Sąd Najwyższy nie wyłączył sędziego, bo zarzuty dotyczyły trybu jego powołania

Obrońca skazanego M.M. – adw. P.J. skierował do Sądu Najwyższego

wniosek o wyłączenie sędziego SN R.W. od rozpoznania sprawy o sygn. akt III KO

56/26 na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k., z powodu wniesienia

przez ww. w trybie art. 9 § 2 k.p.k. wniosku sygnalizacyjnego o wznowienie z

urzędu, na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 k.p.k., postępowania

karnego zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z

dnia 19 stycznia 2024 r., III K 47/21, zmienionego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w

Szczecinie z dnia 22 stycznia 2026 r., sygn. akt II AKa 151/24, w którym wskazano

na wystąpienie przesłanki nienależycie obsadzonego sądu odwoławczego, tj.

bezwzględnej przyczyny odwoławczej wskazanej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. W

III KO 56/26

2

uzasadnieniu wniosku obrońca skazanego zaznaczył, że z uwagi na charakter tego

zarzutu oraz fakt, że wyznaczony do rozpoznania sprawy sędzia SN R.W. został

powołany do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego w analogicznej

procedurze nominacyjnej, jak wskazany we wniosku sygnalizacyjnym sędzia sądu

drugiej instancji, tj. na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na

zasadach określonych w ustawie z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, uznać należy, że

mogłoby to zostać odebrane jako postąpienie nie utrwalające obrazu sądu jako

działającego w warunkach bezstronności. Powołując się na wybrane judykaty Sądu

Najwyższego stwierdził, że „okoliczność, iż sędzia powołany w wadliwej procedurze

przy udziale KRS po nowelizacji z 2017 r., miałby rozpoznawać wniosek o

wznowienie postępowania z uwagi na rozpoznanie sprawy przez sędziego

powołanego w jednakowej procedurze, wzmacnia argumentację na rzecz

zasadności wyłączenia tego sędziego. Jego bezstronność w tym wypadku jest

wykluczona, bowiem mało prawdopodobne jest, by orzekał w sposób dla niego

niekorzystny”. Konkludując wskazał, że sędzia SN R.W. w świetle

dotychczasowego orzecznictwa nie spełnia wymogów standardu niezawisłości i

bezstronności, zatem jego wyłączenie od rozpoznania przedmiotowej sprawy jest w

pełni uzasadnione (k. 18-20).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek okazał się niezasadny i nie zasługiwał na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. Chodzi tutaj o takie układy faktyczne, w których

określone zachowanie sędziego (albo określona sytuacja, w której znajduje się

dany sędzia) w prowadzonym przez niego postępowaniu bądź też w życiu

prywatnym rodzi obiektywnie uzasadnioną wątpliwość do jego bezstronności,

bowiem rzutuje na określony stosunek sędziego do stron lub sprawy będącej

przedmiotem rozstrzygnięcia w danym postępowaniu (albo nawet ujawnia

określony stosunek sędziego do stron lub sprawy będącej przedmiotem

rozpoznania).

III KO 56/26

3

Należy podzielić wyrażone w orzecznictwie Sądu Najwyższego trafne

zapatrywanie, że w "regulacji z art. 41 § 1 k.p.k. chodzi o okoliczności natury

faktycznej, względnie zdarzenia procesowe, które mogłyby uzasadniać wątpliwości

co do obiektywnego rozstrzygnięcia sprawy przez konkretnego sędziego. Do

okoliczności takich nie należą natomiast rozwiązania legislacyjne dotyczące ustroju

sądownictwa" (tak m. in. postanowienie SN z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. II KK

7/23).

Zatem kwestie u s t r o j o w e (n o r m a t y w n e) związane z trybem

powoływania sędziów (a mówiąc precyzyjniej: określone unormowania ustawowe

regulujące ustrój wymiaru sprawiedliwości w zakresie szeroko rozumianego trybu i

zasad powoływania sędziów), nie mogą stanowić podstawy wniosku o wyłączenie

sędziego. Wnioski składane na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. mogą bowiem dotyczyć

li tylko określonych kwestii f a k t y c z n y c h, nie zaś p r a w n y c h (prawno-

ustrojowych). Szerzej zagadnienie to zostało rozwinięte m. in. w orzeczeniu Sądu

Najwyższego z dnia 21 czerwca 2023 r., sygn. IV KK 460/19, w którym to

postanowieniu wyrażono zasługujący na akceptację pogląd, że "prawo i obowiązek

orzekania sędziego obejmuje każdą kwestię natury prawnej i z powodu takiej

kwestii, która byłaby przedmiotem orzekania, nie sposób skutecznie żądać

wyłączenia sędziego. Przeciwne stanowisko prowadzi ad absurdum, gdyż

oczywiste jest, że przedmiotem określonego wniosku mogłaby być kwestia

ustrojowa dotykająca każdego sędziego, niezależnie od czasu i trybu powołania. W

takiej sytuacji [] nie istniałby sąd, który mógłby kwestię tę skutecznie rozważyć i

rozstrzygnąć. Z tego względu treścią art. 41 § 1 k.p.k. objęte są jedynie

okoliczności natury faktycznej" (analogicznie także, m. in.: postanowienie SN z dnia

22 listopada 2023 r., sygn. II KK 7/23).

Należy ponadto podkreślić, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z

4 marca 2020 r., sygn. P 22/19, uznał, że kwestie ustrojowe odnoszące się do

ewentualnej wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta RP nie mogą być

przedmiotem rozpoznania w ramach wniosku o wyłączenie sędziego złożonego w

trybie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. Z powyższego wyroku wynika więc,

że wniosek o wyłączenie sędziego złożony w oparciu o treść art. 41 § 1 k.p.k., w

którym poddaje się w wątpliwość bezstronność sędziego na tej podstawie, że

III KO 56/26

4

kwestionuje się okoliczności towarzyszące jego powołaniu na stanowisko sędziego,

jest niedopuszczalny z mocy ustawy. Przypomnieć bowiem należy, że zgodnie z

treścią art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają

moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Orzeczenia te wiążą sądy, w tym

także Sąd Najwyższy, ale również i strony, które tym samym nie mogą wywodzić

określonych skutków prawnych z przepisów prawa procesowego, których

konstytucyjność została skutecznie zakwestionowana i zostały we wskazanym w

orzecznictwie sądu konstytucyjnego zakresie uznanej za niezgodne z ustawą

zasadniczą. Mając to na uwadze należy dojść do wniosku, że przeważająca część

wywodów wnioskodawcy nie może być rozważona zgodnie z jego sugestią, bowiem

prowadziłoby to naruszenia porządku konstytucyjnego.

Odnosząc się zaś do powołanej we wniosku obrońcy skazanego M.M.

uchwały Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20. Aktualnie, to z

uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U

2/20, ma ona wyłącznie historyczny charakter, skoro została uznana przez Trybunał

za niezgodną z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8

ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji, art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej oraz

art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Mając powyższe na uwadze, wobec tego, że wniosek obrońcy skazanego

M.M. o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego został osnuty ⎯ w istocie ⎯ na

prowadzonej przez obrońcę krytyce ustrojowych rozwiązań prawnych dotyczących

trybu powoływania sędziów przyjętych przez ustawodawcę, należało dojść do

wniosku, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Dlatego też Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji postanowienia.

[WB]

[a.ł]

III KO 56/26

5