Sąd Najwyższy nie wyłączył sędziego od rozpoznania kasacji oskarżyciela prywatnego

Prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 16 lipca 2025 r.,

sygn. akt IX Ka 334/25, zmieniający wyrok Sądu Rejonowego w Starachowicach z

dnia 29 listopada 2024 r., sygn. akt II K 451/22, został zaskarżony kasacją przez

pełnomocnika oskarżyciela prywatnego S.P. Sprawa ta została zarejestrowana pod

sygn.. akt III KK 338/26 i zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego

pracą Izby Karnej, została przydzielona do rozpoznania SSN M.P.

Oskarżyciel prywatny S.P. złożył osobisty wniosek - na podstawie art. 41

k.p.k. - o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego M.P. od udziału w sprawie III KK

338/26, „z uwagi na okoliczności, które wywołują uzasadnione wątpliwości co do

III KK 338/26

2

jego bezstronności” (k. 29-32 akt SN). Z treści tego pisma procesowego wynika, że

oskarżyciel prywatny wiąże okoliczność wywołującą wątpliwość co do

bezstronności sędziego z uprzednim wydaniem przez SSN M.P. orzeczenia w

sprawie III KO 78/23, tj. postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2023 r.,

w przedmiocie nie uwzględnienia wniosku Sądu Rejonowego w Starachowicach o

przekazanie sprawy o sygn. akt II K 451/22 innemu sądowi równorzędnemu, w

trybie art. 37 k.p.k. Zdaniem autora wniosku, zajęcie przez sędziego określonego

stanowiska w tej wcześniej rozpatrywanej sprawie, która „ma ścisły i nierozerwalny

związek ze sprawą aktualnie rozpatrywaną” o sygn. akt III KK 338/26, „może

spowodować, iż w odczuciu przeciętnego obserwatora ujawni się pogląd co do

braku jego bezstronności w danej sprawie”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o wyłączenie sędziego, złożony przez oskarżyciela prywatnego

S.P., nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnieć należy, ze instytucja wyłączenia sędziego, zarówno

z mocy prawa – iudex inhabilis (art. 40 k.p.k.), jak i na wniosek – iudex suspectus

(art. 41 k.p.k.), służy realizacji dyrektywy wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP,

jak i w art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,

a także w art. 4 k.p.k., zgodnie z którą organy procesowego powinny zachować

obiektywny, bez żadnych uprzedzeń stosunek do sprawy i uczestników

postępowania sądowego. Sędzia podlega wyłączeniu z urzędu w ściśle

określonych sytuacjach przewidzianych w art. 40 k.p.k. (iudex inhabilis). Nadto

zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego

rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w

danej sprawie (iudex suspectus). W orzecznictwie i doktrynie przyjęto, że należy ją

rozumieć jako obiektywną bezstronność sędziego, jak i jego bezstronność w

odbiorze zewnętrznym, opartą na zobiektywizowanych przesłankach i analizowaną

przez odwołanie się do oceny sytuacji dokonanej przez przeciętego, rozsądnie

rozumującego obserwatora procesu, który nie jest osobiście zainteresowany jego

wynikiem (zob. wyroki TK; z 27 stycznia 1999 r., K 1/98, OTK-A 1999, z. 1, poz. 3; z

20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK-A 2004, z. 7, poz.67; uchwała SN z 26 kwietnia

III KK 338/26

3

2007 r., I KZP 9/07, OSNKW 2007, z. 5, poz. 39; wyrok SN z 8 stycznia 2009 r., III

KK 257/08; postanowienie SN z 5 listopada 2025 r., III KK 310/25; D. Świecki [red.],

Kodeks postepowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany. LEX/el 2025; J.

Kosonoga, Iudex suspectus w procesie karnym – zagadnienia wybrane [w:] A.

Błachnio-Parzych, J. Jakubowska-Hara, J. Kosonoga, H. Kuczyńska [red.],

Problemy wymiaru sprawiedliwości karnej. Księga jubileuszowa Profesora Jana

Skupińskiego, W-wa 2013, s. 446 i n.). Takie ujęcie art. 41 § 1 k.p.k. oznacza, że

ustawodawca przyczyn wyłączenia sędziego nie wiąże tylko z istnieniem stosunku

osobistego pomiędzy sędzią a jedną ze stron, który mógłby wywołać wątpliwości co

do bezstronności sędziego, ale również z istnieniem okoliczności o charakterze

obiektywnym. Do zastosowania ww. unormowania konieczne jest jednakże

uprawdopodobnienie wystąpienia okoliczności, która z istoty swej ma charakter

zagrażający bezstronności sędziego w ramach zewnętrznie uzasadnionego

przekonania. Przy czym to we wniosku strona powinna przedstawić fakty dotyczące

konkretnego sędziego, które mogłyby w wysokim stopniu uprawdopodobnić, że

orzekając w sprawie może być on stronniczy, chociażby w odbiorze zewnętrznym

wnioskującego (zob. postanowienie SN z 6 września 2018 r., III KO 39/18).

Tymczasem oskarżyciel prywatny nie wskazał żadnej tego rodzaju okoliczności,

która pozwalałaby na uwzględnienie jego wniosku i wyłączenie od rozpoznania

przedmiotowej sprawy kasacyjnej SSN M.P.

Zauważyć wypada, że zgodnie z art. 40 § 1 k.p.k. sędzia jest z mocy ustawy

wyłączony od udziału w sprawie, jeżeli: brał udział w wydaniu zaskarżonego

orzeczenia lub wydał zaskarżone zarządzenie (pkt 6), lub brał udział w wydaniu

orzeczenia, które zostało uchylone (pkt 7). Oczywiste jest natomiast, że SSN M.P.

nie brał udziału w wydaniu orzeczenia, które będzie podlegało kontroli kasacyjnej w

sprawie III KK 338/26. Nadto postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie nie jest

również postępowaniem ponownym, w którym ma zapaść orzeczenie w miejsce

wcześniej uchylonego, wydanego przez sędziego, którego wyłączenia domaga się

wnioskodawca. Nie zachodzi również okoliczność określona w art. 40 § 3 k.p.k. W

myśl ww. unormowania, w zakresie istotnym dla niniejszej sprawy, sędzia, który

brał udział w wydaniu orzeczenia zaskarżonego w trybie kasacji, nie może orzekać

co do kasacji. Wyłączenie sędziego uregulowane w tym przepisie dotyczy

III KK 338/26

4

orzekania w postępowaniu kasacyjnym, w jakiejkolwiek jego części i zakresie,

jednak także chodzi w nim o sędziego, który brał udział w wydaniu orzeczenia

zaskarżonego kasacją. Przywołanie przez autora wniosku postanowienia Sądu

Najwyższego z 13 lipca 2023 r., sygn. akt III KO 78/23, nie mogło prowadzić do

jego uwzględnienia, gdyż orzeczenie wydane w trybie art. 37 k.p.k., dotyczyło

przecież innego przedmiotu postępowania - nie uwzględnienia wystąpienia Sądu

Rejonowego w Starachowicach, zawartego w postanowieniu z dnia 19 czerwca

2023 r., sygn. akt II K 451/23, o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi

równorzędnemu ze względu na dobro wymiaru sprawiedliwości. Zauważyć należy,

że rozpoznanie wniosku sądu właściwego i orzekanie w kwestii przekazania sprawy

w trybie art. 37 k.p.k., nie jest rzecz jasna orzekaniem co do kasacji, zaś zajęte w

takim postępowaniu stanowisko, w żadnej mierze nie przesądza o trafności

podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów i kierunku przyszłego rozstrzygnięcia

w przedmiocie zasadności wniesionego nadzwyczajnego środka zaskarżenia. Z

treści petitum kasacji wynika, że podniesione przez pełnomocnika oskarżyciela

prywatnego zarzuty, afirmują rażące naruszenie przez sąd ad quem prawa

procesowego, mające istotny wpływ na treść orzeczenia zmieniającego wyrok sądu

pierwszej instancji (art. 424 § 1 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 410

k.p.k., art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 424 k.p.k., art. 5 § 2 k.p.k.), zaś żadne z tych

zagadnień - z oczywistych względów - nie było przedmiotem rozstrzygnięcia we

wcześniejszej sprawie III KO 78/23. W uzasadnieniu postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 13 lipca 2023 r., sygn. akt III KO 78/23, naturalnie nie

dokonano również oceny całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie

II K 451/22, a jedynie podkreślono, że przepis art. 37 k.p.k. ma charakter wyjątkowy,

dający podstawę do odejścia od właściwości miejscowej sądu, nie podlega on

interpretacji rozszerzającej i stąd o właściwości do rozpoznania sprawy winny

decydować kryteria ustawowe, nie powinna ich dyktować wola stron postępowania,

zaś podważanie autorytetu konkretnego sądu i sędziów - nie może skutkować

zmianą właściwości miejscowej sądu. Słowem, wbrew odmiennym twierdzeniom

wnioskodawcy, z racjonalnych powodów treść ww. postanowienia, wydanego w

trybie art. 37 k.p.k. (sygn. akt III KO 78/23), w ogóle nie mogła odnosić się do

późniejszego orzeczenia sądu ad quem (prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego

III KK 338/26

5

w Kielcach z dnia 16 lipca 2025 r., sygn. akt IX Ka 334/25, zmieniającego wyrok

Sądu Rejonowego w Starachowicach z dnia 29 listopada 2024 r., sygn. akt II K

451/22), a zatem nie determinuje tego, czy kasacja wniesiona obecnie przez

pełnomocnika oskarżyciela prywatnego S.P., w przedmiotowej sprawie o sygn. akt

III KK 338/26, zostanie uwzględniona, czy też oddalona.

Jedynie uzupełniająco wskazać należy, że chybione było również odwołanie

się przez autora wniosku do tezy zaprezentowanej w wyroku Sądu Apelacyjnego w

Katowicach z dnia 16 czerwca 2016 r., II AKa 195/16, skoro realia procesowe ww.

sprawy były zdecydowanie odmienne od przedmiotowej sprawy kasacyjnej.

Reasumując, regulacja o której mowa w art. 41 § 1 k.p.k. ma charakter

wyjątkowy i nie może w żadnym razie zależeć od subiektywnego przeświadczenia

wnioskodawcy. Utrwalenie przekonania co do niezależności sądów i niezawisłości

sędziów sprzeciwia się ich wyłączeniu od rozpoznania spraw bez istotnych,

obiektywnych przyczyn.

Mając na uwadze powyższe względy, uznając wniosek oskarżyciela

prywatnego za bezpodstawny, Sąd Najwyższy orzekł jak w części wstępnej

postanowienia.

[WB]

[a.ł]