SN nie rozpoznał wniosku obrony o wyłączenie sędziego powołanego przez zmienioną KRS

We wniosku z 23 marca 2026 r. obrońca skazanej K. M. wniosła o

wyłączenie sędziego SN Anny Dziergawki od udziału w rozpoznawaniu niniejszej

sprawy kasacyjnej III KK 418/25. W uzasadnieniu wniosku wskazała,

że zachodzą, wobec tego sędziego wątpliwości co do bezstronności i niezależności

z uwagi na jej powołanie do orzekania w Sądzie Najwyższym na skutek uchwały

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na mocy ustawy z 8 grudnia 2017 r.

o zmianie ustawy o KRS oraz niektórych innych ustaw.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

III KK 418/25

2

Z art. 41 § 1 k.p.k. wynika, że sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego

bezstronności w danej sprawie. Z kolei na podstawie art. 29 § 5 ustawy z dnia

8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, wprowadzonego nowelizacją z dnia

9 czerwca 2022 r. (Dz. U. poz. 1259, dalej uSN), ustawodawca dopuścił możliwość

badania spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego lub sędziego delegowanego

do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Najwyższym wymogów

niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego

powołaniu i postępowania po powołaniu - na wniosek uprawnionego, o którym

mowa w § 7 (strony postępowania w przedmiocie rozpoznania środka zaskarżenia),

jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia

standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z

uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.

Druga z powołanych regulacji określa szczególne postępowanie w zakresie

badania spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów niezawisłości i

bezstronności, a jej zakres przedmiotowy jest węższy od przewidzianego w art. 41

§ 1 k.p.k. Limitują go wskazane w przepisie kryteria, a więc między innymi te, o

których mowa we wniosku - odnoszące się do okoliczności towarzyszących

powołaniu sędziego.

Choć obie regulacje służą sądowej kontroli aspektu bezstronności sędziego,

to art. 41 § 1 k.p.k. ma charakter ogólny, w związku z czym art. 29 § 5 ustawy

o Sądzie Najwyższym stanowi względem niego lex specialis, a pod względem

temporalnym lex posterior, co wywołuje ten sam skutek derogujący art. 41 § 1

k.p.k., w tej części, w której przedmioty obu regulacji się pokrywają (postanowienie

SN z 28 października 2022 r. sygn. akt II KK 375/22). Konsekwencją

zaprezentowanej wykładni jest stwierdzenie niedopuszczalności zastosowania art.

41 § 1 k.p.k. w sytuacji, w której z treści wniosku o wyłączenie sędziego wynika, że

dotyczy okoliczności przewidzianych w art. 29 § 5 uSN.

Niezależnie od powyższego nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny

w wyroku z 4 marca 2020 r. sygn. akt P 22/19, stwierdził, iż art. 41 § 1 w związku

III KK 418/25

3

z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego

(Dz.U. z 2020 r. poz. 30), w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku

o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja

2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914

oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Już samo to stanowi podstawę do

pozostawienia wniosku bez rozpoznania w zakresie oparcia go o normę wynikającą

z przepisu art. 41 § 1 k.p.k.

Sąd Najwyższy w tym składzie nie podziela również stanowiska, iż udział

w rozpoznaniu sprawy sędziego Sądu Najwyższego, który na ten urząd został

powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw, wywołuje sam przez się i w każdym przypadku stan

nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., postulowany

w uchwale składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. sygn. akt BSA I – 4110 –

1/20. Przypomnieć należy, iż uchwała ta pozbawiona została charakteru

normatywnego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r. sygn.

akt U 2/20, co powoduje, iż Sąd Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie, w

świetle treści art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, nie był nią związany. W świetle

przywołanego art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego

mają bowiem moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wobec tego żaden

sąd nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania zmierzającego do

wzruszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak też samodzielnego

podważania obowiązywania jego wyroków.

Zważywszy powyższe tudzież fakt, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 Konstytucji RP,

konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, argumentacja

oparta na tezie, że sąd z udziałem sędziów powołanych w kwestionowanym trybie

III KK 418/25

4

nie jest sądem ustanowionym na mocy ustawy i nie spełnia wymogów

niezawisłości i bezstronności, nie mogła zostać uznana za trafną. Z tych względów

wniosek obrońcy skazanego był niedopuszczalny z mocy ustawy, co obligowało

Sąd Najwyższy do pozostawienia go bez rozpoznania. Trafność takiego

rozstrzygnięcia potwierdza również brak powiązania okoliczności powołania

sędziego objętego wnioskiem o wyłączenie z przedmiotem sprawy III KK 418/25,

stanowiącego warunek sine qua non skuteczności takiego wniosku o wyłączenie,

także w kontekście linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, do której w swojej

argumentacji nawiązuje wnioskodawca. Podkreślić jedynie wypada, iż status

sędziego ma charakter jednorodny i nie podlega różnicowaniu w żadnym aspekcie,

chociażby dlatego, że pochodzi z tego samego źródła, powołania na urząd przez

Prezydenta RP, który powołując go na urząd - inaczej nadając prawo jurysdykcji,

zapewnia mu niezbędną demokratyczną legitymizację oraz legitymizację całej

władzy sądowniczej. To nadanie tytułu do wykonywania władzy sądowniczej

ucieleśnia prawo wskazanej osoby do wykonywania władzy sądowniczej i kreuje

nierozerwalną łączność każdego powołanego sędziego z Rzecząpospolitą. Ten

«stosunek kreacyjny», ma swe źródło w prawie konstytucyjnym (P. Czarny,

Realizacja konstytucyjnych kompetencji Prezydenta RP w odniesieniu do sądów i

Krajowej Rady Sądownictwa. Uprawnienia kreacyjne Prezydenta wobec sądów, [w:]

M. Grzybowski (red.), System rządów Rzeczypospolitej Polskiej. Założenia

konstytucyjne a praktyka ustrojowa, Warszawa 2006). Dlatego wskazany warunek

odnosi się w równej mierze do sędziów sądów powszechnych, wojskowych,

administracyjnych i sędziów Sądu Najwyższego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej postanowienia.

[J.J.]

[a.ł]

III KK 418/25

5