Sąd Najwyższy nie wyłączył sędziego w kasacji A. N. za wadliwe powołanie

Obrońca skazanej A. N. – r. pr. E. J. w dniu 24 marca 2026 r. (prezentata k.

42) skierował do Sądu Najwyższego wniosek z dnia 18 marca 2026 r. o wyłączenie

sędziego SN Adama Rocha od rozpoznania sprawy kasacyjnej o sygn. akt III KK

57/26 na podstawie art. 41 § 1 k.p.k., ze względu na istnienie okoliczności

mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności ww. sędziego w

jej aspekcie instytucjonalnym, wywołaną wadliwą procedurą powołania do pełnienia

funkcji sędziego Sądu Najwyższego.

W uzasadnieniu wniosku obrońca skazanej wskazał, że sędzia SN Adam

Roch został powołany na stanowisko sędziego Izby Dyscyplinarnej Sądu

Najwyższego na podstawie postanowienia Prezydenta RP z dnia 20 września 2018

III KK 57/26

2

r. w wyniku rekomendacji wydanej przez Krajową Radę Sądownictwa w składzie

określonym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, a zatem w procedurze dotkniętej co

najmniej istotną ułomnością. W tej sytuacji, przywołując wybrane orzecznictwo

Sądu Najwyższego wyrażające stanowisko, że w sytuacji wystąpienia ryzyka

nieprawidłowej obsady sądu uzasadnione jest zastosowanie instytucji wyłączenia

sędziego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 8 czerwca 2022r., V KO

43/22, LEX nr 3375645; z dnia 23 czerwca 2022 r., II KO 48/22, LEX nr 3370369; z

dnia 28 lipca 2022 r., V KO 69/22, LEX nr 3375652; z dnia 25 listopada 2021 r., I

CSKP 524/21, LEX nr 3262183, z dnia 16 września 2022 r., III KK 339/22), a także

wskazując, iż zarzut kasacyjny oparty jest na fakcie wydania orzeczenia przez

sędziego orzekającego w pierwszej instancji powołanego właśnie w tej samej

wadliwej procedurze, obrońca uznał, że powyższe cyt. „rodzić może w dwójnasób

wątpliwość, że wyznaczony skład Sądu Najwyższego w osobie SSN Adama Roch

poniekąd orzekałby też i „w swojej sprawie”. Końcowo, powołując się na uchwałę

składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I–4110–1/20, której

nadano moc zasady prawnej, co powoduje w ocenie obrońcy, że każdy skład

orzekający jest nią związany, a także zaznaczając, że jej zasadnicze tezy znalazły

potwierdzenie w późniejszym orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka (zob. wyroki: z dnia 22 lipca 2021 r., Reczkowicz przeciwko Polsce,

skarga nr 43447/19; z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko

Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19; z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma sp.

z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20) podniósł, że cyt. „[i]stnieje zatem

potencjalna możliwość uznania w przyszłości, że w sprawie skazanej A. N.

wystąpiło uchybienie w postaci bezwzględnej przyczyny odwoławczej, tj.

nieprawidłowej obsady sądu” (k. 42-44).

Jak wynika z treści pieczęci Kierownika Sekretariatu Wydziału III Izby Karnej

SN zamieszczonej na karcie 46 akt sprawy, na podstawie zarządzenia Prezesa

Izby Karnej, przedmiotowy wniosek został zarejestrowany w repertorium "KRI" pod

numerem 1624, a następnie przydzielony sędziemu sprawozdawcy.

III KK 57/26

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek okazał się niezasadny i nie zasługiwał na uwzględnienie.

Na wstępie należało przypomnieć, że w świetle orzecznictwa Sądu

Najwyższego "[] zgodnie z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20

kwietnia 2020 r., sygn. akt U2/20, który w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP ma

moc powszechnie obowiązującą, uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej

oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020

r., sygn. akt BSA I–4110–1/20, nie wiąże formalnie sędziów Sądu Najwyższego,

natomiast zawarte w niej myśli mogą być wykorzystywane w praktyce orzeczniczej

w granicach normalnych sposobów wykładni prawa" (tak, m. in., postanowienia SN

z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. IV KO 86/21 czy 28 lutego 2023 r., sygn. III KK

23/23, 7 grudnia 2023 r., sygn. I KK 162/23; 7 marca 2024 r., sygn. III KK 508/23).

Sąd Najwyższy nie podziela poglądu, jakoby za bezwzględną przyczynę

odwoławczą wskazaną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. można uznać okoliczności

wskazane w powołanej powyżej uchwale. W tym zakresie wystarczające jest

odesłanie do uzasadnień postanowień Sądu Najwyższego, w których w sposób

znacznie szerszy przedstawiono argumentację przemawiającą z tym, że

okoliczności, o których traktuje uchwała sygn. akt BSA I–4110–1/20 mogą być

oceniane jedynie w pryzmacie tzw. względnych powodów odwoławczych, tj. z

punktu widzenia regulacji określonej w art. 438 pkt 2 k.p.k. Innymi słowy

potencjalne naruszenie standardu rozpoznania sprawy przez niezawisły i

bezstronny sąd w związku z powołaniem sędziego (w tym sędziego Sądu

Najwyższego) przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r. poz. 3) w konkretnej sprawie winno i może być rozpatrywane wyłącznie

w kategoriach obrazy przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na

treść orzeczenia (względna przyczyna odwoławcza), co zostało szczegółowo

uzasadnione m. in. w postanowieniach Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2022

r., sygn. akt V KK 660/21 oraz z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. akt II KK 468/21.

Przechodząc zaś obecnie do oceny wniosku o wyłączenie sędziego SN

Adama Rocha, złożonego przez obrońcę skazanej A. N., należy powiedzieć, co

III KK 57/26

4

następuje. Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. Chodzi tutaj o takie układy faktyczne, w których

określone zachowanie sędziego (albo określona sytuacja, w której znajduje się

dany sędzia) w prowadzonym przez niego postępowaniu bądź też w życiu

prywatnym rodzi obiektywnie uzasadnioną wątpliwość do jego bezstronności,

bowiem rzutuje na określony stosunek sędziego do stron lub sprawy będącej

przedmiotem rozstrzygnięcia w danym postępowaniu (albo nawet ujawnia

określony stosunek sędziego do stron lub sprawy będącej przedmiotem

rozpoznania).

Sama konstrukcja językowa art. 41 § 1 k.p.k. i oparcie dyspozycji tego

przepisu na kryterium b e z s t r o n n o ś c i nie pozostawia żadnych wątpliwości co do

tego, że chodzi tutaj o to, że sędzia winien być neutralny w z g l ę d e m s t r o n

(kodeks mówi o bezstronności w d a n e j s p r a w i e). Tym samym jakichkolwiek

kwestie ustrojowo-prawne (o których pisze w swym wniosku pełnomocnik

wnioskodawców), o ile nie wpływają ⎯ jak tego wymaga ustawa ⎯ na stosunek do

stron w danej sprawie, nie mogą być traktowane jako przesądzające o

zmaterializowaniu się stanu faktycznego, którym mowa w art. 41 § 1 k.p.k.

W tym sensie ten fragment dyspozycji art. 41 § 1 k.p.k., w którym mowa o

bezstronności sędziego "w danej sprawie", ma fundamentalne znaczenie dla

wyinterpretowania normy zakodowanej w tym przepisie, bowiem przekonuje w

sposób jednoznaczny, że chodzi tutaj o stronniczość s k o n k r e t y z o w a n ą, tj.

odnoszącą się do danej sprawy (sprawę wyznaczają: jej przedmiot i strony). Sam

źródłosłów i aspekt semantyczny wyrazu "bezstronny" jest zresztą jasny i nie budzi

żadnych wątpliwości. Ale gwoli pełnego naświetlenia znaczenia tego wyrażenia ⎯

do dziś przecież używanego przez współczesnych Polaków bez jakichkolwiek

poważniejszych korektur semantycznych ⎯ warto odwołać się do pomników

rodzimej leksykografii, które brak neutralności utożsamiają z brakiem stronniczości

rozumianej jako relacja ze s t r o n a m i, zatem b e z s t r o n n o ś ć (zgodnie z

semantyką) odnoszą zawsze do s t r o n, nie zaś do bliżej nieokreślonych

okoliczności o abstrakcyjnym charakterze niewiążących się z daną sprawą.

Bezstronność to bowiem: "bezparcyalność, nieprzywiązanie do żadnéy strony lub

III KK 57/26

5

partyi" (Słownik języka polskiego przez Samuela Bogumiła Lindego ułożony, t. I cz.

I, A.-F., Warszawa 1807, s. 87) czy "nieprzywiązanie się do żadnej strony lub partji,

neutralność, bezparcjalność" (Aleksander Zdanowicz i in., Słownik języka

polskiego, Wilno 1861, s. 70). Z kolei bezstronnym jest ten, kto jest "bezparcyalny,

bez wiązania się z żadną partyą lub stroną, neutralny, obojętny" (Linde, tamże).

Wykładnia art. 41 § 1 k.p.k. prowadzi do wniosku, że dyspozycja tego

przepisu ⎯ wbrew temu, co się bez wskazania na jakiekolwiek przekonywające

argumenty przyjmuje w niektórych orzeczeniach Sądu Najwyższego (por. np.

postanowienia z: 26 października 2022 r., sygn. V KK 413/20; 1 lutego 2023 r.,

sygn. V KK 413/20; 17 października 2023 r., sygn. IV KK 279/23; 7 grudnia 2023 r.,

sygn. IV KK 279/23; 20 lutego 2024 r., sygn. V KK 266/23; 4 kwietnia 2024 r., sygn.

V KK 193/23 czy 20 maja 2024 r., sygn. III KK 168/24; niektóre z rozstrzygnięć

Sądu Najwyższego poszły aż tak daleko, że w istocie w ogóle w sposób

"materialny" nie nawiązywały do okoliczności stypizowanych w art. 41 § 1 k.p.k., np.

postanowienie SN z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. I KK 385/23, w którym

całkowicie instrumentalnie i w oderwaniu od art. 41 § 1 k.p.k. przyjęto, że cyt.:

"[j]edyną możliwością usunięcia uzasadnionych wątpliwości natury konwencyjnej i

konstytucyjnej, jak również zapewnienia stronie postępowania składu Sądu

Najwyższego, w którym nie uczestniczy sędzia, wobec którego w orzecznictwie

Sądu Najwyższego, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka formułowane są rzeczowe, silnie

uzasadnione zastrzeżenia odnoszące się do udziału w procedurze nominacyjnej

niespełniającej wymogów obiektywizmu i niezależności od władzy wykonawczej i

ustawodawczej, było zatem uwzględnienie wniosku i wyłączenie Sędzi[ego] SN

Adama Rocha od rozpoznania kasacji"; podobnie postanowienie SN z dnia 23

listopada 2022 r., sygn. III KK 339/22) upatrujących podstawę wyłączenia sędziów

powołanych przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw w

konstrukcji "braku instytucjonalnej bezstronności", a zatem na figurze prawnej

nieznanej ustawie postępowania karnego ⎯ nie obejmuje tych sytuacji, w których

wątpliwości podnoszone przez stronę nie mają charakteru ściśle wiążącego się z

III KK 57/26

6

istotą sprawy, tj. gdy nie odnoszą się do konkretnych elementów sprawy (tj.

zaszłości natury faktycznej, przebiegu procesowego sprawy itp.), stanowiąc jedynie

wypadkową krytycznej oceny przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań

legislacyjnych czy podzielenia poglądu, że określone rozwiązania normatywne nie

dają ⎯ w przekonaniu uczestnika postępowania ⎯ gwarancji bezstronnego

rozpoznania sprawy.

Należy podzielić wyrażone w orzecznictwie Sądu Najwyższego trafne

zapatrywanie, że w "regulacji z art. 41 § 1 k.p.k. chodzi o okoliczności natury

faktycznej, względnie zdarzenia procesowe, które mogłyby uzasadniać wątpliwości

co do obiektywnego rozstrzygnięcia sprawy przez konkretnego sędziego. Do

okoliczności takich nie należą natomiast rozwiązania legislacyjne dotyczące ustroju

sądownictwa" (postanowienie SN z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. II KK 7/23).

Trzeba także wskazać na to, że zgodnie z wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. P 22/19 (Dz.U. poz. 413) art. 41 § 1

k.p.k. w związku z art. 42 § 1 k.p.k. w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o

wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o

Krajowej Radzie Sądownictwa jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3

pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosku o wyłączenie sędziego

opartego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. nie można osnuć na okoliczności

nawiązującej do powołania sędziego w trybie, w którym jego kandydatura była

opiniowana przez Krajową Radę Sądownictwa powołaną na zasadach określonych

w art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa.

Zatem kwestie u s t r o j o w e (n o r m a t y w n e) związane z trybem

powoływania sędziów (a mówiąc precyzyjniej: określone unormowania ustawowe

regulujące ustrój wymiaru sprawiedliwości w zakresie szeroko rozumianego trybu i

zasad powoływania sędziów) nie mogą stanowić podstawy wniosku o wyłączenie

sędziego. Wnioski składane na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. mogą bowiem dotyczyć

li tylko określonych kwestii f a k t y c z n y c h, nie zaś p r a w n y c h (prawno-

ustrojowych). Szerzej zagadnienie to zostało rozwinięte m. in. w postanowieniu SN

z dnia 21 czerwca 2023 r., sygn. IV KK 460/19, w którym wyrażono zasługujący na

III KK 57/26

7

akceptację pogląd, że "prawo i obowiązek orzekania sędziego obejmuje każdą

kwestię natury prawnej i z powodu takiej kwestii, która byłaby przedmiotem

orzekania, nie sposób skutecznie żądać wyłączenia sędziego. Przeciwne

stanowisko prowadzi ad absurdum, gdyż oczywiste jest, że przedmiotem

określonego wniosku mogłaby być kwestia ustrojowa dotykająca każdego sędziego,

niezależnie od czasu i trybu powołania. W takiej sytuacji [] nie istniałby sąd, który

mógłby kwestię tę skutecznie rozważyć i rozstrzygnąć. Z tego względu treścią art.

41 § 1 k.p.k. objęte są jedynie okoliczności natury faktycznej" (analogicznie:

postanowienie SN z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. II KK 7/23).

Mając powyższe na uwadze, wobec tego, że wniosek obrońcy skazanej A. N.

o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego został osnuty wyłącznie na krytyce

ustrojowych rozwiązań prawnych dotyczących trybu powoływania sędziów

przyjętych przez ustawodawcę i forsowaniu stanowiska, że przyjęcie określonej

procedury nominacyjnej na urząd sędziego rzekomo przekłada się na rękojmię

bezstronnego rozpoznania sprawy kasacyjnej, należało dojść do wniosku, że nie

zasługuje on na uwzględnienie. Dlatego też Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia.

[J.J.]

[r.g.]