SN wyłączył sędziego Adama Rocha od wniosku o wyłączenie sędziego Bojańczyka

Obrońca skazanego złożył pismem z 7 kwietnia 2026 r. (data wpływu)

wniosek o wyłączenie SSN Adama Rocha od rozpoznania wniosku o wyłączenie

SSN Antoniego Bojańczyka od orzekania w sprawie III KK 77/26 z uwagi na

uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego. W uzasadnieniu jako

podstawę wniosku o wyłączenie w trybie art. 4 § 1 k.p.k. obrońca wskazał istnienie

uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego, ze względu na powołanie

na stanowisko sędziego w Sądzie Najwyższym w procedurze nominacyjnej

III KK 77/26

2

prowadzonej przed Krajową Radą Sądownictwa ukształtowaną na podstawie

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw. W uzasadnieniu przytoczył szereg orzeczeń Sądu

Najwyższego oraz innych organów, w tym sądów międzynarodowych wskazujących

na brak dochowania przez sędziego objętego wnioskiem gwarancji zapewnienia

bezstronności i niezawisłości. Wskazał, że obowiązujące przepisy art. 29 ustawy o

Sądzie Najwyższym nie zapewniają stronie możliwości skutecznego

zakwestionowania braku bezstronności lub niezawisłości sędziego, tym samym

właściwa jest droga procesowa, określona w przepisach kodeksu postępowania

karnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek jest zasadny, a powody jego uwzględnienia w tej sprawie są

oczywiste.

Konieczność wyłączenia od orzekania SSN Adama Rocha w niniejszym

postępowaniu nie ulega wątpliwości. Okoliczności na nią wskazujące wynikają z

dokonanych przez Sąd Najwyższy przede wszystkim w uchwale składu

połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu

Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I - 4110 - 1/20 (OSNKW

2020/2/7) oraz w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2

czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22), a w zakresie statusu

Krajowej Rady Sądownictwa także w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22. Zachowują one swoją

aktualność także na gruncie niniejszej sprawy.

W świetle powyższego stwierdzić zatem należy zasadność złożonego

wniosku o wyłączenie Adama Rocha, albowiem zachodzą podstawy do wyłączenia

tego sędziego od udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłączenie SSN Antoniego

Bojańczyka w sprawie prowadzonej w Sądzie Najwyższym pod sygnaturą III KK

77/26, skoro sąd orzekający, w którego składzie by uczestniczył, mający rozpoznać

wniosek, nie spełniałby w tej sytuacji kryteriów określonych w art. 45 ust. 1

Konstytucji, art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, zaś postępowanie

prowadzone przez taki sąd byłoby obciążone wadą traktowaną na gruncie wykładni

III KK 77/26

3

przyjętej w uchwale trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia

2020 r. jako bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Dopuszczalność i konieczność rozpoznawania wniosków o wyłączenie sędziego

wyznaczonego do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego członka składu

mającego wydać rozstrzygnięcie w sprawie została utrwalona w orzecznictwie Sądu

Najwyższego i sprzyjać ma zapewnieniu stronie prawa do bezstronnego sądu w

rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Rację ma skarżący, że możliwości efektywnej weryfikacji bezstronności i

niezależności sędziego nie zapewniają przepisy art. 29 ustawy o Sądzie

Najwyższym, które ustanowione zostały w istocie dla uniemożliwienia stronom

postępowania skutecznego kwestionowania wadliwego obsadzenia sądu, o ile

wadliwość związana jest z procedurą ich powołania na urząd sędziowski. Jak

wskazał Sąd Najwyższy w sprawie IV KK 333/22 „Jest to niewątpliwie tryb ułomny,

o ograniczonym ustawowo zakresie zastosowania oraz tak ukształtowanej

procedurze, że utrudnia ona sama w sobie egzekucję praw jednostki dla których ją

ustanowiono. Jednocześnie jednak procedura ta, ze względu na własne

ograniczenia (zakaz samoistnego kwestionowania bezstronności i niezawisłości

sędziego SN w oparciu o okoliczności dotyczące jego powołania - art. 29 § 4

ustawy o SN) i wprowadzone dodatkowe wymogi zawężające zakres zastosowania

tej instytucji (wykazanie, że w świetle okoliczności dotyczących powołania i

postępowania po powołaniu „w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić

do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na

wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz

charakteru sprawy” - art. 29 § 5 ustawy o SN) istotnie zawęża stronie możliwości

weryfikacji stopnia w jakim zapewnione jest jej podmiotowe prawo do bezstronnego

i niezawisłego sądu, wynikające z art. 6 ust. 1 EKPC oraz odpowiadającego im w

tym zakresie art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zmierzać się zdaje w ten sposób do celu

sprzecznego z deklarowanym powodem jej utworzenia.” Efektywność takiego

postępowania – co wynika z analizy orzecznictwa – jest w Sądzie Najwyższym

znikoma.

Warunkiem każdej konstytucyjnej i konwencyjnej gwarancji praw jednostki

– w tym prawa do bezstronnego sądu – jest istnienie efektywnych instrumentów

III KK 77/26

4

realizacji tych praw. Oznacza to między innymi obowiązek spoczywający na

każdym sądzie - który jest nim z istoty a nie z nazwy, a zatem nie traci statusu

organu niezależnego i niezawisłego - poszukiwania w obowiązującym systemie

prawnym dostępnych instrumentów prawnych, które zapewniają realizację tych

fundamentalnych gwarancji w sposób efektywny. Skoro nadto sama konieczność

zapewnienia stronie prawa do bezstronnego sądu nie jest kwestionowana,

albowiem ma twarde podstawy normatywne wynikające wprost z Konstytucji RP

(art. 45 ust. 1) i Konwencji (art. 6 ust. 1), a jednocześnie w orzecznictwie ETPC

podkreśla się trafnie znaczenie tych samych gwarancji bezstronności i

niezależności także w kontekście powołania na stanowisko sędziowskie (zob.

wyroki ETPC: z 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz p-ko Polsce, z 1 grudnia

2020 r. Guðmundur Andri Ástráðsson p-ko Islandii), to wszystkie powyższe

okoliczności samoistnie nakazują poszukiwanie w procedurze procesowego

wyłączenia sędziego, w tym m.in. w trybie art. 41 i art. 42 k.p.k. instrumentu

czyniącego prawo strony do weryfikacji bezstronności sędziego realnym, a nie

fasadowym. W tym świetle za niedopuszczalne i pozbawione podstaw w

obowiązującym prawie uznać należy jakiekolwiek działania orzecznicze albo

pozaorzecznicze o charakterze administracyjnym w Sądzie Najwyższym, które

zmierzałyby do odmowy przyjmowania i rozpoznawania wniosków stron

postępowania o wyłączenie sędziego, a wskazujących w swej podstawie w sposób

prawidłowy m.in. na art. 41 k.p.k. jako podstawę wniosku, pod jakimkolwiek

pozornym uzasadnieniem. Takie działania stanowiłyby nie tylko jaskrawe

wykroczenie przeciwko prawu do bezstronnego sądu w rozumieniu art. 45 ust. 1

Konstytucji, ale nadto rażące naruszenie prawa, w tym art. 41 k.p.k., pozbawione

podstawy prawnej w obowiązujących przepisach, a więc działanie pozaprawne.

Także w tym kontekście podkreślić należy niedopuszczalność takiego, jak

wskazano wyżej działania przez sędziego, którego zarzuty co do zachowania

bezstronności i niezawisłości dotyczą w tym samym stopniu i zakresie, tj. wynikają

z tych samych dokładnie okoliczności oraz wiążą się z tym samym faktem –

powołaniem na stanowisko sędziowskie, co te objęte wnioskiem o wyłączenie.

Wskazują nie w sposób dorozumiany, ale wprost na działanie niejako „we własnej

sprawie”, czyli wbrew nakazowi bezstronności sędziowskiej. Jasnym jest, że

III KK 77/26

5

zbieżność zarzutów kwestionujących bezstronność sędziego prowadzić może w

odbiorze zewnętrznym do przekonania, że sędzia orzeka w rzeczywistości we

własnej sprawie i we własnym interesie (por. wyrok TK z 13 grudnia 2005 r., SK

53/04, OTK-A 2005/11, poz. 134; wyrok TK z 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK-A

2004/7, poz. 67) albo podejmując działania pozbawiające w inny sposób stronę

prawa do bezstronnego sądu nadużywa swoich uprawnień. Tymczasem, jak

stwierdzono w postanowieniu SN z 27 lipca 2021 r., sygn. akt II KO 36/21 „zakaz

orzekania we własnej sprawie to fundamentalna gwarancja procesowa. Nikt nie

może być sędzią we własnej sprawie. Znaczy ona tyle co zakaz orzekania o samym

sobie i swoich sprawach. Choć odnosi się wprost do sędziego służy przecież nie

jemu, a stronom prowadzonego przezeń postępowania. Stanowi istotny element

szerszej gwarancji braku stronniczości, braku uprzedniego nastawienia i

obiektywizmu.”

Z tych powodów postanowiono jak w sentencji.

[J.J.]

[a.ł]