Sąd najwyższy

W związku z otrzymanym zawiadomieniem o składzie rozpoznającym

sprawę skazanego M.F. o sygn. akt III KK 658/25, obrońca skazanego – r. pr. A.M.

w dniu 31 grudnia 2025 r. (prezentata k. 17) skierował do Sądu Najwyższego

wniosek z dnia 29 grudnia 2025 r. o wyłączenie sędziego SN P.K. od udziału w

rozpoznaniu ww. sprawy kasacyjnej na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 41 §

1 i 4 k.p.k., z uwagi na istnienie okoliczności mogących wywołać uzasadnioną

wątpliwość co do bezstronności ww. sędziego w jej aspekcie instytucjonalnym,

wywołaną wadliwą procedurą powołania do pełnienia funkcji sędziego Sądu

Najwyższego (pkt 1). Jednocześnie obrońca wniósł o wstrzymanie podejmowania

czynności merytorycznych w sprawie do czasu prawomocnego rozpoznania

III KK 658/25

2

niniejszego wniosku (art. 42 § 4 k.p.k.) (pkt 2), doręczenie obrońcy odpisu

postanowienia wydanego w przedmiocie wniosku (pkt 3), ewentualnie - na wypadek

uznania, że podnoszone okoliczności powinny być oceniane w reżimie art. 29 § 5 i

nast. ustawy o Sądzie Najwyższym wniósł o nadanie niniejszemu pismu biegu jako

wnioskowi w tym trybie, względnie o przekazanie go do rozpoznania zgodnie z

właściwością (pkt 4) oraz przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności

sędziego w trybie art. 29 § 5-25 ustawy o Sądzie Najwyższym oraz stwierdzenie

braku bezstronności skutkujące wyłączeniem sędziego SN P.K. od udziału w

rozpoznaniu sprawy, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu (pkt 5).

W uzasadnieniu wniosku obrońca skazanego zaznaczył, że z oficjalnych

informacji Sądu Najwyższego wynika, iż sędzia P.K. został powołany do pełnienia

urzędu sędziego Sądu Najwyższego w Izbie Karnej postanowieniem Prezydenta

RP z dnia 7 marca 2022 r., cyt. „w procedurze z udziałem Krajowej Rady

Sądownictwa (tzw. neo-KRS)”, w konsekwencji, rozpoznając kasację opartą na

zarzucie nienależytej obsady sądu z uwagi na powołanie sędziego z udziałem neo-

KRS, SSN P.K. znalazłby się w sytuacji, w której miałby oceniać w ramach tej

samej kategorii wątpliwości (dotyczących standardu niezależności i bezstronności)

okoliczności odnoszące się do innego sędziego, które są w istocie analogiczne do

okoliczności dotyczących jego własnego powołania. Taki układ procesowy

uruchamia zakaz nemo iudex in causa sua (nikt nie może być sędzią we własnej

sprawie) i prowadzi do obiektywnie uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności

w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k. Chodzi przy tym nie o to, że SSN P.K. rozstrzyga

wprost o własnym powołaniu, lecz o to, że rozpoznanie kasacji wymaga zajęcia

stanowiska w sporze standardowym, który w tej samej osi odnosi się również do

jego własnego statusu - co rodzi obiektywnie uzasadniony pozór braku

bezstronności” (k. 17-18).

Jak wynika z treści pieczęci Kierownika Sekretariatu Wydziału III Izby Karnej

SN zamieszczonej na karcie 20 akt sprawy, na podstawie zarządzenia Prezesa

Izby Karnej, przedmiotowy wniosek został zarejestrowany w repertorium "KRI" pod

numerem 1436, a następnie przydzielony sędziemu sprawozdawcy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

III KK 658/25

3

Wniosek okazał się niezasadny i nie zasługiwał na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. Chodzi tutaj o takie układy faktyczne, w których

określone zachowanie sędziego (albo określona sytuacja, w której znajduje się

dany sędzia) w prowadzonym przez niego postępowaniu bądź też w życiu

prywatnym rodzi obiektywnie uzasadnioną wątpliwość do jego bezstronności,

bowiem rzutuje na określony stosunek sędziego do stron lub sprawy będącej

przedmiotem rozstrzygnięcia w danym postępowaniu (albo nawet ujawnia

określony stosunek sędziego do stron lub sprawy będącej przedmiotem

rozpoznania).

Sama konstrukcja językowa art. 41 § 1 k.p.k. i oparcie dyspozycji tego

przepisu na kryterium b e z s t r o n n o ś c i nie pozostawia żadnych wątpliwości co do

tego, że chodzi tutaj o to, że sędzia winien być neutralny w z g l ę d e m s t r o n

(kodeks mówi o bezstronności w d a n e j s p r a w i e). Tym samym jakichkolwiek

kwestie ustrojowo-prawne (o których pisze w swym wniosku pełnomocnik

wnioskodawców), o ile nie wpływają ⎯ jak tego wymaga ustawa ⎯ na stosunek do

stron w danej sprawie, nie mogą być traktowane jako przesądzające o

zmaterializowaniu się stanu faktycznego, którym mowa w art. 41 § 1 k.p.k.

W tym sensie ten fragment dyspozycji art. 41 § 1 k.p.k., w którym mowa o

bezstronności sędziego "w danej sprawie", ma fundamentalne znaczenie dla

wyinterpretowania normy zakodowanej w tym przepisie, bowiem przekonuje w

sposób jednoznaczny, że chodzi tutaj o stronniczość s k o n k r e t y z o w a n ą, tj.

odnoszącą się do danej sprawy (sprawę wyznaczają: jej przedmiot i strony). Sam

źródłosłów i aspekt semantyczny wyrazu "bezstronny" jest zresztą jasny i nie budzi

żadnych wątpliwości. Ale gwoli pełnego naświetlenia znaczenia tego wyrażenia ⎯

do dziś przecież używanego przez współczesnych Polaków bez jakichkolwiek

poważniejszych korektur semantycznych ⎯ warto odwołać się do pomników

rodzimej leksykografii, które brak neutralności utożsamiają z brakiem stronniczości

rozumianej jako relacja ze s t r o n a m i, zatem b e z s t r o n n o ś ć (zgodnie z

semantyką) odnoszą zawsze do s t r o n, nie zaś do bliżej nieokreślonych

okoliczności o abstrakcyjnym charakterze niewiążących się z daną sprawą.

III KK 658/25

4

Bezstronność to bowiem: "bezparcyalność, nieprzywiązanie do żadnéy strony lub

partyi" (Słownik języka polskiego przez Samuela Bogumiła Lindego ułożony, t. I cz.

I, A.-F., Warszawa 1807, s. 87) czy "nieprzywiązanie się do żadnej strony lub partji,

neutralność, bezparcjalność" (Aleksander Zdanowicz i in., Słownik języka

polskiego, Wilno 1861, s. 70). Z kolei bezstronnym jest ten, kto jest "bezparcyalny,

bez wiązania się z żadną partyą lub stroną, neutralny, obojętny" (Linde, tamże).

Wykładnia art. 41 § 1 k.p.k. prowadzi do wniosku, że dyspozycja tego

przepisu ⎯ wbrew temu, co się bez wskazania na jakiekolwiek przekonywające

argumenty przyjmuje w niektórych orzeczeniach Sądu Najwyższego (por. np.

postanowienia z: 26 października 2022 r., sygn. V KK 413/20; 1 lutego 2023 r.,

sygn. V KK 413/20; 17 października 2023 r., sygn. IV KK 279/23; 7 grudnia 2023 r.,

sygn. IV KK 279/23; 20 lutego 2024 r., sygn. V KK 266/23; 4 kwietnia 2024 r., sygn.

V KK 193/23 czy 20 maja 2024 r., sygn. III KK 168/24; niektóre z rozstrzygnięć

Sądu Najwyższego poszły aż tak daleko, że w istocie w ogóle w sposób

"materialny" nie nawiązywały do okoliczności stypizowanych w art. 41 § 1 k.p.k., np.

postanowienie SN z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. I KK 385/23, w którym

całkowicie instrumentalnie i w oderwaniu od art. 41 § 1 k.p.k. przyjęto, że cyt.:

"[j]edyną możliwością usunięcia uzasadnionych wątpliwości natury konwencyjnej i

konstytucyjnej, jak również zapewnienia stronie postępowania składu Sądu

Najwyższego, w którym nie uczestniczy sędzia, wobec którego w orzecznictwie

Sądu Najwyższego, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka formułowane są rzeczowe, silnie

uzasadnione zastrzeżenia odnoszące się do udziału w procedurze nominacyjnej

niespełniającej wymogów obiektywizmu i niezależności od władzy wykonawczej i

ustawodawczej, było zatem uwzględnienie wniosku i wyłączenie Sędzi[ego] SN

A.R. od rozpoznania kasacji"; podobnie postanowienie SN z dnia 23 listopada 2022

r., sygn. III KK 339/22) upatrujących podstawę wyłączenia sędziów powołanych

przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w

trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw w konstrukcji "braku

instytucjonalnej bezstronności", a zatem na figurze prawnej nieznanej ustawie

postępowania karnego ⎯ nie obejmuje tych sytuacji, w których wątpliwości

III KK 658/25

5

podnoszone przez stronę nie mają charakteru ściśle wiążącego się z istotą sprawy,

tj. gdy nie odnoszą się do konkretnych elementów sprawy (tj. zaszłości natury

faktycznej, przebiegu procesowego sprawy itp.), stanowiąc jedynie wypadkową

krytycznej oceny przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań legislacyjnych czy

podzielenia poglądu, że określone rozwiązania normatywne nie dają ⎯ w

przekonaniu uczestnika postępowania ⎯ gwarancji bezstronnego rozpoznania

sprawy.

Należy podzielić wyrażone w orzecznictwie Sądu Najwyższego trafne

zapatrywanie, że w "regulacji z art. 41 § 1 k.p.k. chodzi o okoliczności natury

faktycznej, względnie zdarzenia procesowe, które mogłyby uzasadniać wątpliwości

co do obiektywnego rozstrzygnięcia sprawy przez konkretnego sędziego. Do

okoliczności takich nie należą natomiast rozwiązania legislacyjne dotyczące ustroju

sądownictwa" (postanowienie SN z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. II KK 7/23).

Trzeba także wskazać na to, że zgodnie z wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. P 22/19 (Dz.U. poz. 413) art. 41 § 1

k.p.k. w związku z art. 42 § 1 k.p.k. w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o

wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o

Krajowej Radzie Sądownictwa jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3

pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosku o wyłączenie sędziego

opartego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. nie można osnuć na okoliczności

nawiązującej do powołania sędziego w trybie, w którym jego kandydatura była

opiniowana przez Krajową Radę Sądownictwa powołaną na zasadach określonych

w art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa.

Zatem kwestie u s t r o j o w e (n o r m a t y w n e) związane z trybem

powoływania sędziów (a mówiąc precyzyjniej: określone unormowania ustawowe

regulujące ustrój wymiaru sprawiedliwości w zakresie szeroko rozumianego trybu i

zasad powoływania sędziów) nie mogą stanowić podstawy wniosku o wyłączenie

sędziego. Wnioski składane na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. mogą bowiem dotyczyć

li tylko określonych kwestii f a k t y c z n y c h, nie zaś p r a w n y c h (prawno-

ustrojowych). Szerzej zagadnienie to zostało rozwinięte m. in. w postanowieniu SN

III KK 658/25

6

z dnia 21 czerwca 2023 r., sygn. IV KK 460/19, w którym wyrażono zasługujący na

akceptację pogląd, że "prawo i obowiązek orzekania sędziego obejmuje każdą

kwestię natury prawnej i z powodu takiej kwestii, która byłaby przedmiotem

orzekania, nie sposób skutecznie żądać wyłączenia sędziego. Przeciwne

stanowisko prowadzi ad absurdum, gdyż oczywiste jest, że przedmiotem

określonego wniosku mogłaby być kwestia ustrojowa dotykająca każdego sędziego,

niezależnie od czasu i trybu powołania. W takiej sytuacji [] nie istniałby sąd, który

mógłby kwestię tę skutecznie rozważyć i rozstrzygnąć. Z tego względu treścią art.

41 § 1 k.p.k. objęte są jedynie okoliczności natury faktycznej" (analogicznie:

postanowienie SN z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. II KK 7/23).

Krótko tylko należy odnieść się do zasygnalizowanego przez obrońcę

postulatu potrzeby przeprowadzenia testu niezawisłości i bezstronności sędziego w

trybie art. 29 § 5-25 ustawy o Sądzie Najwyższym. Otóż instytucje procesowe

uregulowane ⎯ z jednej strony w ustawie o Sądzie Najwyższym, z drugiej zaś w

ustawie postępowania karnego (art. 41 § 1 k.p.k.) ⎯ mają charakter r o z ł ą c z n y.

Innym słowy okoliczności ustrojowe, mogą być badane tylko na podstawie ustawy o

Sądzie Najwyższym, nie mogą być zaś przedmiotem oceny w ramach wniosku

złożonego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. (o czym była zresztą mowa szerzej we

wcześniejszej partii uzasadnienia). Odniesienie się do kwestii ustrojowych będzie

możliwe po zarejestrowaniu i rozpoznaniu wniosku obrońcy w tym zakresie, w

którym bazuje on na przepisie art. 29 § 5-25 ustawy o Sądzie Najwyższym.

Mając powyższe na uwadze, wobec tego, że wniosek obrońcy skazanego

M.F. o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego w istocie został osnuty wyłącznie

na krytyce ustrojowych rozwiązań prawnych dotyczących trybu powoływania

sędziów przyjętych przez ustawodawcę, należało dojść do wniosku, że nie

zasługuje on na uwzględnienie. Dlatego też Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia.

[WB]

[r.g.]

III KK 658/25

7