Demontaż garaży z polecenia prezesa. SN utrzymał uniewinnienie członkini zarządu

Z kasacją od wyroku Sądu od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia

28 stycznia 2025 r., sygn. IX Ka 1279/24, utrzymującego w mocy wyrok Sądu

Rejonowego w Ostrowcu Świętokrzyskim z dnia 30 kwietnia 2024 r., sygn. II K

741/22 – uniewinniający M. L. od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 279 § 1

k.k., wystąpił pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego.

III KK 555/25

2

Skarżący zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 279 § 1 k.k.

poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą przyjęciem, iż nie zostały w niniejszej

sprawie spełnione wszystkie ustawowe przesłanki czynu zabronionego w postaci

kradzieży z włamaniem, gdyż nie doszło do przywłaszczenia rzeczy albowiem

zdaniem Sądu I instancji o przywłaszczeniu cudzej rzeczy nie można mówić w

sytuacji, gdy co prawda sprawca wchodzi w jej władanie w sposób bezprawny i

wykorzystuje ją dla własnych potrzeb ale o miejscu jej przetrzymywania informuje

na bieżąco prawowitego właściciela, nie zwracając jej jednak na wezwanie

prawowitego właściciela, zaś sam zabór rzeczy ma na celu wymuszenie na jej

właścicielu określonego zachowania, w tym przypadku odstąpienia od umowy

dzierżawy.

W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako

oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym, co umożliwiało

oddalenie jej na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 3 k.p.k.).

Wadliwie podniesiono w niej zarzut naruszenia prawa materialnego, skoro

aktualizuje się on tylko wówczas, gdy skarżący nie podważa ustaleń faktycznych

związanych z tą kwalifikacją. Jeżeli bowiem nieprawidłowe są ustalenia faktyczne,

na podstawie których sąd dokonał oceny prawnej czynu, to błędem pierwotnym jest

błąd w ustaleniach faktycznych, a jego następstwem wadliwa kwalifikacja prawna

(por. wyrok SN z 23.07.1974 r., V KR 212/74, OSNKW 1974/12, poz. 233;

postanowienia SN: z 2.12.2008 r., III KK 230/08; z 20.11.2008 r., V KK 158/08,

OSNwSK 2008, poz. 2340; z 15.02.2007 r., IV KK 234/06, OSNwSK 2007, poz. 438;

z 25.07.2005 r., V KK 61/05, OSNwSK 2005, poz. 1412).

O tym zaś, że skarżący, formułując taki zarzut nadzwyczajnego środka

zaskarżenia, zmierza w istocie do zakwestionowania poprawności przyjętych przez

Sąd meriti a podzielonych przez instancję odwoławczą ustaleń faktycznych, czyniąc

to w zamyśle obejścia ograniczeń podstaw kasacyjnych z art. 523 § 1 k.p.k.,

przekonuje już treść samego zarzutu, zwłaszcza jeżeli zestawić ją z uzasadnieniem

kasacji. Stwierdzono tam, m.in. że:

III KK 555/25

3

– „gdyby oskarżona wraz z drugim członkiem Zarządu Spółdzielni faktycznie

chciała zwrócić uprzednio bezprawnie zabrane garaże pokrzywdzonemu, to po co

po ich zaborze zdecydowała się na ich złożenie i postawienie w całości na terenie

Spółdzielni a następnie wykorzystywanie na bieżące potrzeby Spółdzielni”;

– „zebrany dotychczas w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż

oskarżona była jednak zaangażowana tak w czynności przygotowawcze

prowadzące do kradzieży garaży jak również po dokonanej kradzieży, w próbę

nadania pozorności legalności dokonanego zaboru oraz wreszcie mataczenia w

prowadzonym dochodzeniu co miało uchronić wszystkich sprawców kradzieży

przed odpowiedzialnością karną” (s. 4 kasacji).

Już powyższe twierdzenia, skonfrontowane z pisemnym uzasadnieniem

wyroku Sądu Okręgowego który podniósł, że jak wynika z zeznań świadków S. P. ,

G. B. oraz J. K. polecenie demontażu i zmiany miejsca położenia garaży

należących do P. J. wydał ówczesny prezes zarządu Spółdzielni Mieszkaniowej.

Oskarżona nie miała zamiaru włączenia garaży do swojego majątku, jak również

nie posiadała wiedzy na temat planów Prezesa zarządu spółdzielni odnośnie tychże

budynków w późniejszym czasie (s. 7 in fine – 8), wskazują, że podstawą jej

uniewinnienia nie była wadliwa wykładnia normy sankcjonowanej (dyspozycji) art.

279 § 1 k.k., ale oceny i ustalenia dotyczące strony podmiotowej czynu oskarżonej,

tj. braku po stronie M. L. zamiaru przywłaszczenia. Intencją kasacji jest natomiast

zakwestionowanie tych ocen, a w efekcie – poczynionych na ich podstawie ustaleń,

nie zaś poprawność w zakresie zastosowania w sprawie przepisu prawa

materialnego typizującego przestępstwo zarzucone wymienionej subsydiarnym

aktem oskarżenia.

Tymczasem z jednolitej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego wynika, że nie

jest dopuszczalne podnoszenie zarzutu obrazy prawa materialnego w związku z

kwestionowaniem istnienia bądź treści zamiaru. Zamiar sprawcy jest elementem

faktycznym, oznacza zjawisko ze sfery rzeczywistości, a nie z dziedziny ocen czy

wartości, zatem ustalenie zamiaru jest kwestią ustaleń faktycznych i ewentualnego

błędu sądu w tym właśnie zakresie, a nie naruszenia prawa materialnego (zob.

postanowienia SN: z 29.03.2007 r., IV KK 32/07, OSNwSK 2007, nr 1, poz. 751; z

3.10.2011 r., V KK 96/11; wyrok SN z 4.04.2011 r., III KK 280/10).

III KK 555/25

4

Już z tego tylko powodu wniesiona kasacja mieściła się w pojęciu „oczywistej

bezzasadności” w znaczeniu wynikającym z art. 535 § 3 k.p.k. Należało jednak

poczynić w tej sprawie kilka dalszych uwag.

Zamiar, choć istnieje tylko w świadomości sprawcy, jest faktem

psychologicznym. Podlega więc identycznemu dowodzeniu, jak okoliczności ze

sfery przedmiotowej, z zastosowaniem odpowiednich zasad dowodzenia bądź

wnioskowania. Jeśli sprawca nie wyraził swego zamiaru słowami, wnioskuje się o

nim z okoliczności zajścia (zob. postanowienie SN z 22.12.2006 r., II KK 92/06,

OSNwSK 2006, nr 1, poz. 2576). Ustalenia co do zamiaru sprawcy powinny przy

tym wynikać z analizy całokształtu okoliczności zarówno przedmiotowych, jak i

podmiotowych. W sytuacji, gdy na podstawie wyjaśnień oskarżonego nie da się w

sposób niebudzący wątpliwości ustalić zamiaru sprawcy, to dla prawidłowego

ustalenia rzeczywistego zamiaru sąd powinien sięgnąć do najbardziej uchwytnych i

widocznych elementów działania sprawcy, to jest okoliczności przedmiotowych (zob.

wyroki SN: z 6.01.2004 r., IV KK 276/03, OSNKW-R 2004, poz. 29; z 3.09.2002 r.,

V KKN 401/01).

Także w doktrynie utrwalony jest pogląd, że strona podmiotowa podlega

poznaniu pośrednio, na podstawie faktów zewnętrznych wskazujących na stosunek

psychiczny sprawcy do czynu. Do tych faktów zewnętrznych należą okoliczności i

sposób działania sprawcy, podłoże zdarzenia, sytuacja motywacyjna sprawcy (z

której płyną wnioski o pobudkach, celach, które sprawcy ewentualnie przyświecały)

oraz dane charakteryzujące osobowość sprawcy (zob. I. Andrejew, Rozpoznanie

znamion przestępstwa, Warszawa 1968, s. 145–146).

Wszystkich tych wymogów Sądy orzekające w sprawie dochowały, trafnie i

precyzyjnie analizując rolę M. L. w sporze między oskarżycielem a spółdzielnią

mieszkaniową, a także z nieżyjącym już, byłym prezesem tejże – M. K.. Zasadnie

uwzględniono, że oskarżona nie brała bezpośredniego udziału w demontażu garaży

należących do oskarżyciela, nie wydawała poleceń tego dotyczących ani nie

nadzorowała czynności wykonawczych. Sama zaś spółdzielnia mieszkaniowa,

której członkiem zarządu pozostawała M. L., informowała oskarżyciela (bądź jego

reprezentanta) o rozbiórce garaży, zarówno przed, jak i po samym zdarzeniu,

jednoznacznie wskazała miejsce przechowania zdemontowanych elementów

III KK 555/25

5

garaży, jak i kierowała wezwania do ich odbioru. Okoliczności te mają szczególne

znaczenie, gdy uwzględnić, że kradzież, a więc i kradzież z włamaniem stanowią

przestępstwa umyślne cechujące się zamiarem bezpośrednim zabarwionym (dolus

directus coloratus). Sprawca ma chcieć przywłaszczyć rzecz, postąpić z nią jak

właściciel, dążyć do uzyskania trwałego władztwa nad rzeczą (M. Kulik [w:] Kodeks

karny. Komentarz aktualizowany, red. M. Mozgawa, LEX/el. 2025, art. 278, teza 28

i cytowany tam L. Peiper, Komentarz do kodeksu karnego, prawa o wykroczeniach i

przepisów wprowadzających wraz z niektóremi ustawami dodatkowemi i wzorami

orzeczeń do prawa o wykroczeniach, Kraków 1933, s. 541).

Uwzględniając powyższe, o wyczerpaniu przez oskarżoną znamion

przestępstwa z art. 279 § 1 k.k. mowy być nie mogło i zasadnie też stanowisko

takie wyrażono w wyrokach Sądów obu instancji.

Dlatego, wobec niestwierdzenia jakichkolwiek podstaw do uwzględnienia

kasacji, podlegała ona oddaleniu jako oczywiście bezzasadna.

Jednocześnie, na podstawie art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k.

kosztami postępowania kasacyjnego obciążono oskarżyciela posiłkowego, nie

znajdując podstaw do zwolnienia go z tego obowiązku.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej postanowienia.

[J.J.]

[r.g.]