Sąd Najwyższy nie wznowi z urzędu procesu skazanego M.S. z powodu obsady sądów

Skazany M.S. wystąpił z sygnalizacją wznowienia z urzędu postępowania

sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie

z dnia 11 maja 2022 r., sygn. II AKa 85/22, mocą którego utrzymany został w mocy

wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. III K 156/21.

Jako podstawę sygnalizacji skazany wskazał na fakt udziału w składzie Sądu

Apelacyjnego sędziego X. Y., a w składzie Sądu Okręgowego w Kielcach sędzi X.1

Y.1, którzy to sędziowie ze względu na wadliwy prawnie sposób powołania nie

dawali gwarancji bezstronnego orzekania w jego sprawie, czego skutkiem była

nienależyta obsada składu sądów obu instancji.

III KO 114/26

2

Wskazał również na brak obrony w toku postępowania sądowego w rozumieniu art.

439 § 1 pkt 10 k.p.k.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W sprawie nie zaistniały żadne okoliczności uzasadniające wznowienie

postępowania sądowego z urzędu ze względu na nienależytą obsadę składu sądów

obu instancji. Nie wchodziła też w grę przesłanka z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.

Odnośnie do sygnalizacji nienależytej obsady składu sądu pierwszej instancji

podnieść należało, że sędzia X.1 Y.1 została powołana na urząd sędziego Sądu

Okręgowego w Kielcach na mocy postanowienia Prezydenta RP z dnia 24 stycznia

2011 r., a zatem w procedurze jej powołania uczestniczyła Krajowa Rada

Sądownictwa ukształtowana na podstawie innych przepisów niż te z 8 grudnia

2017 r., które umożliwiły sformowanie skład tego organu w sposób wadliwe

konstytucyjnie.

Odnośnie do podniesionej nienależytej obsady składu sądu odwoławczego

związanej z udziałem w nim SSO X. Y. wskazać należało, że dla rozważań w

przedmiocie zaistnienia tej bezwzględnej przyczyny odwoławczej istotny był fakt, że

tenże sędzia nie został powołany na urząd sędziowski z udziałem KRS

ukształtowanej w trybie ustawy z 8 grudnia 2017 r., a w instancji odwoławczej

orzekał na podstawie delegacji. Pierwsza delegacja została udzielona mu przez

Ministra Sprawiedliwości i obejmowała okres od 1 lipca 2021 r. do 30 czerwca

2022 r. Była to zatem delegacja na czas określony. Po dniu 30 czerwca 2022 r.

SSO X. Y. został ponownie delegowany przez wskazany organ do orzekania w

Sądzie Apelacyjnym w Krakowie na czas nieokreślony.

Rozważania dotyczące kwestii delegacji sędziego do orzekania w sądzie wyższej

instancji w kontekście zaistnienia nienależytej obsady składu sądu, należało

rozpocząć od wskazania, że podstawę tych rozważań stanowi wykładnia przepisów

traktatowych przeprowadzona w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z dnia 16 listopada 2021 r., w połączonych sprawach od C-748/19 do

C-754/19. W orzeczeniu tym TSUE stwierdził, że "art. 19 ust. 1 akapit drugi

Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TUE) odczytywany w świetle art. 2

TUE oraz art. 6 ust. 1 i 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)

2016/343 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie wzmocnienia niektórych aspektów

III KO 114/26

3

domniemania niewinności i prawa do obecności na rozprawie w postępowaniu

karnym należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie

przepisom krajowym, zgodnie z którymi minister sprawiedliwości państwa

członkowskiego może, na podstawie kryteriów, które nie zostały podane do

publicznej wiadomości, z jednej strony delegować sędziego sądu karnego wyższej

instancji na czas określony albo na czas nieokreślony, zaś z drugiej strony w

każdym czasie, na podstawie decyzji, która nie zawiera uzasadnienia, odwołać

sędziego z tego delegowania, niezależnie od tego, czy nastąpiło to na czas

określony, czy na czas nieokreślony".

Sąd Najwyższy w tym składzie pogląd TSUE w całej rozciągłości akceptuje,

podobnie jak fakt związania sądu krajowego wykładnią przepisów traktatowych

dokonaną przez ten Trybunał.

Kwestia obowiązującego w Polsce systemu delegacji sędziów, w związku ze

wskazanym wyżej wyrokiem Trybunału, była już przedmiotem wypowiedzi Sądu

Najwyższego.

Zarówno z orzeczeń Sądu Najwyższego, jak i przede wszystkim utrwalonej linii

orzecznictwa samego TSUE, a także poglądów doktryny, wynika skutek ex tunc

wykładni prawa unijnego wyrażonej w orzeczeniu prejudycjalnym. Sam Trybunał

Sprawiedliwości przyjmuje więc, że interpretacja postanowień i zasad prawa

unijnego jest w nich zawarta ab initio. Toteż obowiązywanie czasowe wykładni

wyrażonej w deklaratoryjnym orzeczeniu prejudycjalnym TSUE jest identyczne z

obowiązywaniem w czasie europejskich unormowań prawnych, których wykładnia

jest dokonywana (niezależnie od momentu wyartykułowania samej wykładni).

Interpretacja ma więc skutek od ich wejścia w życie, czyli ex tunc, przy czym

Trybunał Sprawiedliwości dopuszcza niekiedy inne określenie skutków czasowych

własnych orzeczeń prejudycjalnych (por. P. Dąbrowska-Kłosińska, Skutki wyroków

prejudycjalnych TS w postępowaniu przed sądami krajowymi w świetle

orzecznictwa i Traktatu z Lizbony, Europejski Przegląd Sądowy 2010, z. 12, s. 13).

Odpowiadając na pytanie prejudycjalne sądu właściwego do orzekania w sprawach

karnych TSUE w swoich wcześniejszych orzeczeniach wskazywał, że prawo Unii

nie wymaga, aby w celu uwzględnienia wykładni odpowiedniego przepisu tego

prawa przyjętej przez Trybunał po wydaniu przez organ sądowy orzeczenia

III KO 114/26

4

posiadającego powagę rzeczy osądzonej organ ten był co do zasady zobowiązany

do zmiany tego orzeczenia (por. wyrok TSUE z dnia 24 października 2018 r., C-

234/17, XC, YB, ZA, pkt 54, ECLI:EU:C:2018:853; zob. także podobnie wyroki: z

dnia 10 lipca 2014 r., Impresa Pizzarotti, C-213/13, EU:C:2014:2067, pkt 60; z dnia

6 października 2015 r., Târşia, C-69/14, EU:C:2015:662, pkt 38; z dnia 29 lipca

2019 r., C-620/17, Hochtief Solutions AG Magyarországi Fióktelepe,

ECLI:EU:C:2019:630, pkt 56.) - tak w tym przedmiocie postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 13 lipca 2022 r., IV KO 1/22.

Powyższe zasady temporalne skutkowały przyjmowaniem przez Sąd Najwyższy w

wydawanych dotychczas orzeczeniach, w których zagadnienia delegacji się

pojawiało, takiej wykładni przepisów, która nie dawała podstaw do wzruszania

poddawanych kontroli tego Sądu orzeczeń przy przyjęciu za podstawę

rozstrzygnięcia art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., bowiem delegacje te były dokonywane

przez Ministra Sprawiedliwości przed datą interpretacji przepisów traktatowych

przez TSUE, a więc przed dniem 16 listopada 2021 r.

Przywołać w tym miejscu należało trafny pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w

wyroku z 21 listopada 2023 r., II KK 469/22, że „ przy uwzględnieniu wskazań

zawartych w powołanym wyroku TSUE, w wypadku spełnienia podstawowych

założeń nakazujących uwzględnienie wykładni prawa unijnego dokonanego przez

Trybunał w odniesieniu do sędziów delegowanych do sadu karnego wyższego

rzędu (delegacja udzielona po dacie wydania wyroku przez TSUE i wydanie

orzeczenia w ramach tej delegacji), każdorazowo przy stwierdzeniu takich zaszłości

konieczne jest przeprowadzenie testu o charakterze identycznym z tym jaki został

wypracowany na gruncie orzecznictwa krajowego w odniesieniu do osób

powołanych na urząd sędziego sądu powszechnego na wniosek KRS

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy o KRS z 2017 r. Posiadanie

atrybutu niezawisłości i bezstronności dotyczy bowiem zarówno osoby powołanej

na stanowisko sędziego w danym sądzie i w nim orzekającego, jak i nawet bardziej

osoby delegowanej do orzekania w sądzie wyższego rzędu”.

Mając zatem na uwadze datę pierwszej delegacji udzielonej SSO X. Y. do

orzekania w Sądzie Apelacyjnym w Krakowie (1 lipca 2021 r.), a więc przed datą

III KO 114/26

5

wskazanego wyroku TSUE ( 16 listopada 2021 r.), jak i datę wydania wyroku przez

Sąd Apelacyjny w dniu 11 maja 2022 r., a więc w ramach pierwszej delegacji,

prowadzenie testu niezawisłości tego sędziego nie wchodziło w grę.

Odnośnie sygnalizowanego braku obrony, który Sąd Najwyższy odczytał w

kontekście naruszenia dyspozycji art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. podnieść należało, że w

toku postępowania przygotowawczego, związku z powstaniem uzasadnionym

wątpliwości co do poczytalności podejrzanego, skutkujących powołaniem biegłych

w celu wydania stosownej opinii co do stanu zdrowia psychicznego podejrzanego,

został wyznaczony mu obrońca z urzędu. Wobec niestwierdzenia przez biegłych

zaistnienia w stosunku do podejrzanego warunków z art. 31 § 1 i 2 k.k. i

okoliczności uniemożliwiających mu osobisty udział w czynnościach i prowadzenie

obrony w sposób samodzielny i rozsądny, Sąd na wniosek prokuratora orzekł, że

udział obrońcy nie jest obowiązkowy i obrońca został zwolniony z jego obowiązków.

Zatem wskazane w sygnalizacji uchybienie w zakresie braku obrony obowiązkowej

nie zaistniało. Na marginesie tych rozważań wskazać należało, że w toku

postępowania sądowego oskarżonemu - na podstawie prawa o ubogich -

wyznaczono obrońcę z urzędu, który brał udział we wszystkich stadiach

postępowania sądowego osobiście lub ustanawiał substytutów procesowych.

Z tych względów zarządzono jak w zarządzeniu.

[WB]

[r.g.]