umorzył

prowadzone przeciwko W.S. postępowanie karne wobec braku cech przestępstwa.

Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 10 czerwca 2025 r.,

sygn. akt III Ko 332/25, po rozpoznaniu wniosku prokuratora Instytutu Pamięci

Narodowej - Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu

Oddział w Szczecinie o stwierdzenie nieważności wyroku Wojskowego Sądu

Rejonowego w Szczecinie z dnia 28 listopada 1952 r., sygn. akt Sr 273/52,

zapadłego wobec W.S., na podstawie art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 23 lutego 1991

r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za

działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego stwierdził nieważność

przedmiotowego wyroku uznając, iż skazanie W.S. nastąpiło za prowadzoną przez

niego działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

III KK 259/26

3

Żadna ze stron nie wniosła środka zaskarżenia, tym samym postanowienie

uprawomocniło się w dniu 1 lipca 2025 roku.

Kasację od powyższego wyroku w całości na niekorzyść W.S. wniósł

Dyrektor Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu -

Zastępca Prokuratora Generalnego, który zaskarżonemu wyrokowi zarzucił rażące

naruszenie art. 410 k.p.k. w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o

uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za

działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. 2024.442 t.j.)

mające istotny wpływ na treść orzeczenia, polegające na wydaniu postanowienia

uwzględniającego wniosek prokuratora Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni

przeciwko Narodowi Polskiemu w Szczecinie o stwierdzenie nieważności wyroku

Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 28 listopada 1952 r., sygn. akt

Sr 273/52, zapadłego wobec W.S. i stwierdzeniu nieważności tegoż wyroku na

podstawie art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne

orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz

niepodległego bytu Państwa Polskiego na podstawie jedynie części materiału

dowodowego z pominięciem kluczowej dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy

okoliczności, udokumentowanej przedłożonymi Sądowi Okręgowemu aktami

Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie o sygnaturze Sr 273/52, że

postanowieniem Zgromadzenia Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego z dnia 2

marca 1955 r., sygn. Zg.Og. 155/55, wyrok ten został uchylony a postępowanie

przeciwko W.S. umorzone wobec braku cech przestępstwa, co obligowało Sąd

Okręgowy w Szczecinie do pozostawienia bez rozpoznania wniosku o stwierdzenie

nieważności powołanego wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Sądu

Okręgowego w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2025 r., sygn. akt III Ko 332/25 i

przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania.

W toku rozprawy kasacyjnej prokurator podtrzymał stanowisko zawarte w

kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

III KK 259/26

4

Kasacja Dyrektora Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi

Polskiemu - Zastępcy Prokuratora Generalnego jako zasadna zasługuje na

uwzględnienie.

Należy w pełni podzielić zarzut zawarty w kasacji o rażącym naruszeniu

przez Sąd Okręgowy w Szczecinie przepisów art. 410 k.p.k. w zw. z art. 7 ust. 1

ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec

osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa

Polskiego.

Wskazać bowiem trzeba, że zgodnie z treścią art. 3 ust. 4 zdanie 1 ustawy z

dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób

represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego,

w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia, stosuje się

odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego (zob. postanowienie SN z

dnia 16 listopada 2000 r., II KO 269/99). Tym samym należy odpowiednio stosować

także przepis art. 410 k.p.k., którego istotą jest to, że sąd ferując wyrok nie może

opierać się na tym, co nie zostało ujawnione na rozprawie, jak również i to, że

wyroku nie wolno wydawać na podstawie części ujawnionego materiału

dowodowego, a musi on być wynikiem analizy całokształtu ujawnionych

okoliczności (zob. wyrok SN z dnia 15 grudnia 2011 r., II KK 183/11). Nie ma zatem

wątpliwości, że sąd orzekający w przedmiocie unieważnienia wyroku Wojskowego

Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 28 listopada 1952 r., sygn. akt Sr 273/52,

winien mieć na uwadze całokształt załączonego do akt sprawy materiału

dowodowego w postaci przedstawionych wraz z wnioskiem o stwierdzenie

nieważności powołanego wyżej wyroku, akt Wojskowego Sądu Rejonowego w

Szczecinie w sprawie W.S., sygn. akt Sr 273/52. Archiwalne akta, udostępnione w

postaci cyfrowej, zostały załączone przez Sąd Okręgowy w Szczecinie do akt

sądowych o sygnaturze III Ko 332/25. Zatem, jak słusznie wskazuje autor kasacji,

orzekając w przedmiotowej sprawie, Sąd Okręgowy w Szczecinie dysponował

kompletnymi aktami Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie w sprawie W.S.

Mimo to, zgodnie zresztą z wnioskiem prokuratora Instytutu Pamięci Narodowej –

Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w

Szczecinie, podjął decyzję w przedmiocie stwierdzenia nieważności wyroku

III KK 259/26

5

Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 28 listopada 1952 r., sygn. akt

Sr 273/52 na podstawie jedynie części materiału dowodowego. Tym samym Sąd

Okręgowy w Szczecinie pominął kluczową dla rozstrzygnięcia przedmiotowej

sprawy okoliczność, która została udokumentowana aktami Wojskowego Sądu

Rejonowego w Szczecinie w sprawie o sygnaturze akt Sr 273/52,

że postanowieniem Zgromadzenia Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego z dnia

2 marca 1955 r., sygn. akt Zg.Og. 155/55, wyrok Wojskowego Sądu Rejonowego w

Szczecinie z dnia 28 listopada 1952 r. został uchylony a postępowanie przeciwko

W.S. umorzono wobec braku cech przestępstwa. Powyższa okoliczność, jak

zasadnie wskazano w zarzucie kasacyjnym, zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 ustawy z

dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób

represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego,

stanowiła podstawę do pozostawienia bez rozpoznania wniosku o stwierdzenie

nieważności powołanego wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie.

Dodatkowo tylko wskazać należy, że także Sąd Okręgowy w Szczecinie

uzasadniając zaskarżone postanowienie z dnia 10 czerwca 2025 r., sygn. akt III Ko

332/25, słusznie zauważył, że zgodnie z treścią art. 4 ustawy z dnia 23 lutego

1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych

za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, stwierdzeniu

nieważności nie stoi umorzenie postępowania z innych powodów niż te, o których

mowa w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. Zatem w przedmiotowej sprawie istniała

przeszkoda dla wydania takiego orzeczenia. Jak stanowi wprost art. 3 ust. 2 ustawy

z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób

represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego,

sąd w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia orzeka na podstawie akt

postępowania organu, który wydał orzeczenie, a w miarę potrzeby przeprowadza

dalsze postępowanie dowodowe.

Z załączonych akt sprawy wynika także, że postanowieniem Sądu

Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 27 kwietnia 1992 r., sygn. akt III Ko 861/91, na

podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne

orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz

niepodległego bytu Państwa Polskiego, który ma zastosowanie, jeżeli

III KK 259/26

6

postępowanie umorzono z powodów, o których mowa w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k.,

a zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia, nie uwzględniono

wniosku W.S. w przedmiocie odszkodowania za niesłuszne skazanie i oddalono

żądanie. Wskazane orzeczenie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu

Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 3 czerwca 1992 r., sygn. akt II AKz 141/92. Z kolei

Sąd Wojewódzki w Szczecinie postanowieniem z dnia 6 sierpnia 1993 r., sygn. akt

III Ko 397/93 na podstawie art. 11 pkt 7 k.p.k. umorzył postępowanie w sprawie z

wniosku W.S. w przedmiocie odszkodowania na niesłuszne skazanie.

Odnosząc powyższe ustalenia do treści zaskarżonego orzeczenia, wskazać

należy, że wydane przez Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowienie nie realizuje

wymogów określonych treścią art. 410 k.p.k., albowiem zostało ono wydane z

pominięciem istotnego dla prawidłowego rozstrzygnięcia materiału dowodowego. Z

uwagi na wydanie w przedmiotowej sprawie postanowienia o umorzeniu

postępowania wobec braku cech przestępstwa należało rozważyć zastosowanie

przepisu art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne

orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz

niepodległego bytu Państwa Polskiego, który przewiduje pozostawienie wniosku o

stwierdzenie nieważności wyroku bez rozpoznania. Zaistniałe w rozpatrywanej

sprawie uchybienie miało zatem niewątpliwie istotny wpływ na treść postanowienia

Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2025 r., stwierdzającego

nieważność wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie z dnia 28

listopada 1952 r., sygn. akt Sr 273/52, które zostało wydane z rażącą obrazą

wskazanych w kasacji przepisów prawnych.

Z tych wszystkich powodów Sąd Najwyższy, uwzględniając wniesioną na

niekorzyść W.S. kasację, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę

Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, który to sąd winien

mieć na uwadze zawarte powyżej zapatrywania prawne.

Anna Dziergawka Igor Zgoliński Stanisław Stankiewicz

[WB]

[r.g.]

III KK 259/26

7