Sąd Najwyższy pozostawił bez rozpoznania wniosek o wyłączenie sędziego w kasacji

We wniosku z 19 stycznia 2026 r. obrońca skazanej M. K. wniósł o

wyłączenie sędziego SN Anny Dziergawki od udziału w rozpoznawaniu niniejszej

sprawy kasacyjnej III KK 436/24. W uzasadnieniu wniosku wskazał jako podstawę

wyłączenia art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., albowiem jego zdaniem sprawa dotyczy tego

sędziego bezpośrednio, a niezależnie od tego także art. 41 § 1 k.p.k., albowiem

zachodzą, wobec tego sędziego wątpliwości co do bezstronności i niezależności z

uwagi na jej powołanie do orzekania w Sądzie Najwyższym na skutek uchwały

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na mocy ustawy z 8 grudnia 2017r. o

zmianie ustawy o KRS oraz niektórych innych ustaw. Jednocześnie wyraził pogląd,

iż o bezskuteczności postanowienia Sądu Najwyższego z 18 grudnia 2026 r.

III KK 436/24

2

dotyczącego tożsamego wniosku o wyłączenie SSN Anny Dziergawki,

pozostawiającego go bez rozpoznania jako niedopuszczalnego z mocy ustawy (KRI

1122).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek należało pozostawić bez rozpoznania.

W myśl art. 41a k.p.k. wniosek o wyłączenie sędziego oparty na tych samych

podstawach faktycznych co wniosek wcześniej rozpoznany pozostawia się bez

rozpoznania. Mimo, że powyższa regulacja dotyczy wprost sytuacji, w której sąd

wydał wcześniej postanowienie o odmowie uwzględnienia wniosku, po jego

merytorycznym rozpoznaniu, to oczywiste jest, że regulację tę w drodze

wnioskowania a fortiori należy stosować również w przypadkach, w których

wcześniej złożony wniosek o wyłączenie sędziego został pozostawiony bez

rozpoznania z przyczyn formalnych.

W przedmiotowej sprawie zaś, obrońca skazanego złożył już wcześniej - co

opisano wyżej - wniosek o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Anny

Dziergawki od udziału w rozpoznaniu sprawy III KK 436/24, oparty na twierdzeniu,

iż sprawa dotyczy bezpośrednio tego sędziego oraz o powołaniu tego sędziego w

wadliwej procedurze, tj. z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w

trybie określonym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

W tej sytuacji wniosek o wyłączenie sędziego z 19 stycznia 2026 r. jako

oparty na tej samej podstawie faktycznej, nie mógł podlegać rozpoznaniu.

Stanowiska tego nie zmienia okoliczność, iż przedmiotowe postanowienie wydał

SSN Stanisław Stankiewicz, także powołany na urząd w kwestionowanej

procedurze. Tego rodzaju twierdzenie nie może być bowiem uznane za przywołanie

nowej podstawy faktycznej warunkującej merytoryczne rozpoznanie kolejnego

wniosku o wyłączenie. Gdyby bowiem przyjąć tę argumentację, należałoby

stwierdzić, że każde złożenie wniosku o wyłączenie sędziego, oparte na

kwestionowaniu jego statusu, automatycznie wywołuje uzasadnione wątpliwości co

III KK 436/24

3

do bezstronności sędziego i powoduje konieczność jego wyłączenia. Takie

rozumowanie prowadziłoby wszak ad absurdum. Oznaczałoby bowiem, że osoba

składająca wniosek o wyłączenie sędziego na ww. podstawie sama generowałaby

wymagającą uwzględnienia przyczynę wyłączenia.

Abstrahując od tego, iż wnioskodawca nie wykazał powiązania okoliczności

powołania sędziego objętego wnioskiem o wyłączenie z przedmiotem sprawy III KK

436/24, stanowiącego warunek sine qua non skuteczności takiego wniosku

o wyłączenie, także w kontekście linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, do której

w swojej argumentacji nawiązuje wnioskodawca, stwierdzić należy, iż Sąd

Najwyższy w tym składzie nie podziela stanowiska, iż udział w rozpoznaniu sprawy

sędziego Sądu Najwyższego, który na ten urząd został powołany na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw, wywołuje sam przez się i w każdym przypadku stan nienależytej obsady

sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., postulowany w uchwale składu

połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu

Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. sygn. akt BSA I – 4110 – 1/20. Przypomnieć

należy, iż uchwała ta pozbawiona została charakteru normatywnego wyrokiem

Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r. sygn. akt U 2/20, co powoduje, iż

Sąd Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie, w świetle treści art. 190 ust. 1

Konstytucji RP, nie był nią związany. W świetle przywołanego art. 190 ust. 1

Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają bowiem moc

powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wobec tego żaden sąd nie jest

uprawniony do prowadzenia postępowania zmierzającego do wzruszenia

orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak też samodzielnego podważania

obowiązywania jego wyroków.

Zważywszy powyższe tudzież fakt, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 Konstytucji RP,

Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, argumentacja

oparta na tezie, że sąd z udziałem sędziów powołanych w kwestionowanym trybie

nie jest sądem ustanowionym na mocy ustawy i nie spełnia wymogów

niezawisłości i bezstronności, nie mogła zostać uznana za trafną. Z tych względów

wniosek obrońcy skazanego był niedopuszczalny z mocy ustawy, co obligowało

III KK 436/24

4

Sąd Najwyższy do pozostawienia go bez rozpoznania. Trafność takiego

rozstrzygnięcia potwierdza również brak powiązania okoliczności powołania

sędziego objętego wnioskiem o wyłączenie z przedmiotem sprawy III KK 436/24,

stanowiącego warunek sine qua non skuteczności takiego wniosku o wyłączenie,

także w kontekście linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, do której w swojej

argumentacji nawiązuje wnioskodawca. Oceny tej nie zmienia odwołanie się przez

wnioskodawcę do przesłanki nemo iudex in causa sua. W uwarunkowaniach

badanej sprawy orzekanie przez SSN Annę Dziergawkę nie prowadzi bowiem do

złamania przywołanej zasady, albowiem nie będzie ona orzekać „we własnej

sprawie”. Przedmiot postępowania nie stanowi „jej sprawy”, a udział w wydaniu

orzeczenia w żaden sposób nie będzie miał wpływu na sferę „jej własnych

uprawnień lub obowiązków prawnych”. Takie rozumienie omawianej przesłanki

mogłoby doprowadzić do odsunięcia od orzekania znacznej liczby sędziów (w

skrajnych wypadkach wszystkich), a tym samym do nieuprawnionego wpływania

na skład sądu. Podkreślić jedynie wypada, iż status sędziego ma charakter

jednorodny i nie podlega różnicowaniu w żadnym aspekcie, chociażby dlatego, że

pochodzi z tego samego źródła, powołania na urząd przez Prezydenta RP, który

powołując go na urząd - inaczej nadając prawo jurysdykcji, zapewnia mu

niezbędną demokratyczną legitymizację oraz legitymizację całej władzy

sądowniczej. To nadanie tytułu do wykonywania władzy sądowniczej ucieleśnia

prawo wskazanej osoby do wykonywania władzy sądowniczej i kreuje

nierozerwalną łączność każdego powołanego sędziego z Rzecząpospolitą. Ten

«stosunek kreacyjny», ma swe źródło w prawie konstytucyjnym (P. Czarny,

Realizacja konstytucyjnych kompetencji Prezydenta RP w odniesieniu do sądów i

Krajowej Rady Sądownictwa. Uprawnienia kreacyjne Prezydenta wobec sądów, [w:]

M. Grzybowski (red.), System rządów Rzeczypospolitej Polskiej. Założenia

konstytucyjne a praktyka ustrojowa, Warszawa 2006). Dlatego wskazany warunek

odnosi się w równej mierze do sędziów sądów powszechnych, wojskowych,

administracyjnych i sędziów Sądu Najwyższego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej postanowienia.

III KK 436/24

5

[J.J.]

[a.ł]