SN pozostawił bez rozpoznania wniosek o wyłączenie sędziego za wadliwy tryb jego powołania

Do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo obrońcy skazanego A. D. w

przedmiocie sygnalizacji wznowienia z urzędu postępowania, zakończonego

wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 28 stycznia 2021 r., sygn. akt II

AKa 79/20, utrzymującego w mocy wyrok łączny Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu

z dnia 21 lipca 2020 r., sygn. akt II K 71/19 (k. 2-7). Sprawa została zarejestrowana

pod sygn. akt III KO 231/25 i przydzielona sędziemu SN Włodzimierzowi Wróblowi

(k. 9). Zarządzeniem Prezesa SN kierującego pracą Izby Karnej został wyznaczony

następujący skład orzekający: Przewodniczący SSN Włodzimierz Wróbel

III KO 231/25

2

(sprawozdawca), sędziowie SN: Paweł Wiliński, Ryszard Witkowski (k. 16).

Następnie sędzia SN Włodzimierz Wróbel, jako sędzia sprawozdawca, złożył

wniosek - na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. i art. 42 § 1 k.p.k. - o wyłączenie od udziału

w rozpoznawaniu sprawy o sygn. akt III KO 231/25, sędziego SN Ryszarda

Witkowskiego (k. 17). Sprawę KRI 1626 przydzielono SSN Adamowi Rochowi (k. 18).

W dniu 1 kwietnia 2026 r. sędzia SN Włodzimierz Wróbel, złożył wniosek - na

podstawie art. 41 § 1 k.p.k. i art. 42 § 1 k.p.k. - o wyłączenie od orzekania w

incydentalnej sprawie KRI 1626 sędziego SN Adama Rocha. W uzasadnieniu

stanowiska podniesiono m.in., że z uwagi na przedmiot postępowania, tj.

sygnalizację przez obrońcę wznowienia z urzędu postępowania zakończonego

wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 28 stycznia 2021 r., sygn. akt II

AKa 79/20 (zarzut niewłaściwej obsady sądu), zachodzą okoliczności dające

podstawę do wyłączenia z urzędu sędziego SN Adama Rocha od rozpoznawania

sprawy KRI 1626. W ocenie Sędziego „orzekanie w składzie z udziałem osoby

powołanej do Sądu Najwyższego w wadliwej procedurze na skutek wniosku tzw. neo-

KRS pozbawia stronę prawa do sądu w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC oraz art. 45

ust. 1 Konstytucji RP”. W uzasadnieniu stanowiska przywołano uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 i wskazano, że sprawa KRI 1626

powinna być przydzielona „osobie, która nie jest w takiej samej sytuacji ustrojowej

(nemo iudex in causa sua)” (k. 19).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek złożony przez Sędziego Sądu Najwyższego Włodzimierza Wróbla

należało pozostawić bez rozpoznania.

Na wstępie wskazać należy, że Sąd Najwyższy, w składzie orzekającym w

niniejszej sprawie, był władny wydać przedmiotowe postanowienie. Utrwalone w tej

mierze orzecznictwo Sądu Najwyższego, wsparte poglądami doktryny, jasno

wskazuje bowiem, że wynikający z art. 42 § 3 k.p.k. obowiązek powstrzymania się

sędziego od udziału w sprawie ma zastosowanie i uzasadnienie tylko wtedy, gdy

wniosek o (jego) wyłączenie w ogóle podlega rozpoznaniu. Natomiast, gdy zachodzi

podstawa do pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, nie ma zasadniczych racji,

aby sędzia nie mógł brać udziału w wydaniu takiego orzeczenia. Słowem, w składzie

sądu orzekającego o pozostawieniu wniosku o wyłączenie sędziego, może brać

udział sędzia, którego wniosek dotyczy. Wtedy nie jest to bowiem orzekanie w

III KO 231/25

3

przedmiocie wyłączenia sędziego, ale co do wniosku o włączenie, czyli w kwestii

powstania przyczyny wyłączenia lub powzięcia przez stronę wiadomości o

przyczynie wyłączenia (zob. postanowienie SN z 21 lipca 2011 r., I KZP 6/11,

OSNKW 2011, z. 8, poz. 66; postanowienia SN: z 14 stycznia 2026 r., II KB 118/25;

z 15 stycznia 2026 r., I KK 424/25; z 21 stycznia 2026 r., I KZP 4/25; z 18 lutego 2026

r., II KK 268/24; z 12 marca 2026 r., V KK 114/25; D. Wysocki, Glosa (do

postanowienia SN z 21 lipca 2011 r., I KZP 6/11), OSP 2012, z. 3, s. 207-209; J.

Kosonoga w: Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, red.

R. A. Stefański, S. Zabłocki, LEX 2017, art. 41, teza 73-74; M. Rogacka-Rzewnicka

[w:], Kodeks postępowania karnego. Komentarz do wybranych przepisów, red. D.

Szumiło-Kulczycka, LEX 2022, art. 41, teza 3; H. Paluszkiewicz [w:] Kodeks

postępowania karnego. Komentarz, red. K. Dudka, wyd. 3, Warszawa 2023, art. 41,

teza 11; D. Świecki [w:], Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz

aktualizowany, red. D. Świecki, LEX 2025, art. 41, teza 18-19; J. Skorupka [red.],

Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Legalis 2026, art. 41, Nb 20 wraz z

powołaną dalszą literaturą).

Zauważyć także należy, że zgodnie z dyspozycją art. 42 § 1 k.p.k. wyłączenie

sędziego następuje na żądanie sędziego, z urzędu albo na wniosek strony. W

judykaturze od dawna przyjmuje się, że pod pojęciem „sędziego”, o którym mowa w

art. 42 § 1 k.p.k., rozumieć należy wyłącznie samego zainteresowanego

wskazującego na możliwość zaistnienia wątpliwości co do jego bezstronności w

realiach konkretnej sprawy, do rozpoznania której został wyznaczony (vide:

postanowienie SN z 10 marca 1979 r., II KZ 25/79, OSNKW 1979, z. 6, poz. 73;

uchwała SN [7] z 6 kwietnia 1989 r., WZP 1/89, OSNKW 1989, z. 3-4, poz. 24; wyroki

SN: z 21 kwietnia 2011 r., V KK 386/10, OSNKW 2011, z. 7, poz. 61; z 4 czerwca

2013 r., II KK 7/13; uzasadnienie uchwały SN [7] z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22,

OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Zatem sędzia żądanie wyłączenia może złożyć tylko co

do swojej osoby, a nie co do innego członka składu orzekającego, w którym

uczestniczy. Może jednak zasygnalizować potrzebę wyłączenia innego członka

składu przez sąd z urzędu (zob. D. Świecki [red.], Kodeks postępowania karnego.

Komentarz. Tom I. Komentarz aktualizowany, LEX/el 2024, art. 42). Reguła ta

dotyczy każdego składu w każdym sądzie, w którym dana sprawa jest rozpoznawana

w oparciu o przepisy procedury karnej. Nota bene na kanwie powyższych poglądów,

w orzecznictwie wykształciło się już stanowisko o konieczności pozostawienia bez

III KO 231/25

4

rozpoznania żądania wyłączenia sędziego składanego przez innego sędziego,

członka składu orzekającego (zob. postanowienia SN: z 27 grudnia 2022 r., I ZO

68/22; z 9 marca 2023 r., I ZO 10/23; z 6 lipca 2023 r., I ZO 26/23; z 4 października

2023 r., I ZO 30/22; z 28 listopada 2023 r., I ZO 127/23; z 29 listopada 2023 r., I ZO

138/23; z 22 maja 2024r., I ZO 22/23; z 18 września 2024 r., II ZO 74/24; z 11 grudnia

2024 r., II ZO 76/24; z 27 marca 2025 r., II KB 48/24; z 20 lutego 2026 r., V KB 29/24).

Pozostając przy kwestiach rudymentarnych podkreślić również należy, że

sędziowie są niezawiśli i nieusuwalni (art. 178 i art. 180 Konstytucji RP), dlatego też

wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy nie może być dowolne. Przedmiotowa

sprawa wznowieniowa (sygn. akt III KO 231/25) została zarejestrowana w Sądzie

Najwyższym w związku z sygnalizacją przez obrońcę skazanego podstawy

wznowienia z urzędu postępowania, zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 28 stycznia 2021 r., sygn. akt II AKa 79/20. Rzecz

jednak w tym, że przedstawione w niniejszym wniosku o wyłączenie sędziego SN

Adama Rocha okoliczności dotyczą wszakże kwestii ustrojowych (zresztą w ślad za

pismem procesowym obrońcy), albowiem generalnie odnoszą się one do trybu

powoływania sędziów SN na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej

na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), a w

konsekwencji - nie mogą być przedmiotem rozpoznania w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w

zw. z art. 42 § 1 k.p.k. Powyższe stanowisko jasno wynika bowiem z wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., wydanego w sprawie o sygn. akt

P 22/29, gdzie podkreślono, że art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. w zakresie,

w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu

wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na

podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa

(Dz.U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z

art. 179 w zw. z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP (zob. wyrok TK z 4 marca 2020

r., P 22/19, OTK-A 2020/31; a także wyrok TK z 25 listopada 2025 r., P 7/23, baza

orzeczeń TK). Zatem wniosek złożony w trybie art. 41 § 1 k.p.k., oparty na

okolicznościach towarzyszących powołaniu na stanowisko sędziego, jest

niedopuszczalny z mocy ustawy. Także i w orzecznictwie Sądu Najwyższego

podkreśla się, iż wątpliwości co do bezstronności sędziego nie mogą być wywodzone

III KO 231/25

5

z samych kwestii ustrojowych związanych z trybem jego powołania i to niezależnie

od tego w jakim okresie i z jakimi ułomnościami w procedurze nominacyjnej doszło

to tego powołania (zob. postanowienia SN: z 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; z 31

października 2023 r., V KK 358/23). Podnoszone zarzuty nie mogą mieć bowiem

charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych grup powołanych sędziów (zob.

postanowienia SN z 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22; z 12 marca 2026 r., V KK

114/25). Instytucja określona w art. 41 § 1 k.p.k. nie stanowi bowiem narzędzia

kontroli procesu powołania na stanowisko sędziego. W świetle aktualnie

obowiązujących unormowań nie ma jurydycznej możliwości kwestionowania

prawidłowości (aktu) powołania sędziego przez Prezydenta RP, albowiem rozstrzyga

ono w sposób definitywny kto jest sędzią. Tak powołany sędzia jest prawidłowo

umocowany do wykonywania czynności orzeczniczych. Natomiast kwestie ustrojowe

(normatywne), związane z trybem powoływania sędziów (a mówiąc precyzyjniej:

określone unormowania ustawowe regulujące ustrój wymiaru sprawiedliwości, w

zakresie szeroko rozumianego trybu i zasad powoływania sędziów), nie mogą

stanowić podstawy wniosku o wyłączenie sędziego. Słowem, w regulacji z art. 41 §

1 k.p.k. chodzi o okoliczności natury faktycznej, względnie zdarzenia procesowe,

które mogłyby uzasadniać wątpliwości co do obiektywnego rozstrzygnięcia

konkretnej sprawy przez konkretnego sędziego. Do okoliczności tych nie należą

natomiast rozwiązania legislacyjne (regulacje prawne) dotyczące ustroju

sądownictwa (zob. postanowienia SN: z 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; z 22

listopada 2023 r., II KK 7/23; z 24 stycznia 2025 r., III KS 87/22; z 26 lutego 2025 r.,

III KZ 1/25). Nie ma również w polskim systemie prawa żadnej instytucji pozwalającej

na weryfikację, czy też kontrolę zasadności powoływania sędziów na urząd przez

Prezydenta, co jest implikacją ukształtowania tych powołań w przepisach rangi

konstytucyjnej i przyznania w tym zakresie Prezydentowi prerogatywy. Interpretacja,

z której wynika, że oceny takiej można dokonywać, korzystając z istniejących

dotychczas instrumentów prawa, np. karnego ma charakter wykładni contra legem.

Nie można bowiem wykorzystywać przepisów rangi ustawowej w sposób sprzeczny

z Konstytucją. Co więcej, nie można ignorować faktu, iż ustrojodawca zakazał

ustawodawcy ograniczać działania zarówno Prezydenta jak i Krajowej Rady

Sądownictwa w ich działaniach, poprzez przyznanie sądom, na etapie stosowania

prawa, kompetencji do nakładania takich ograniczeń. Zatem ewentualne uznanie, że

wniosek o wyłączenie sędziego złożony w trybie art. 41 § 1 w zw. z art. 42 § 1 k.p.k.,

III KO 231/25

6

obejmować mógłby także okoliczności wadliwego powołania sędziego, byłoby

jednoznaczne z przyznaniem sądom - w tym przypadku, w ramach postępowania

karnego - uprawnienia do podważania powołań sędziowskich, których warunki są

ściśle określone przepisami Konstytucji. Jak wynika z trwałej, stabilnej oraz

obszernie konstytucyjnie uzasadnionej linii orzeczniczej, która ukształtowała się już

w 2008 r. w orzecznictwie WSA i Naczelnego Sądu Administracyjnego a przede

wszystkim - Trybunału Konstytucyjnego, podstawą powoływania sędziów jest norma

konstytucyjna, tj. art. 179 Konstytucji RP (zob. wyrok TK z 5 czerwca 2009 r., K 18/09,

OTK-A 2012/6/63; postanowienie TK z 19 czerwca 2012 r., SK 37/08). Ustrojodawca

wyznaczył bowiem dla ustawodawcy (w tym w art. 179 Konstytucji RP),

nieprzekraczalne ramy, jeżeli chodzi o ustawową regulację procedury powoływania

sędziów przez prezydenta. Regulacje ustawowe nie mogą w szczególności naruszać

istoty prezydenckiej prerogatywy w zakresie powoływania sędziów (zob. wyrok TK z

5 czerwca 2009 r., K 18/09). Trybunał Konstytucyjny podkreślił również, iż skoro

zarówno z tekstu Konstytucji, jak i z dotychczasowych orzeczeń Trybunału wynika,

że kompetencje Prezydenta RP do powoływania sędziów nie mogą być w żaden

sposób ograniczane ustawowo, to tym bardziej nie mogą być ograniczane w drodze

aktów stosowania prawa. Akty stanowienia prawa, będące efektem działań

ustawodawcy mają charakter generalno-abstrakcyjny i stosowane są powszechnie.

W tym sensie da się je stosować w sposób równy wobec każdego prezydenta i

każdego sędziego, którego prezydent powołuje. Skoro więc Konstytucja nie zezwala

na taką dodatkową ocenę, to nie można za pomocą znanych sposobów wykładni

wyprowadzić z jej tekstu twierdzenia, że sędziowie mogą być oceniani w procesie

stosowania prawa, a więc w drodze aktów indywidualno-konkretnych. Nie sposób

wyobrazić sobie żadnej procedury karnej, cywilnej, czy też administracyjnej, w

ramach której sąd (konkretny skład sędziowski), mógłby oceniać prawidłowość

powołania innych sędziów. Uprawnień takich nie przewidziano bowiem ani w

unormowaniach Konstytucji RP, ani w przepisach ustawowych (zob. wyrok TK z 4

marca 2020 r., P 22/19, OTK-A 2020/31; wyrok TK z 25 listopada 2025 r., P 7/23).

Jedynie uzupełniająco, w kontekście afirmowanej we wniosku uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, zauważyć należy, że uchwała ta

nie ma charakteru źródła prawa powszechnie obowiązującego (nie ma charakteru

zasady prawnej i wiązała jedynie sąd, który wystąpił z pytaniem prawnym w trybie

art. 441 § 1 k.p.k.). Nadto argumentacja powołanej uchwały SN, zasadniczo

III KO 231/25

7

nawiązywała do treści wcześniejszej uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej,

Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020

r., BSA I-4110-1/20. Rzecz jednak w tym, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia

20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20, orzekł, iż uchwała składu połączonych Izb:

Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23

stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, jest niezgodna z: art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17,

art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP, art. 2 i art. 4

ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, a także art. 6 ust. 1 EKPCz. Należy przypomnieć,

że skutkiem wydania powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest utrata

mocy obowiązującej aktu, którego niezgodność z normami ustawy zasadniczej

została stwierdzona w tym orzeczeniu, co jasno wynika z art. 190 ust. 3 Konstytucji.

Mając na uwadze treść powyższego wyroku podkreślić należy, iż Konstytucja jest

najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP), zaś w

świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają

moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Pozycja ustrojowa Trybunału

wyklucza też możliwość poddania jego rozstrzygnięć kontroli judykacyjnej ze strony

Sądu Najwyższego. Zresztą tego typu działanie pozostawałoby poza granicami

zakreślonymi w art. 7 Konstytucji RP. Wobec tego żaden sąd nie jest uprawniony do

prowadzenia postępowania zmierzającego do wzruszenia orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego, jak też samodzielnego podważania obowiązywania wyroków tego

Trybunału (vide wypowiedzi dotyczące uznawania ww. orzeczenia za sententia non

existens). W konsekwencji należy uznać, że Sąd Najwyższy orzekający w niniejszej

sprawie, w świetle regulacji ustawy zasadniczej (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP), nie

był formalnie związany ww. Uchwałą, skoro nie ma już ona mocy zasady prawnej i

przestała być elementem porządku prawnego (została uznana przez TK jako

niezgodna z Konstytucją RP), natomiast zawarte w niej myśli mogą być, rzecz jasna,

wykorzystywane w praktyce orzeczniczej, w granicach normalnych sposobów

wykładni prawa (zob. postanowienia SN: z 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21; z 28

lutego 2023 r., III KK 23/23; z 7 grudnia 2023 r., I KK 162/23).

Nota bene w odniesieniu do postulatu o niewyznaczanie do rozpoznawania tej

sprawy incydentalnej (KRI 1626) sędziego, którego status jest „kwestionowany”,

wypada przypomnieć, że uregulowania K.p.k. nie przewidują wyłączenia sędziego in

abstracto, ale wiążą wyłączenie konkretnego sędziego „z (jego) udziałem” w sprawie

III KO 231/25

8

do rozpoznania której został wyznaczony (zob. postanowienia SN: z 10 października

2014 r., SNO 51/14; z 14 grudnia 2016 r., III KO 99/16).

Z powyższych względów Sąd Najwyższy podjął zatem w przedmiotowej

kwestii incydentalnej jedyną możliwą decyzję procesową, wskazaną w części

dyspozytywnej niniejszego postanowienia.

[J.J.]

[a.ł]