Sędzia powołany w wadliwym trybie nie rozpozna wniosku o wyłączenie sędziego A.B.

Obrońca R.P. i M.B. w dniu 23 stycznia 2026 r. złożył wniosek wyłączenie

sędziego R.W., wyznaczonego do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego A.B.

od udziału w sprawie III KK 644/24, z uwagi na uzasadnione wątpliwości co do jego

bezstronności, a które to wątpliwości łączą się z ryzykiem uznania w przyszłości, że

w sprawie wystąpiło uchybienie w postaci bezwzględnej przyczyny odwoławczej w

postaci nienależytej obsady sądu. Wnioskodawcy, wskazując na wadliwy tryb

powołania sędziego R.W. do orzekania w Sądzie Najwyższym, odwołali się do

dotychczasowego orzecznictwo tegoż Sądu, jak również Europejskiego Trybunału

Praw Człowieka oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

III KK 644/24

2

Należy stwierdzić, że spełnione są przesłanki wyłączenia sędziego R.W. od

rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego A.B. od udziału w sprawie III KK

644/24.

W uchwale trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia

2020 r. (BSA I-4110-1/2020) wskazano wyraźnie, że „nienależyta obsada sądu w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu

bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy

z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw.” Sąd Najwyższy argumentował w tym orzeczeniu, że „powołanie do Sądu

Najwyższego jest zawsze pierwszym powołaniem na urząd w tym Sądzie, wymaga

więc spełnienia szczególnych warunków i dochowania procedur, w których

rzeczywiście można zweryfikować kompetencje kandydata, także z punktu

widzenia jego cech istotnych dla zachowania niezawisłości i bezstronności. Brak

takiej weryfikacji i brak transparentności procesu powołania, którą charakteryzowały

się przeprowadzone konkursy, tworzą stan niepewności i rodzą podejrzenia o

polityczne motywacje decyzji nominacyjnych. Wyklucza to spełnienie obiektywnych

warunków postrzegania tak nominowanych osób jako bezstronnych i niezawisłych.

Tym bardziej, że chodzi o powołania do sądu ostatniej instancji, mającego

kompetencję do uchylania prawomocnych orzeczeń sądowych i dokonywania

wiążącej wykładni prawa, którego orzeczenia nie podlegają już efektywnej kontroli,

pozwalającej na weryfikację, czy spełnione zostały warunki bezstronności i

niezawisłości sądu, w składzie którego biorą udział osoby powołane na urząd

sędziego Sądu Najwyższego w wadliwej procedurze. Z tego powodu dochowanie

najwyższych standardów w procesie powoływania na urząd jest decydujące dla

oceny czy osoba, która to postępowanie przeszła, daje gwarancje niezawisłości i

bezstronności Sądu Najwyższego, gdy orzeka ona w danym składzie tego Sądu.”

Zatem w stosunku do osób powołanych na stanowiska sędziów Sądu Najwyższego

nie ma potrzeby przeprowadzania tzw. testu niezawisłości, o którym mowa w

cytowanej wyżej uchwale.

III KK 644/24

3

Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszy

wniosek o wyłącznie, w pełni podziela wykładnię tego przepisu przyjętą przez Sąd

Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 października 2021 r. (sygn. akt II KO 30/21).

Sąd Najwyższy wskazał w tym postanowieniu, iż sama okoliczność wzięcia przez

konkretna osobę udziału w procedurze nominacyjnej prowadzonej przed Krajową

Radą Sądownictwa w wadliwym konstytucyjnie składzie ukształtowanym na

podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, nie stanowi automatycznego powodu

do stwierdzenia, że zachodzi uzasadniona wątpliwość co do obiektywnej i

subiektywnej bezstronności takiej osoby w rozpoznawaniu spraw. Okoliczność ta

musi być jednak uwzględniana w szerszym zakresie, w szczególności

uwzględniając szczególną funkcję jaką pełni art. 41 § 1 k.p.k. stanowiąc podstawę

do ochrony prawa strony do niezależnego i bezstronnego sądu. Sąd Najwyższy

podkreślił, że „wykładni art. 41 § 1 k.p.k. należy dokonywać w taki sposób, aby

zapewnić skuteczną ochronę prawa strony do rozpoznania konkretnej sprawy

przez niezależny i bezstronny sąd. Oznacza to, że wykładnia ta powinna

umożliwiać także kontrolę tego, czy w konkretnej sprawie nie dochodzi do

naruszenia standardu niezależności i bezstronności gwarantowanego przez art. 45

ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC (por. postanowienie SN z dnia 10 lutego 2021

r., I NWW 3/21) (…) Rzeczą Sądu Najwyższego rozpoznającego wniosek na

podstawie art. 41 § 1 k.p.k. jest wyłączenie sędziego nie tylko wtedy, gdy zostanie

wykazana okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności, ale także wtedy, gdy orzekanie w tej sprawie przez tego sędziego

mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia

standardu z art. 6 ust. 1 EKPC i uznania, że taki skład orzekający w ogóle nie

stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą, co przecież

mogłoby skutkować nie tylko odpowiedzialnością odszkodowawczą państwa (por.

sprawa Reczkowicz), ale również mogłoby prowadzić do złożenia wniosku o

wznowienie tego etapu postępowania (art. 540 § 3 k.p.k.).”

III KK 644/24

4

Zgodnie z wyrokiem ETPC z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz

przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), interpretującym standard „niezależnego i

bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, udział

w procesie powoływania w Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa

Rada Sądownictwa, w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r. (w efekcie czego

organ ten nie jest niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje,

że skład orzekający, w który wchodzi osoba tak powołana na urząd sędziego, nie

stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego

ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (pkt 284 – szerzej w tym zakresie por.

postanowienie SN z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21). Mając na względzie

wskazane stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Sąd Najwyższy,

badając w trybie art. 41 § 1 k.p.k. wniosek o wyłączenie sędziego, musi uwzględnić

fakt, że ew. orzeczenie wydane przez skład sądu z udziałem osób powołanych na

stanowisko sędziego w procedurze nominacyjnej prowadzonej przed Krajową Radą

Sądownictwa w wadliwie ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw, będzie obciążone wadą traktowaną przez ETPCz jako naruszenie art. 6 ust.

1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, zaś na gruncie prawa polskiego, jako

bezwzględna przyczyna odwoławcza w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Dotyczy

to sędziego R.W., który w takim właśnie trybie został powołany do orzekania w

Izbie Dyscyplinarnej. Należy przy tym podkreślić, że standard prawa do sądu

wynikający z art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 EKPCz ma w pełni

zastosowanie do postępowania kasacyjnego, o ile takie postępowanie zostało

przewidziane w określonej kategorii spraw (por. postanowienie SN z dnia 16

września 2021 r., sygn. akt I KZ 29/21 i zawarta tam argumentacja oraz M. A.

Nowicki, Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do Europejskiej Konwencji o

ochronie praw człowieka, wyd. 7, s. 502 i cytowane wyroki ETPC, P. Hofmański, A.

Wróbel w: L. Garlicki [red.] Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych

Wolności. Tom I. Komentarz do artykułów 1-8, Warszawa 2010, s. 253).

Mając na względzie powyższe okoliczności należy przede wszystkim

wskazać, że sędzia R.W. został pierwotnie powołany na stanowisko sędziego w

Izbie Dyscyplinarnej, która to Izba, choć była organem powiązanym

III KK 644/24

5

administracyjnie z Sądem Najwyższym, jednak sama nie miała statusu sądu w

rozumieniu konstytucyjnym (por. uchwała trzech połączonych Izb Sądu

Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/2020 oraz uchwała

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I

KZP 2/22). Podjęcie przez niego czynności orzeczniczych w Sądzie Najwyższym -

Izbie Karnej nastąpiło bez dochowania wymogów określonych w art. 179

Konstytucji RP, a więc bez zachowania procedury przewidzianej dla ubiegania się

stanowisko w sądzie przewidzianym w Konstytucji RP. Przejście osób orzekających

w Izbie Dyscyplinarnej do Izb Sądu Najwyższego nastąpiło dzięki regulacjom

przyjętym przez większość parlamentarną w ustawie z dnia 9 czerwca 2022 r.

(Dz.U. z 2022 r., poz. 1259). Zgodnie z art. 10 tej ustawy, to Pierwszy Prezes SN

dokonał przeniesienia osób orzekających dotychczas w Izbie Dyscyplinarnej, za ich

zgodą, do jednej z Izb Sądu Najwyższego. Tymczasem Konstytucja RP nie

przewiduje możliwości powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego przez

Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, czy też z mocy samej ustawy. Należy

podkreślić, że akt nominacji Prezydenta RP na stanowisko sędziego dokonywany

jest w ramach określonego konkursu dotyczącego konkretnego rodzaju sądu.

Osoba, która ubiegała się o stanowisko sędziego w danym sądzie, nie jest wiec

uprawniona do orzekania w innym rodzaju sądu. Akty nominacji na stanowiska w

Izbie Dyscyplinarnej podejmowane były przez Prezydenta RP wyłącznie w ramach

konkursu na stanowiska w tej Izbie. Skoro jednak Izba Dyscyplinarna nigdy nie była

sądem, nominacje te nie obejmowały możliwości orzekania w Sądzie Najwyższym.

Powołanie danej osoby do orzekania w tym Sądzie wymagało więc dochowania

procedury określonej w art. 179 Konstytucji RP, w której przewidziane są określone

kompetencje Krajowej Rady Sądownictwa oraz Prezydenta RP. Naruszenie tej

procedury, również uzasadnia stwierdzenie braku dochowania instytucjonalnych i

ustrojowych gwarancji zapewnienia bezstronności i niezawisłości sądu

ukonstytuowanego z udziałem takiej osoby. Odnosi się to do sędziego R.W., który

właśnie w takim niekonstytucyjnym trybie został powołany do orzekania w Izbie

Karnej Sądu Najwyższego. Mając na względzie te okoliczności trzeba stwierdzić, że

R.W. nie jest uprawniony do orzekania w Sądzie Najwyższym.

III KK 644/24

6

Wyżej wskazane okoliczności czynią koniecznym uznać za zasadne

wyłączenie sędziego R.W. od udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłączenie

sędziego A.B. od udziału w sprawie III KK 644/24, z uwagi na to, że nie jest on

uprawniony do orzekania w Sądzie Najwyższym, zaś sąd, w którego składzie by

uczestniczył, nie spełniałby kryteriów określonych w art. 6 ust. 1 Europejskiej

Konwencji Praw Człowieka, zaś postępowanie prowadzone przez taki sąd byłoby

obciążone wadą traktowaną na gruncie wykładni przyjętej w uchwale trzech

połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. jako bezwzględna

przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (co do przyczyn związania

każdego składu Sądu Najwyższego wspomnianą uchwałą mająca moc zasady

prawnej – zob. postanowienie SN z dnia 16 września 2021 r. I KZ 29/21).

[WB]

[a.ł]