Sąd Najwyższy wyłączył sędziego od kasacji J.L. za powołanie w procedurze z 2017 r.

Przed Sądem Najwyższym zawisła sprawa z kasacji obrońców J.L. od

wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 1 grudnia 2022 r., sygn. akt II AKa

79/21, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 8 grudnia 2020

r., sygn. akt II K 50/12.

W dniu 12 czerwca 2026 r. do Sądu Najwyższego wpłynął na podstawie art.

41 § 1 k.p.k. wniosek obrońców J.L. – adwokatów Z.Ć. oraz J.B. – o wyłączenie

Sędziego SN I.Z. od rozpoznania sprawy kasacyjnej zarejestrowanej pod sygn. akt

III KK 558/25. Obrońcy podnieśli, że w tej sprawie mogą istnieć okoliczności tego

rodzaju, które mogą wywoływać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności

Sędziego w przedmiotowej sprawie, a także z uwagi na ryzyko, iż brak jego

wyłączenia może realnie prowadzić do naruszenia standardu z art. 6 ust. 1

Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Europejskiej

III KK 558/25

2

Konwencji Praw Człowieka) i uznania, że skład orzekający z jego udziałem nie

stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą. Jednocześnie

obrona wskazała na treść uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca

2022 r., sygn. I KZP 2/22, zgodnie z którą „Wniosek o wyłączenie ze składu sądu

powszechnego osoby powołanej do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego przez

Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., nie może być

rozpoznawany przez sąd mający w swoim składzie takiego sędziego; w

przeciwnym razie dojdzie do sytuacji objętej zakazem nemo iudex in causa sua”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek obrońców zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie.

Sędzia I.Z. na urząd sędziego Sądu Najwyższego został powołany przez

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie rekomendacji Krajowej Rady

Sądownictwa w składzie ukształtowanym według przepisów ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw, a więc w procedurze kwestionowanej przez obrońców.

Sąd Najwyższy podkreślał w swym orzecznictwie, że wykładni art. 41 §

1 k.p.k. należy dokonywać w taki sposób, aby zapewnić skuteczną ochronę prawa

strony do rozpoznania konkretnej sprawy przez niezależny i bezstronny sąd.

Oznacza to, że wykładnia ta powinna umożliwiać także kontrolę tego, czy w

konkretnej sprawie nie dochodzi do naruszenia standardu niezależności i

bezstronności gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust.

1 EKPC (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 lutego 2026 r., III KK

101/24, LEX nr 4024183; z dnia 9 kwietnia 2026 r., II KK 542/25, LEX nr 4079020; z

dnia 8 czerwca 2026 r. II KO 146/24, LEX nr 4101289).

Już sam udział w procedurze powołania na stanowisko sędziego Sądu

Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

III KK 558/25

3

określonym przepisami w/w ustawy prowadzi do nienależytej obsady sądu w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., z uwagi na sprzeczną z Konstytucją

Rzeczypospolitej Polskiej zależność tego organu od władzy wykonawczej i brak

reprezentacji środowiska sędziowskiego (por. uchwała składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz.

22). Skutek taki wynika z wyjątkowego statusu sędziów Sądu Najwyższego i

kluczowych kompetencji tego Sądu, mającego gwarantować niezakłócone,

prawidłowe funkcjonowanie demokratycznego państwa prawnego oraz obiektywny

standard niezależności, niezawisłości i bezstronności orzekania (por. uchwała

trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-

41101/20, OSNKW 2020, z. 2, poz. 7).

Sąd Najwyższy badając w trybie art. 41 § 1 k.p.k. wniosek o wyłączenie

sędziego winien mieć na względzie także stanowisko Europejskiego Trybunału

Praw Człowieka i uwzględniać fakt, że orzeczenie wydane przez skład sądu z

udziałem osób powołanych na stanowisko sędziego w procedurze nominacyjnej

prowadzonej przed Krajową Radą Sądownictwa wadliwie ukształtowanej na

podstawie w/w ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., będzie obciążone wadą traktowaną

przez ETPCz jako naruszenie art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka,

a na gruncie prawa polskiego, jako bezwzględna przyczyna odwoławcza w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Zgodnie z wyrokiem ETPC z dnia 22 lipca 2021

r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), interpretującym

standard „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w

rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, udział w procesie powoływania w Polsce sędziów

takiego organu, jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa, w składzie ukształtowanym

nowelą z 2017 r. (w efekcie czego organ ten nie jest niezależny od władzy

wykonawczej i ustawodawczej) powoduje, że skład orzekający, w który wchodzi

osoba tak powołana na urząd sędziego, nie stanowi w konkretnej sprawie

niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust.

1 EKPC. Każdy polski sąd jest związany dokonaną przez ETPCz wykładnią

standardu wynikającego z art. 6 ust. 1 EKPCz, a to nakazuje przyjmować, że

orzekanie sędziego Sądu Najwyższego powołanego do tego Sądu w wadliwej

procedurze, wiąże się z istotnym i bardzo prawdopodobnym naruszeniem prawa

III KK 558/25

4

strony do rozpoznania sprawy przez bezstronny i niezależny sąd ustanowiony

ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz, jak również standardu konstytucyjnego

(art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).

Niewątpliwie problematyka związana z procedurą powołania sędziów ściśle

powiązana jest z prawem do rzetelnego procesu sądowego, co uzasadnia

wyłączenie Sędziego Sądu Najwyższego I.Z. od udziału w przedmiotowej sprawie.

Jest to tym bardziej uzasadnione, jeśli zważy się dodatkowo na fakt, że w kasacji

obrońcy podnieśli także zarzut dotyczący takiej samej wadliwości powołania

sędziów zasiadających w składzie Sądu odwoławczego, co Sędziego I.Z., który - w

konsekwencji przydzielenia mu niniejszej sprawy - orzekałby z naruszeniem zasady

nemo iudex in causa sua.

Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji postanowienia.

[WB]

[r.g.]